İçindekiler
Sunu/3
Birinci Bölüm
Diyarbekir’den Çeşitli Görünümler/Manzaralar/5
İkinci Bölüm
[25. Sene-i Devriye-i Cülûs-ı Hümâyun Törenleri]/44
Üçüncü Bölüm
Hamidiye Süvari Alayları/62
Dördüncü Bölüm
Diyarbekir Hamidiye Sanayii Mektebi ve Bazı Şahıslar/66
Beşinci Bölüm
[Suçlular]/72
SUNU
Bu çalışmada II. Abdülhamid Dönemi (1842-1918) Diyarbekir fotoğrafları yer almaktadır.
Fotoğraf, en yalın bir anlatımla, fotoğraf makinesiyle elde edilmiş görüntüyü, ışığa duyarlıklı cam, kâğıt gibi bir yüzey üzerine özel araçla geçirme, saptama ve sabitleme yöntemiyle elde edilen resimdir. Ve cansızdır.
Tarihî nitelikte olan taşınır cansız nesnelerin korunması -ki fotoğrafta bunlardan biridir- bir müzede ya da kütüphanede saklanması ve onarılmasıyla sağlanabilir; bir yerleşim yerinin korunup gelişmesi ise farklıdır, çeşitli çıkarlara, yerleşim yerinde yaşayan halkın yaklaşımına, söz sahibi kişilerin kararlarına, politik, ekonomik ve sosyal gelişmelere bağlıdır.
Bilinen bir gerçek de, bir kente ait tarihi eser ve fotoğrafların o kentte yaşayan insanlarda tarih ve kent bilincinin gelişmesinde çok önemli bir rolünün olduğudur. Sultan II. Abdülhamid dönemine (1842-1918) ait “Nadir Eserler” kapsamında bulunan ve bu çalışmada yer alan kentimizin geçmişine ait Diyarbekir fotoğrafların İstanbul Üniversitesi tarafından kütüphanede koruma altına alınması elbette çok sevindirici bir durumdur, ancak koruma altındaki bu fotoğrafların mülk olarak görülmemesi gerektiğini düşünüyorum. Zaten bu nedenle olacak ki, fotoğraflar paylaşıma sunulmuştur.
Şehrimize ait bu tarihî fotoğrafları hemşerilerimin bilmesi, görmesi ve sahiplenilmesi, daha da önemlisi tarih ve kent bilincinin oluşmasına küçükte olsa bir katkı sağlamayı amaçlayarak bir araya getirilip açıklamalarıyla paylaşmak istedim. Fotoğrafların altında her birine ait başlıklar, tanıtıcı bilgiler ve kaynak yer almaktadır. Fotoğraflar Sultan II. Abdülhamid dönemine ait olması nedenle, II. Abdülhamid “Ek Yazar” olarak belirtilmiştir kaynakta. Açıklamaları kütüphanenin paylaştığı bilgilerden yararlanarak kendim hazırlayıp sıraladım ve beş bölüm başlığı altında topladım:
Sultan II. Abdülhamid, 31 Ağustos 1876 yılında tahta çıktı ve Osmanlı İmparatorluğu’nu 33 yıl yönetti. 25. Cülûs, Abdülhamid’in iktidara gelişinin 25. yıldönümünde, yani 1901 yılında yapılan kutlamalardır. Cülûslarda imparatorluk dâhilinde ve haricinde birçok törenler gerçekleştirilir, yabancı ve Osmanlı devlet yöneticilerinden hediyeler alınır, hediyeler ve ziyafetler verilir, kutlama heyetleri ve mektuplar gönderilirdi. Bu açıklamadan hareketle ikinci bölümde yer alan fotoğrafların 1901 yılında çekildiğini söyleyebiliriz. Hamidiye Alayları ise, II. Abdülhamit tarafından 1891 yılında kuruldu. Bu vesileyle üçüncü bölümde yer alan fotoğraflarlar 1891 tarihini ve/veya sonrasını kapsadığını düşünüyorum.
Işığın oyun ve karşı oyunlarının sabitlendiği bu tarihi fotoğrafların görünen görüntülerinden Diyarbekir’in ruhunun derinliklerindekileri çıkarıp gün yüzüne yansıtarak anlamlandırmak, yorumlamak ancak tecrübeli bakma ve görme yeteneği olanların işi olduğunu düşünüyorum. Tabi John Berger’in uyarıcı belirlemesini unutmadan: “Her imgede bir görme biçimi yatsa da bir imgeyi algılayışımız ya da değerlendirişimiz aynı zamanda görme biçimimize de bağlıdır.” Kısacası, fotoğrafların yorumlanmasını konunun uzmanlarına bırakıyorum. Bu işin uzmanları tarafından en iyi şekilde fotoğraflardan esaslı okumaların gerçekleştirileceği ve bunları bizlerle de paylaşılacağının umudunu taşıyorum.
Usta yazar Stefan Zweig’in deyişiyle: “Bir şehri, bir sanat eserini ya da bir insanı gerçekten anlamak istiyorsanız, geçmişini, hayat hikâyesini ve gelişmesini bilmeniz gerekir.”
Bu fotoğrafları koruma altına alıp erişime açması nedeniyle İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi’ne ve emeği geçenlere, katkı sunanlara teşekkürü borç bilirim.
Müslüm Üzülmez
12 Ağustos 2022
&
Bu çalışmanın tamamı fotoğraflarıyla birlikte ilgi duyan okuyucular için aşağıda PDF olarak sunulmuştur: