{"id":8402,"date":"2026-04-01T12:45:09","date_gmt":"2026-04-01T12:45:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=8402"},"modified":"2026-05-02T13:06:39","modified_gmt":"2026-05-02T13:06:39","slug":"enver-atilgan-ve-dicle-koy-enstitusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=8402","title":{"rendered":"ENVER ATILGAN VE D\u0130CLE K\u00d6Y ENST\u0130T\u00dcS\u00dc"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>ED\u0130T\u00d6R\u00dcN NOTU: M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez 1950 <\/em><\/strong><strong><em>Ergani do\u011fumlu ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar ve \u015fairdir. \u0130lk ve orta \u00f6\u011frenimini Ergani\u2019de, y\u00fcksek \u00f6\u011frenimin ise Ankara Devlet M\u00fchendislik ve Mimarl\u0131k Y\u00fcksek Okulu Kimya M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc 1977 y\u0131l\u0131nda tamamlar. Kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6rde de\u011fi\u015fik g\u00f6revlerde bulunur. 12 Eyl\u00fcl\u2019de bir s\u00fcre tutuklu kal\u0131r. Ayr\u0131ca dernek, sendika, siyasi parti y\u00f6neticili\u011fi, i\u015f\u00e7ilik, pazarc\u0131l\u0131k gibi \u00e7e\u015fitli i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00dcz\u00fclmez, en son 1990 y\u0131l\u0131nda memur olarak girdi\u011fi \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u00c7evre Koruma ve Kontrol M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nden 2010 y\u0131l\u0131nda emekli oldu. Ya\u015fam\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u0130stanbul&#8217;da s\u00fcrd\u00fcrmekte; kitap \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7e\u015fitli gazete, dergi ve sitelerde yaz\u0131lar yazmaya devam etmektedir. Evli ve iki \u00e7ocuk babas\u0131 olan \u00dcz\u00fclmez\u2019in \u00e7ok say\u0131da yay\u0131mlanm\u0131\u015f eseri vard\u0131r. Memleketi Ergani\u2019nin k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019nun sorunlar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmektedir. Say\u0131n \u00dcz\u00fclmez ile Dicle kitab\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrecinde ileti\u015fim kurdum. Kendisi Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc ilk mezunlar\u0131ndan \u015fair, yazar Enver At\u0131lgan\u2019\u0131n \u00f6\u011frencisi\u2026 Kendisi kitaptaki Enver At\u0131lgan yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u2018ben yazabilirim\u2019 dedi\u011finde \u00e7ok mutlu olmu\u015ftum. Sa\u011f olsun yaz\u0131 ile birlikte iletti\u011fi fotolarla kitaba \u00e7ok de\u011ferli katk\u0131da bulundu. Kendisine te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/em><\/strong><strong><sup>(*)<\/sup><\/strong><strong><em><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"304\" height=\"373\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8403\" style=\"width:231px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim.png 304w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-245x300.png 245w\" sizes=\"(max-width: 304px) 100vw, 304px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p><strong>AYDIN K\u0130ML\u0130\u011e\u0130YLE ENVER ATILGAN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Enver At\u0131lgan, Diyarbak\u0131r-Erganilidir. Hem\u015feriyiz. \u0130lkokulda bir d\u00f6nem \u00f6\u011fretmenimdi. \u00dczerimde fazlas\u0131yla eme\u011fi var. S\u0131n\u0131ftaki davudi sesi ve ak\u0131c\u0131 g\u00fczel ders anlat\u0131m\u0131 h\u00e2l\u00e2 kulaklar\u0131mda. Bizlere okuma yazman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fczel \u015fiirler okur, \u015fark\u0131 ve t\u00fcrk\u00fcler s\u00f6ylerdi. T\u00fcrk\u00fc dinlemeyi de \u00e7ok severdi. Her zaman temiz ve \u00fct\u00fcl\u00fc giyim ku\u015fam\u0131yla, sa\u00e7 ve y\u00fcz bak\u0131m\u0131yla, konu\u015fma ve davran\u0131\u015flar\u0131yla tam bir beyefendiydi. \u00d6rnek bir insan ve iyi bir e\u011fitimciydi. \u00d6zcesi \u00f6nce yol bilen sonra yol g\u00f6sterendi. Ayd\u0131nl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnceler ta\u015f\u0131yordu. \u00c7ocuklara bilginin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 ula\u015ft\u0131r\u0131p onlarla birlikte insana yara\u015f\u0131r bir gelecek d\u00fc\u015fl\u00fcyordu. Ya\u015fama akl\u0131n ve bilimin k\u0131lavuzluk etmesini, ya\u015fama dayanak olu\u015fturacak de\u011fer ve normlar\u0131n ak\u0131l ve bilimle bulunmas\u0131n\u0131 istiyordu. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, \u00fcretimin, kalk\u0131nman\u0131n, ilerleme ve geli\u015fmenin yolunun e\u011fitimden ge\u00e7ti\u011fini bilenlerdendi. Bu nedenle, bir yandan okulda \u00f6\u011frencilerine \u0131\u015f\u0131k ta\u015f\u0131rken di\u011fer yandan da T\u00fcrkiye \u00d6\u011fretmenler Sendikas\u0131 T\u00d6S ve T\u00fcm \u00d6\u011fretmenler Birle\u015fme ve Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi T\u00d6B-DER gibi e\u011fitimcilerin mesleki demokratik kitle \u00f6rg\u00fctlerinde hak ve hukuk i\u00e7in m\u00fccadele etti. Yap\u0131lan bir\u00e7ok eylemde arkada\u015flar\u0131yla birlikte \u00f6rg\u00fctleyici ve yol g\u00f6sterici oldu. Ama darbeciler g\u00fczel \u015feylerin olmas\u0131na f\u0131rsat vermek istemedi: 12 Mart ve 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fc yapanlar h\u00e2k\u00ee rengin dip\u00e7i\u011fi alt\u0131nda ABD\u2019nin b\u00f6lge jandarmal\u0131\u011f\u0131na soyunup \u0130slam\u2019\u0131n ye\u015fili ile bezenmi\u015f dolar\u0131n ye\u015fil bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n koruyuculu\u011funu \u00fcstlendiler; \u00fclkemizde r\u00fc\u015fvet, h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve u\u015fakl\u0131\u011f\u0131n egemen olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131lar; \u0131\u015f\u0131\u011fa dost olmay\u0131p hep karanl\u0131kta ya\u015fayan s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc yarasalar\u0131n, dolar milyarderlerinin ve iman pazarlay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n k\u00f6lesi oldular ve kendileri gibi halk\u0131nda k\u00f6le olmas\u0131n\u0131 istediler.<\/p>\n\n\n\n<p>Enver At\u0131lgan K\u00f6y Enstit\u00fcl\u00fc bir ayd\u0131n\u0131m\u0131zd\u0131: \u201c<em>Ayd\u0131nl\u0131k getirmeyen ayd\u0131nlar<\/em>\u201ddan de\u011fil ama, \u00e7evresine \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an ger\u00e7ek m\u00fccadeleci bir ayd\u0131nd\u0131. Immanuel Kant, <em>Ayd\u0131nlanma nedir?<\/em> adl\u0131 eserinde: \u201c<em>Ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnen birka\u00e7 ki\u015fi her zaman bulunacakt\u0131r. Bunlar, \u00f6nce kendi boyunduruklar\u0131n\u0131 atacak, sonra da insan\u0131n de\u011feri ile ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnmenin insan i\u00e7in bir \u00f6dev oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00e7evrelerine yayacaklard\u0131r<\/em>\u201d diye yazmaktad\u0131r. Immanuel Kant\u2019\u0131n ayd\u0131nlanmaya dair yaz\u0131s\u0131n\u0131 okuyunca, hi\u00e7bir \u015feyin de\u011fi\u015fmedi\u011fi, ama her \u015feyin her an de\u011fi\u015febilece\u011fi bir zaman diliminde bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan Enver At\u0131lgan\u2019\u0131 daha iyi anl\u0131yor ve zulm\u00fcn h\u00e2kim oldu\u011fu s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 bu zor ve zorba g\u00fcnlerde adaletsizliklere tan\u0131k olduk\u00e7a onun <em>\u201cayd\u0131nl\u0131k bir gelecek\u201d<\/em> i\u00e7in verdi\u011fi m\u00fccadelenin hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131na y\u00fcrekten bir kez daha inan\u0131yorum. Benim ilkokul \u00f6\u011fretmenim olmas\u0131yla da ayr\u0131ca \u00f6v\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"943\" height=\"611\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8405\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-2.png 943w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-2-300x194.png 300w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-2-768x498.png 768w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-2-480x311.png 480w\" sizes=\"(max-width: 943px) 100vw, 943px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong><em>Ergani-1960\u2019l\u0131 y\u0131llar. Enver At\u0131lgan Seyran Sinemas\u0131\u2019nda bir g\u00f6steriyi izlerken.<\/em><\/strong><br><em>Lise M\u00fcd\u00fcr\u00fc Kenan Bulut, (?), Enver At\u0131lgan (Foto: M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez Ar\u015fivi)<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p><strong>DEMOKRAT\u0130K \u00d6\u011eRETMEN HAREKET\u0130 VE ENVER ATILGAN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Evet, Enver At\u0131lgan ayd\u0131nd\u0131, ama bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fi olan bir ayd\u0131nd\u0131: \u00d6rg\u00fct\u00e7\u00fcyd\u00fc, \u015fairdi, gazeteciydi, yazard\u0131 ve her \u015feyin ba\u015f\u0131nda iyi bir e\u011fitim emek\u00e7isiydi. T\u00fcrkiye \u00d6\u011fretmenler Sendikas\u0131-T\u00d6S\u2019\u00fcn Ergani \u015eubesi\u2019nin kurucu \u00fcyesi ve sonradan da Genel Merkez Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi olu\u015fu \u00f6rg\u00fct\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne en iyi kan\u0131tt\u0131r. Ergani \u015eubesi kurulduktan sonra T\u00d6S Genel Ba\u015fkan\u0131 Fakir Baykurt bir grup arkada\u015f\u0131yla birlikte Ergani\u2019de g\u00f6rev yapan \u00f6\u011fretmenlerle tan\u0131\u015fma, dayan\u0131\u015fma ve sorunlar\u0131 yerinde tespit etmek i\u00e7in Ergani\u2019ye gelir (1968 y\u0131l\u0131 olmal\u0131?). \u00c7e\u015fitli okul gezileri ve toplant\u0131lar yap\u0131l\u0131r, \u0130nk\u0131l\u00e2p \u0130lkokulu\u2019nun \u00f6n\u00fcnde, a\u015fa\u011f\u0131daki gibi hat\u0131ra foto\u011fraflar\u0131 \u00e7ektirilir.12 Mart darbesi sonras\u0131 T\u00d6S kapat\u0131l\u0131r. Ba\u015fta Fakir Baykurt olmak \u00fczere y\u00f6neticiler tutuklan\u0131p yarg\u0131lan\u0131rlar. O karanl\u0131k g\u00fcnlerdeki Fakir Baykurt\u2019un onurlu duru\u015funu Enver At\u0131lgan, \u201c<em>Umudun An\u0131t\u0131 Sevgili Fakir Baykurt<\/em>\u201d \u015fiirinde bak\u0131n nas\u0131l anlat\u0131r: <em>\u201cumudun an\u0131t\u0131\/ sevgili fakir Baykurt\/ bu toz duman i\u00e7inde\/ \u00f6rnek oldun bizlere\/ demir parmakl\u0131klar ard\u0131nda\/ bir g\u00fcn olsun umudunu yitirmedin\/ e\u011filmedin, b\u00fck\u00fclmedin\/ onca bask\u0131 onca i\u015fkence\/ v\u0131z geldi sana \/devrimci d\u00fc\u015f\u00fcncenden\/ zerre kadar \u00f6d\u00fcn vermedin.\u201d<\/em>\u2026 T\u00d6S, o d\u00f6nem Ergani\u2019de k\u00f6yl\u00fcs\u00fcnden kasabal\u0131s\u0131na, okumu\u015fundan okumam\u0131\u015f\u0131na, esnaf\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na, i\u015f\u00e7isinden memuruna, velisinden \u00f6\u011frencisine kadar genelde herkesin sayg\u0131 duydu\u011fu, de\u011fer verdi\u011fi bir kurulu\u015ftu. Enver At\u0131lgan ve T\u00d6S\u2019\u00fcn y\u00f6neticileri, \u00fcyeleri de sayg\u0131 duyulan insanlard\u0131. Onlar Ergani\u2019de herkesin \u201c<em>Hoca<\/em>\u201dlar\u0131yd\u0131. Ergani\u2019de devrimci, yurtsever g\u00f6r\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerin geli\u015fmesinde, k\u00fclt\u00fcrel seviyenin y\u00fckselmesinde Enver At\u0131lgan, T\u00d6S ve T\u00d6S\u2019l\u00fc \u00f6\u011fretmenlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 ve eme\u011fi olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" width=\"610\" height=\"387\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8406\" style=\"width:840px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-3.png 610w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-3-300x190.png 300w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-3-480x305.png 480w\" sizes=\"(max-width: 610px) 100vw, 610px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong><em>T\u00d6S Genel Ba\u015fkan\u0131 Fakir Baykurt Ergani\u2019de T\u00d6S\u2019l\u00fc \u00f6\u011fretmen meslekta\u015flar\u0131yla<\/em><\/strong><br><em>(Arka s\u0131ra) Remzi \u0130pek, Cumali Dincer, Nazif K\u0131z\u0131lda\u011f, Ekrem \u0130pek, Abdulsamet Kaymaz, Z\u00fclk\u00fcf Bozkurt, G\u00fclseren G\u00f6k, Naime?, Nalan Ulu\u011f. (\u00d6n s\u0131ra) Kad\u0131n bir \u00f6\u011fretmen, Fakir Baykurt ve di\u011fer \u00f6\u011fretmenler. (Foto: M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez Ar\u015fivi)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u015eA\u0130R ENVER ATILGAN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Enver At\u0131lgan iyi bir \u015fairdi. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyan\u0131n, insanlar\u0131n\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n ahvaline dair dergilerde, gazetelerde, kitaplarda \u015fiirler yazd\u0131. Duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini dile getirdi: <em>Nuh\u2019un Adam\u0131<\/em> (1963), <em>Eko Can<\/em> (1969) ve <em>Ya\u015fam Demi\u015fiz Ad\u0131na<\/em> (1991) \u015fiir kitaplar\u0131na imza att\u0131. Kendi anlat\u0131mlar\u0131nda; \u015fiir sevgisini Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde okudu\u011fu s\u0131ralarda kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6\u011frencili\u011fi d\u00f6neminde Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde d\u00fczenlenen \u00f6\u011frenci \u015fiir yar\u0131\u015fmalar\u0131ndan iyi dereceler ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sonras\u0131nda daha i\u00e7li ve g\u00fczel \u015fiirler yazmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Ayr\u0131ca \u00f6\u011fretmenli\u011fi s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye \u00e7ap\u0131nda a\u00e7\u0131lan \u015fiir yar\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131larak 1957 y\u0131l\u0131nda <em>Cumhuriyet<\/em> gazetesinin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Yunus Nadi \u015fiir arma\u011fan\u0131 yar\u0131\u015fmas\u0131nda <em>Kampana<\/em>\u015fiiriyle be\u015f bin \u015fiirden se\u00e7ilen 87 \u015fiirden biri olarak gazetede ne\u015fir hakk\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yine 1966\u2019da <em>Terc\u00fcman<\/em> gazetesinin T\u00fcrkiye \u00e7ap\u0131nda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u015fiir yar\u0131\u015fmas\u0131nda da <em>Nuh\u2019un Adam\u0131<\/em> \u015fiiriyle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl\u00fckle <em>Mansiyon<\/em> kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Yazd\u0131\u011f\u0131 g\u00fczel \u015fiirleri nedeniyle, Fakir Baykurt Enver At\u0131lgan\u2019\u0131n <em>Ya\u015fam Demi\u015fiz Ad\u0131na<\/em> \u015fiir kitab\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 selamlama yaz\u0131s\u0131nda, onunla \u201c<em>\u015fiir karde\u015fiyiz<\/em>\u201d der. Burada, ba\u015fl\u0131kla alakal\u0131 olmas\u0131 nedeniyle \u201c<em>Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc ve K\u00f6y An\u0131lar\u0131<\/em>\u201d \u015fiirini de anmam laz\u0131m. 1969 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan <em>Eko-Can<\/em> adl\u0131 \u015fiir kitab\u0131nda, mezun oldu\u011fu ve kendisinin d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendiren Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fc anlat\u0131r. Duygu yo\u011funluklu yaz\u0131lan bu \u015fiirin tarihi bir yan\u0131n\u0131n oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmem nedeniyle oldu\u011fu gibi sunuyorum: \u201c<em>Aya\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7ar\u0131k s\u0131rt\u0131m\u0131zda aba\/ \u00d6yle geldik i\u015fte bu okula biz\/ \u00dclk\u00fcm\u00fcz vatan, parolam\u0131z \u00e7aba\/ Tepeleri a\u015f\u0131p da\u011flar devirdik\/ Ta\u015f ta\u015f\u0131d\u0131k, demir d\u00f6vd\u00fck, har\u00e7 kard\u0131k\/ A\u011fa\u00e7 diktik, ba\u011f budad\u0131k, yer yard\u0131k\/ Okuduk gen\u00e7 \u00e7a\u011fda bilince vard\u0131k\/ Y\u00fccel\u2019e Tongu\u00e7\u2019a sel\u00e2m yetirdik\/ Yirmi bir binay\u0131 oturttuk \u00e7\u00f6le\/ K\u0131ra\u00e7 topraklar\u0131 emzirdik sele\/ Otuz milyon g\u00fc\u00e7le verip elele \/Bozk\u0131rda mercimek, bu\u011fday bitirdik\/ Bu inan\u00e7la bizler ko\u015ftuk k\u00f6ylere\/ Kazmay\u0131, k\u00fcre\u011fi ald\u0131k ellere\/ K\u0131\u015fta k\u0131yamette t\u00fcm engellere\/ K\u00f6yl\u00fcyle beraber g\u00f6\u011f\u00fcs gerdirdik\/ Her zaman bu ruhla \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z\/ H\u0131zl\u0131 kalk\u0131nmaya al\u0131\u015faca\u011f\u0131z\/ K\u00f6yl\u00fcy\u00fc durmadan uyaraca\u011f\u0131z\/ Uyunmu\u015f uslara bilin\u00e7 getirdik\u201d (Eko Can, s. 48.)<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"717\" height=\"437\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-4.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8407\" style=\"width:840px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-4.png 717w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-4-300x183.png 300w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/resim-4-480x293.png 480w\" sizes=\"(max-width: 717px) 100vw, 717px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong><em>Ergani-1960&#8217;l\u0131 y\u0131llar\u2026 T\u00d6S&#8217;l\u00fc \u00f6\u011fretmenler bir sofrada<\/em><\/strong><br><em>Bir \u00f6\u011fretmen, Tacettin Demir, Enver At\u0131lgan, bir \u00f6\u011fretmen, Remzi \u0130pek, Z\u00fclk\u00fcf Bozkurt, Mehmet S\u0131dd\u0131k Y\u0131ld\u0131z, Ekrem \u0130pek. (Foto: M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez Ar\u015fivi)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>ENVER ATILGAN VE AYDIN DUYARLILI\u011eI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Enver At\u0131lgan duyarl\u0131yd\u0131. Ya\u015fanan ac\u0131 olaylara kar\u015f\u0131 sessiz kalamaz, \u015fiir ve yaz\u0131lar\u0131nda duygular\u0131n\u0131 dile getirir. \u201c<em>Kara Yara<\/em>\u201d trajedisine g\u00f6sterdi\u011fi tepkiyi buna \u00f6rnek verebilirim. \u0130kinci Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 ABD ve SSCB aras\u0131nda hayat\u0131n her alan\u0131nda \u00e7etin bir rekabet olu\u015ftu ve bunun neticesinde d\u00fcnyada \u201c<em>So\u011fuk Sava\u015f<\/em>\u201d denilen bir r\u00fczg\u00e2r \u00e7ok sert esmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD, 1955 y\u0131l\u0131nda <em>Marshall Plan\u0131<\/em> kapsam\u0131nda yard\u0131m(!) kampanyalar\u0131ndan biri olan <em>s\u00fcne<\/em>\u2019ye, yani k\u0131m\u0131l b\u00f6ce\u011fine kar\u015f\u0131 korunakl\u0131 ila\u00e7lanm\u0131\u015f tohumluk bu\u011fdaylar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6nderir. Halk aras\u0131nda <em>Kara Yara\/ Bir\u00eena Re\u015f<\/em> olarak tan\u0131mlanan amans\u0131z hastal\u0131k i\u015fte bu bu\u011fdaylar\u0131n gelmesiyle ba\u015flar. Kimyasal tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131yla zehirlenmi\u015f y\u00fczlerce ton tohumluk bu\u011fday, 1958\u2019lerde d\u00f6nemin iktidar\u0131 taraf\u0131ndan K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131ndaki etkili ve partili a\u011fa, bey ve ileri gelenlere bedava da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Bu da\u011f\u0131t\u0131lanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 el alt\u0131ndan a\u2019laf ve zahireciler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla dar\u0131, arpa ve bu\u011fdaydan daha ucuz bir fiyata halka sat\u0131l\u0131r. Fakir-fukara, na\u00e7ar baz\u0131 insanlar bu bu\u011fdaylar\u0131 ucuz olmas\u0131 nedeniyle sat\u0131n al\u0131p de\u011firmenlerde \u00f6\u011f\u00fcterek un yapar ve bu unlardan yap\u0131lm\u0131\u015f ekmekleri yiyen \u00e7ocuklar\u0131n el, ayak ve y\u00fczlerinde kara yaralar olu\u015fmaya ba\u015flar. Ba\u015fta Diyarbak\u0131r, Ergani, Silvan, Hazro, Kulp, \u00c7ermik, \u00c7\u0131nar, Bismil olmak \u00fczere bir\u00e7ok yerde k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bedenleri kaplayan bu yaralar\u0131n hemen sonras\u0131nda da y\u00fczlerce k\u0131z ve erkek \u00e7ocuk ya\u015flar\u0131na doyamadan \u00f6l\u00fcr, y\u00fczlercesi de sakat kal\u0131r (Nurettin De\u011firmenci, <em>1960\u2019l\u0131 Y\u0131llardan Bir Kesit \u00c7ERM\u0130K, Bulut Yay\u0131nlar\u0131<\/em>, 2002, \u0130stanbul, s. 231-232)<\/p>\n\n\n\n<p>Musa Anter, bu korkun\u00e7 olaydan etkilenerek 1959 y\u0131l\u0131nda \u201c<em>49\u2019lar Davas\u0131<\/em>\u201dndan tutukluyken \u0130stanbul-Harbiye\u2019de h\u00fccrede <em>Br\u00eena Re\u015f<\/em>\/ Kara Yara adl\u0131 piyesini yazar ve eser 1965\u2019te yay\u0131nlan\u0131r. Naz\u0131m Hikmet 1959 y\u0131l\u0131nda \u201c<em>Gazete Foto\u011fraflar\u0131 \u00dcst\u00fcne<\/em>\u201d \u00fcst ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u201c<em>Kara Yara<\/em>\u201d \u015fiirini kaleme al\u0131r. Enver At\u0131lgan da bo\u015f durmaz, \u00e7ok sonralar\u0131 ba\u015fka bir facia nedeniyle yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>83 \u00d6l\u00fc<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u015fiirinde kara yara trajedisine de de\u011finir ve bu \u015fiirinde \u00e7ok \u00f6nemli bir tespit de yapar: \u201c<em>yery\u00fcz\u00fcnde ilk kez\/ bende g\u00f6r\u00fcld\u00fc kara yara<\/em>\u201d diyerek.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>YAZAR ENVER ATILGAN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Enver At\u0131lgan \u015fairli\u011finin yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda iyi bir yazard\u0131. Sadece Ergani\u2019yi ve Erganilileri, K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fc ve K\u00f6y Enstit\u00fcleri de\u011fil; \u00fclkesini ve d\u00fcnyada ya\u015fayan t\u00fcm insanlar\u0131 seven biriydi. Ayd\u0131nl\u0131k bir gelecek i\u00e7in ya\u015fam\u0131 boyunca Ergani\u2019de, \u0130stanbul\u2019da hep m\u00fccadele etti. Daha ya\u015fan\u0131r bir T\u00fcrkiye ve d\u00fcnya i\u00e7in hep kafa yordu, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini yaz\u0131ya d\u00f6kt\u00fc, \u015fiirler yazd\u0131. Bizlere birbirinden g\u00fczel kitaplar arma\u011fan etti. 1967 y\u0131l\u0131nda bir \u00f6\u011fretmen arkada\u015f\u0131yla birlikte <em>ERGAN\u0130 <\/em>kitab\u0131n\u0131 yay\u0131mlad\u0131. Bu kitapta, Ergani\u2019nin co\u011frafi yap\u0131s\u0131, sosyal ve ekonomik durumu, tarihi, tarihi eserleri, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, folkloru, \u015fair ve yazarlar\u0131 anlat\u0131l\u0131r. \u00dcretkendir; \u00e7ok say\u0131da dergi ve gazetelerde yaz\u0131lar yazd\u0131. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda <em>Ak\u015fam<\/em> ve <em>Terc\u00fcman<\/em> gazetelerinin muhabirli\u011fini bile yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1969&#8217;da T\u00d6S Genel Y\u00f6netim Kurulu \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ildikten sonra, Macaristan \u00d6\u011fretmenler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 \u00fczerine, 1970\u2019te T\u00d6S Merkez Y\u00fcr\u00fctme Kurulu \u00fcyelerinden \u00fc\u00e7 arkada\u015f\u0131yla birlikte Macaristan\u2019a gitti. <em>Macaristan Radyosu T\u00fcrk\u00e7e Yay\u0131nlar Servisi<\/em> kendisiyle r\u00f6portaj yapt\u0131. Macaristan\u2019dan d\u00f6nd\u00fckten sonra \u201c<em>Macaristan \u0130zlenimleri<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda <em>Ak\u015fam<\/em> gazetesinde izlenimlerini yazd\u0131. Yaz\u0131 sonras\u0131nda, Fakir Baykurt, <em>\u201cHele Ak\u015fam\u2019daki, \u00fc\u00e7 arkada\u015f\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 Macaristan gezisini anlatan o g\u00fczel yaz\u0131lar unutulmaz\u201d<\/em> deyip \u00f6ver.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>ENVER ATILGAN\u2019IN D\u0130CLE K\u00d6Y ENST\u0130T\u00dcS\u00dc ANLATISI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Enver At\u0131lgan K\u00f6y Enstit\u00fcl\u00fc bir \u00f6\u011fretmendi. 1931 y\u0131l\u0131nda Ergani\u2019nin Aziziye mahallesinde d\u00fcnyaya gelir. \u0130lkokulu Ergani Merkez (\u0130nk\u0131l\u00e2p) ilkokulunda okuduktan sonra o zaman Ergani\u2019de bulunan Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ne girerek 1948-49 \u00f6\u011frenim y\u0131l\u0131nda mezun olur. Ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde o g\u00fcnleri \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u201c<em>O y\u0131llarda Ergani\u2019nin tek e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumu olan Merkez (\u0130nk\u0131lap) \u0130lkokulu \u00f6\u011fretim kadememizin ilk ve son basama\u011f\u0131yd\u0131. Benim i\u00e7in bir ba\u015fka okula \u00f6\u011frenimi s\u00fcrd\u00fcrmek kesinlikle olanaks\u0131zd\u0131. \u00c7evrede ben ve benim gibi binlerce yoksul aile \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n t\u00fcm umut kap\u0131lar\u0131n\u0131n kapal\u0131 oldu\u011fu bir anda, Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc bir<\/em> <em>H\u0131z\u0131r gibi imdad\u0131m\u0131za yeti\u015fmi\u015fti. G\u00fcneydo\u011fu\u2019da ve Do\u011fu\u2019da yedi ilin k\u00f6y \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ba\u011fr\u0131na basan bu e\u011fitim kurumu bir baba oca\u011f\u0131ndan daha s\u0131cakt\u0131 bizlere. B\u00fcy\u00fck e\u011fitimci Tongu\u00e7\u2019un k\u00f6y\u00fc i\u00e7ten canland\u0131rmay\u0131 tasarlad\u0131\u011f\u0131 ve bu tasar\u0131s\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecek elemanlar\u0131 yeti\u015ftirecek K\u00f6y Enstit\u00fclerinde, uygulanan i\u015f e\u011fitimine kolayca ayak uydurmak. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha \u00f6nceki ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131n bir devam\u0131yd\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fmalar.\u201d (Mehmet Bayrak, K\u00f6y Enstit\u00fcl\u00fc Yazarlar Ozanlar, T\u00d6B-DER Yay\u0131nlar\u0131, 1978, s. 184-187.)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Enver At\u0131lgan Tongu\u00e7\u2019u K\u00f6y Enstit\u00fclerine katk\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 \u00e7ok sever ve bu sevgi, Tongu\u00e7\u2019un Ergani\u2019ye geli\u015fiyle de katlan\u0131r <em>\u201cKoca Tongu\u00e7 Dicle\u2019de\u201d <\/em>\u015fiirindeki dizelerine yans\u0131r, \u015fiir olur:<em>\u201cY\u0131l 1946 aylardan Haziran\/ G\u00fcnlerden cumartesi\/ Bir sevin\u00e7 var bug\u00fcn\/ Do\u011fan \u00e7ocukta, ye\u015feren a\u011fa\u00e7ta, a\u00e7an g\u00fclde\/ Nas\u0131l olmas\u0131n?\/ S\u00f6z e\u011fitiminin de\u011fil\/ \u0130\u015f e\u011fitiminin babas\u0131 Koca Tongu\u00e7 Dicle\u2019de\/ Bir bir dola\u015f\u0131yor i\u015f alanlar\u0131n\u0131\/ Marangoz, demirci atelyelerini\/ Sebze, meyva bah\u00e7elerini\/ Ekin bloklar\u0131n\u0131\/ Nas\u0131lda karan, hayranl\u0131kla izliyordu\/ Har\u00e7 karan, duvar \u00f6ren \u00f6\u011frencilerini\/ Ve sonra okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc Nazif Evren\/ Evren kadar b\u00fcy\u00fck bir m\u00fcd\u00fcr\/ \u00d6\u011fretmeniyle, y\u00f6netime kat\u0131lan \u00f6\u011frencisiyle\/ Koca Tongu\u00e7\u2019un \u00f6n\u00fcnde\/ Hesap veriyorlar 700 \u00f6\u011frenciye\/ Bir bir anlat\u0131l\u0131yor yap\u0131lanlar\/ M\u00fcd\u00fcr, \u00f6\u011fretmen, \u00f6\u011frenci\/ Konu\u015fuyor, tart\u0131\u015f\u0131yor\/ \u015eiddetle yeriyorlar birbirlerini\/ Daha iyi daha olumlu \u00e7al\u0131\u015fmalar isteniliyor\/ Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131l\u0131yor, direniliyor\/ Nedenleri, ni\u00e7inleri aran\u0131l\u0131yor.\/ Al i\u015fte K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc \u00f6\u011frencileri\/ \u0130\u015fliklerde, dersliklerde\/ Askerlik kamplar\u0131nda\/ Sebze tarhlar\u0131nda\/ Ba\u011fda, bah\u00e7ede, tarlada\/ Da\u011fda, bay\u0131rda, ovada\/ Abideler y\u00fckseliyordu\/ Nas\u0131rl\u0131 ellerinde\/ Horonlar, halaylar \u00e7ekiliyordu\/ Edirne\u2019den Van&#8217;a kadar\/ T\u00fcrk\u00fcler yak\u0131l\u0131yordu\/ Ve yeniden do\u011fuyordu folklorumuz\/ Bir mar\u015f s\u00f6yleniyordu 700 a\u011f\u0131zdan\/ \u201c\u015een Dicle\u2019nin \u00e7ocuklar\u0131 ko\u015funuz\/ I\u015f\u0131k sa\u00e7an yollar sizi bekliyor \/Nur da\u011f\u0131tan yuvaya ula\u015f\u0131n\u0131z\/ Hep uzanm\u0131\u015f kollar sizi bekliyor\u201d\/ Bir kez daha s\u00f6z veriyoruz\/ \u00d6l\u00fcms\u00fcz Koca Tongu\u00e7\u2019a\/ 8 y\u0131l de\u011fil, 8 as\u0131r ge\u00e7se de\/ Gene onun izinde durmadan \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z\/ Bize uzanan kollara er ge\u00e7 ula\u015faca\u011f\u0131z<\/em><strong><em>\u201d<\/em><\/strong><em> (Eko Can, s. 58-59.)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>ENVER ATILGAN\u2019LA SON G\u00d6R\u00dc\u015eMEM<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Enver At\u0131lgan Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fc bitirdikten sonra, 1949-1957 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Ergani\u2019nin \u00e7e\u015fitli k\u00f6ylerinde \u00f6\u011fretmenlik yapar. 1957-1958 y\u0131llar\u0131nda yedek subay olarak askerli\u011fimi tamamlar ve terhis sonras\u0131 Ergani \u0130nk\u0131l\u00e2p \u0130lkokulu\u2019nda g\u00f6reve ba\u015flar. 1970\u2019te \u0130stanbul\u2019a atan\u0131r. 1976\u2019da emekli olur. Bir s\u00fcre Devrimci \u0130\u015f\u00e7i Sendikalar\u0131 Konfederasyonu-D\u0130SK\u2019te E\u011fitim Dairesi Uzman\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 25 Ocak 1995&#8217;te aram\u0131zdan ayr\u0131l\u0131r. O, \u015fimdi &#8220;<em>keklik seken g\u00fczeller ba\u011f\u0131nda<\/em>&#8220;.Dost canl\u0131s\u0131yd\u0131, ayd\u0131n fikirli olanlar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretenleri severdi. Hocamla en son, cezaevinden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, 1986 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul Ba\u011fc\u0131lar\u2019da bakkaliye i\u015fleten a\u011fabeyi Sezai At\u0131lgan\u2019\u0131n d\u00fckk\u00e2n\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede Remzi \u0130pek hocam da vard\u0131. Sezai ve Enver At\u0131lgan, Remzi hocam ve ben demli \u00e7aylar\u0131m\u0131z\u0131 i\u00e7erek g\u00fczel bir sohbet yapm\u0131\u015ft\u0131k. \u015eimdi hepsi \u00f6te d\u00fcnyada; onlar\u0131 \u00f6zlemle ve sayg\u0131yla an\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00d6Y ENST\u0130T\u00dcLER\u0130 NEYD\u0130, NELER\u0130 BA\u015eARDI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn \u00e7ok \u015fey art\u0131k geride kald\u0131, ama K\u00f6y Enstit\u00fcleri ve Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc haf\u0131zalarda ya\u015f\u0131yor h\u00e2l\u00e2. Eskiden Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc Ergani\u2019nin simgelerinden biriydi. Neredeyse, Ergani ismi, Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc ismiyle birlikte an\u0131l\u0131r olmu\u015ftu, onunla \u00f6zde\u015fmi\u015fti. Okul, B\u00f6lge ve Ergani i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir kazan\u0131md\u0131. K\u00f6y enstit\u00fcleri her \u015feyde oldu\u011fu gibi, ihtiya\u00e7tan do\u011fmu\u015ftur. \u201c<em>Cumhuriyetin kurulmas\u0131yla feodalite siyasi bak\u0131mdan alt edilmi\u015ftir. Ama gen\u00e7 burjuva iktidar\u0131 durumunu g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in m\u00fccadeleye devam<\/em>\u201d etmektedir. <em>(<\/em>Kemal Burkay,Aktaran: Mehmet Bayrak,<em> K\u00f6y Enstit\u00fcl\u00fc Yazarlar Ozanlar, T\u00d6B-DER Yay\u0131nlar\u0131, 1978, s. 7.)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Cumhuriyet, ancak d\u00fc\u015f\u00fcnen, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren, \u00fcreten, etkin ve bilin\u00e7li insanlarla k\u00f6kle\u015febilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Cumhuriyetle \u00fcst yap\u0131da giri\u015filen de\u011fi\u015fikler, k\u00f6ylere kadar girememi\u015fti. O g\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019sinde, k\u0131rsal kesimde Osmanl\u0131lardan devral\u0131nan ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131n korundu\u011funu, feodal d\u00f6nemden kalma ilkel \u00fcretim y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u00f6ylerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funda kapal\u0131 k\u00f6y ekonomisinin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131; n\u00fcfusun % 83,4\u2019\u00fcn\u00fcn k\u00f6yde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve okur yazar oran\u0131n\u0131n da % 20 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finden hareketle; \u201c<em>1930\u2019lar\u0131n h\u00fck\u00fcmetleri, de\u011fer sistemlerini ve ekonomik yap\u0131 \u00f6zlemlerini k\u00f6y hayat\u0131 i\u00e7inde yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak, k\u00f6y\u00fc kente ve dolays\u0131yla iktidara ba\u011flamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli aray\u0131\u015flar i\u00e7inde<\/em>\u201d \u00e7areler d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flar. (Prof. Dr. Ali Aray\u0131c\u0131,<em> Kemalist D\u00f6nem T\u00fcrkiye\u2019sinde E\u011fitim Politikalar\u0131 ve K\u00f6y Enstit\u00fcleri, Ceylan Yay\u0131nlar\u0131, <\/em>\u0130stanbul 1999, s. 208.) Neticede, k\u0131rsal kesimde yeni ve daha ileri \u00fcretim teknik ve y\u00f6ntemlerinin, yani tar\u0131m\u0131n modernle\u015fmesinin gerek duydu\u011fu kadrolar\u0131 yeti\u015ftirmeyi hedefleyen bir modern e\u011fitim-\u00fcretim kurumu olan K\u00f6y Enstit\u00fcleri fikri do\u011far.<\/p>\n\n\n\n<p>E\u011fitimin g\u00f6revi insan\u0131 bilin\u00e7li k\u0131lmakt\u0131r. Ya\u015fam sava\u015f\u0131nda do\u011fa yasalar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zme ve \u00e7evresini de\u011fi\u015ftirebilme becerisini kazand\u0131rmakt\u0131r. K\u0131sacas\u0131, bizzat k\u00f6y\u00fcn i\u00e7inden gelen insan\u0131n e\u011fitilip, yeti\u015ftirilerek k\u00f6ylere g\u00f6nderilmesi, yani k\u00f6y kayna\u011f\u0131 ile k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 ve kalk\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131; k\u00f6yl\u00fclerin bilin\u00e7siz ve bedava \u00e7al\u0131\u015fan birer i\u015f hayvan\u0131 durumuna gelmelerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in, k\u00f6y enstit\u00fclerine k\u00f6yl\u00fc olan, k\u00f6y okulunu bitirmi\u015f, \u00fcretici k\u00f6y ya\u015fam\u0131n\u0131n verdi\u011fi yetenek ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 yitirmemi\u015f, 18 ya\u015f\u0131n\u0131 ge\u00e7meyen k\u00f6y \u00e7ocuklar\u0131 al\u0131narak, Cumhuriyetin felsefesine uygun \u00f6\u011fretmenlerin yeti\u015ftirilmesi hedeflenmi\u015ftir. Ve; T\u00fcrkiye i\u00e7in gerekli \u00f6\u011fretmen tipi olan devrimci \u00f6\u011fretmenler yeti\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6y Enstit\u00fcl\u00fc \u00f6\u011frenci ve \u00f6\u011fretmenler kendi okullar\u0131n\u0131 kendileri yapt\u0131lar: Marangoz oldular, demircilik yapt\u0131lar, ta\u015f ta\u015f\u0131d\u0131lar, kum ta\u015f\u0131d\u0131lar, tu\u011fla ta\u015f\u0131d\u0131lar, har\u00e7 yapt\u0131lar, duvar \u00f6rd\u00fcler, \u00e7at\u0131 kaplad\u0131lar&#8230; Bu okullara getirdikleri veya kurduklar\u0131 santraller yard\u0131m\u0131yla elektrik, hem okullar\u0131n\u0131 ve hem de kendileri gibi \u00e7evrelerini ayd\u0131nlatt\u0131. Onlar, k\u00f6yl\u00fcy\u00fc \u0131\u015f\u0131kla tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Ortakla\u015fa \u00fcretmek, ortakla\u015fa t\u00fcketme ya\u015fam felsefeleri oldu. Beceri kazand\u0131lar. Kendilerini ve \u00e7evrelerini de\u011fi\u015ftirme yeteneklerini geli\u015ftirdiler. \u015eimdi, bu okullar yok art\u0131k, ama bu okullar\u0131n her biri bug\u00fcn tarihi bir yap\u0131 \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. M\u00fchendislik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve mimari \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan kendilerine \u00f6zg\u00fc ilgin\u00e7, incelenmesi gereken birer an\u0131tt\u0131rlar. Enstit\u00fclerde normal dersliklerin d\u0131\u015f\u0131nda; m\u00fczik ve resim-i\u015f derslikleri, \u00f6\u011fretmen evi, yatakhane, yemekhane, banyo\u2026 gibi birim veya k\u0131s\u0131mlar ayr\u0131 yap\u0131lar olarak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, spor alanlar\u0131 ve y\u00fczme havuzlar\u0131n\u0131 da unutmamal\u0131y\u0131z. Enstit\u00fclerde sadece \u00f6\u011frenciler e\u011fitilmiyordu; okul bah\u00e7esine dikilen a\u011fa\u00e7lar bile ya\u015f ve cinslerine g\u00f6re geometrik bir \u015fekilde dikilip, onlara bile bir bi\u00e7im veriliyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Enstit\u00fcde \u00f6\u011frencilere hayvanc\u0131l\u0131k, tavuk\u00e7uluk, ar\u0131c\u0131l\u0131k, ipek b\u00f6cek\u00e7ili\u011fi bizzat uygulamal\u0131 \u00f6\u011fretilirdi. Sa\u011fl\u0131k ve veterinerlikle ilgili temel bilgiler verilirdi. Yemekhane ve f\u0131r\u0131nlar a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. Bas\u0131m evi, bi\u00e7ki-diki\u015f, demircilik, marangoz at\u00f6lyeleri ve ah\u0131r ve fidanl\u0131klar a\u00e7\u0131larak, buralarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. Sebze ve meyve, yani geni\u015f anlam\u0131yla ziraat\u00e7\u0131l\u0131k bilimsel ve teknik olarak \u00f6\u011fretilirdi. Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z ne \u00f6\u011fretmen ve ne de \u00f6\u011frencilerin bo\u015f duracak zamanlar\u0131 yoktu: Bir\u00e7ok \u015feyi \u00e7ok k\u0131sa zamanda en iyi \u015fekilde \u00f6\u011frenmeliydiler, \u00f6\u011fretmeliydiler. Hat\u0131rl\u0131yorum, 1960&#8217;l\u0131 y\u0131llarda Dicle \u0130lk\u00f6\u011fretmen Okulu\u2019ndan Ergani\u2019ye sat\u0131lmak \u00fczere s\u00fct, peynir, yo\u011furt, yumurta, tavuk, \u00fcz\u00fcm ve elma getirilirdi. \u00c7ok geni\u015f olan topraklar\u0131nda trakt\u00f6rlerle bu\u011fday ekilir ve bi\u00e7erd\u00f6verlerle bu\u011fdaylar bi\u00e7ilirdi. Bu ekme-bi\u00e7me 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n sonuna kadar devam etti. Denilebilir ki, ilk modern tar\u0131m ara\u00e7lar\u0131 Ergani\u2019de Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde kullan\u0131ld\u0131. K\u00f6yl\u00fcler trakt\u00f6r\u00fc, pullu\u011fu, bi\u00e7erd\u00f6veri, suni g\u00fcbreyi ilk defa k\u00f6y enstit\u00fclerinde g\u00f6rd\u00fc, kullanmas\u0131n\u0131 da enstit\u00fcl\u00fclerden \u00f6\u011frendi. Her okulda olmazsa olmaz mutlaka k\u00fct\u00fcphane\/ kitapl\u0131k ve tiyatro\/ sinema salonu bulunurdu. Ve k\u00fct\u00fcphanede de her t\u00fcrden kitaplar olur ve bunlar okunurdu. Salonlarda tiyatro, film g\u00f6sterileri, \u015fiir ve \u015fenlikler ve de \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcrel yar\u0131\u015fmalar d\u00fczenlenirdi. \u00d6\u011frenciler yeti\u015ftirdikleri \u00fcr\u00fcnlerle midelerini doyurup bedenlerini beslerken, derslik ve k\u00fct\u00fcphanelerde ald\u0131klar\u0131 bilgiler ve okuduklar\u0131 kitaplarla da beyinlerini beslerlerdi. Hatta o g\u00fcnleri ya\u015fayanlar\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, beyinler daha fazla besleniyormu\u015f!<\/p>\n\n\n\n<p>Geli\u015fmeler \u00e7ok h\u0131zl\u0131 geli\u015fti. Beklenenin \u00e7ok \u00fczerinde bu okullar\u0131n ilgi g\u00f6rmesi, enstit\u00fcden mezun olanlar\u0131n \u00e7o\u011funun Cumhuriyet\u2019e halk\u00e7\u0131 nitelik kazand\u0131rma ve onu demokratikle\u015ftirme m\u00fccadelesine kat\u0131lmas\u0131 ve bu m\u00fccadeleye katk\u0131 sunmas\u0131 egemen \u00e7evreleri ve devletin derinlerinde pusuda bekleyen \u201c<em>Bek\u00e7i Murtaza<\/em>\u201dlar\u0131 rahats\u0131z etti. K\u00f6y Enstit\u00fcleri bug\u00fcn ya\u015fam\u0131yor. Enstit\u00fcleri, Cumhuriyet Halk Partisi kurmu\u015ftu, ama yine bu parti baltalam\u0131\u015ft\u0131r. 1950\u2019de iktidara gelen Demokrat Parti ise, CHP\u2019nin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131 tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. 1954 y\u0131l\u0131nda, \u00f6nce k\u00f6y enstit\u00fclerinin ad\u0131 \u0130lk\u00f6\u011fretmen Okulu olarak de\u011fi\u015ftirildi. Ama, k\u00f6y enstit\u00fclerinin gelene\u011fi \u00f6\u011fretmen okullar\u0131nda devam etti. Yetmedi, sonra \u00d6\u011fretmen Lisesi\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc ve y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e de amac\u0131ndan daha da uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SONLANDIRIRKEN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sacas\u0131, Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc ve di\u011fer t\u00fcm k\u00f6y enstit\u00fcleri \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an birer kuyruklu y\u0131ld\u0131z gibi arkalar\u0131nda iz b\u0131rakarak tarihin i\u00e7inden ge\u00e7ip tarih oldular. Ayd\u0131nl\u0131k bir gelecekten yana olanlar, toplumsal ve tarihi duyarl\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131yanlar siyasal, toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fmemizin tarihini bilmek ve dahas\u0131, bu tarihi olu\u015fturmak i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fananlar\u0131 ele\u015ftirisel bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde kay\u0131t alt\u0131na almal\u0131d\u0131rlar. K\u00f6y enstit\u00fcleri bug\u00fcn yok; b\u00f6yle de olsa, geriye b\u0131rakt\u0131klar\u0131 bir iz\/ miras var. Gelecek ku\u015faklar mutlaka bu miras\u0131 bir g\u00fcn hakk\u0131yla de\u011ferlendireceklerdir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n<p><em>(*) Prof. Dr. Kemal Kocaba\u015f, <strong>Tan\u0131klar\u0131yla K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fcnden \u0130lk\u00f6\u011fretmen Okuluna D\u0130CLE AYDINLI\u011eI<\/strong>, bassaray Yay\u0131nlar\u0131, Nisan 2026, \u0130zmir. Sayfa: 350-357.<\/em><\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=dicle-aydinligi\" rel=\"tag\">Dicle Ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=dicle-ilkogretmen-okulu-2\" rel=\"tag\">Dicle \u0130lk\u00f6\u011fretmen Okulu<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=dicle-koy-enstitusu\" rel=\"tag\">Dicle K\u00f6y Enstit\u00fcs\u00fc<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=prof-dr-kemal-kocabas-2\" rel=\"tag\">Prof. Dr. Kemal Kocaba\u015f<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tob-der-2\" rel=\"tag\">T\u00d6B-DER<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tos-3\" rel=\"tag\">T\u00d6S<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ED\u0130T\u00d6R\u00dcN NOTU: M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez 1950 Ergani do\u011fumlu ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar ve \u015fairdir. \u0130lk ve orta \u00f6\u011frenimini Ergani\u2019de, y\u00fcksek \u00f6\u011frenimin ise Ankara Devlet M\u00fchendislik ve Mimarl\u0131k Y\u00fcksek Okulu Kimya M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc 1977 y\u0131l\u0131nda tamamlar. Kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6rde de\u011fi\u015fik g\u00f6revlerde bulunur. 12 Eyl\u00fcl\u2019de bir s\u00fcre tutuklu kal\u0131r. Ayr\u0131ca dernek, sendika, siyasi parti y\u00f6neticili\u011fi, i\u015f\u00e7ilik, pazarc\u0131l\u0131k gibi \u00e7e\u015fitli i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00dcz\u00fclmez, en son 1990 y\u0131l\u0131nda memur olarak girdi\u011fi \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u00c7evre Koruma ve Kontrol M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nden 2010 y\u0131l\u0131nda emekli oldu. Ya\u015fam\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u0130stanbul&#8217;da s\u00fcrd\u00fcrmekte; kitap \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7e\u015fitli gazete, dergi ve sitelerde yaz\u0131lar yazmaya devam etmektedir. Evli ve iki \u00e7ocuk<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1321],"tags":[5267,2437,2231,5268,1305,5250],"class_list":["post-8402","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-basinda","tag-dicle-aydinligi","tag-dicle-ilkogretmen-okulu-2","tag-dicle-koy-enstitusu","tag-prof-dr-kemal-kocabas-2","tag-tob-der-2","tag-tos-3"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8402","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8402"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8402\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8410,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8402\/revisions\/8410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}