{"id":8189,"date":"2025-09-10T17:45:16","date_gmt":"2025-09-10T17:45:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=8189"},"modified":"2025-11-29T16:04:09","modified_gmt":"2025-11-29T16:04:09","slug":"hilar-adinin-koken-ve-anlami-ne-biliyor-muyuz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=8189","title":{"rendered":"Hilar Ad\u0131n\u0131n K\u00f6ken ve Anlam\u0131 ne Biliyor muyuz?"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"274\" height=\"102\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ergani-habrr.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8190\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"747\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/hilar-adinin-koken-v-af1454d4bb1b595eedf4-747x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8191\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/hilar-adinin-koken-v-af1454d4bb1b595eedf4-747x1024.jpg 747w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/hilar-adinin-koken-v-af1454d4bb1b595eedf4-219x300.jpg 219w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/hilar-adinin-koken-v-af1454d4bb1b595eedf4-768x1053.jpg 768w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/hilar-adinin-koken-v-af1454d4bb1b595eedf4-480x658.jpg 480w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/hilar-adinin-koken-v-af1454d4bb1b595eedf4.jpg 800w\" sizes=\"(max-width: 747px) 100vw, 747px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u0130hti\u015fam\u0131yla g\u00f6renleri cezbeden, tarihi ile \u015fa\u015f\u0131rtmaya devam eden ve her ge\u00e7en g\u00fcn daha da \u00fcn ve cazibesini art\u0131ran Hilar\u2019\u0131n anlam\u0131n\u0131 acaba i\u00e7imizde ka\u00e7 ki\u015fi biliyor?<\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve bizden biri olan yazar M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez <em>On Bin Y\u0131ll\u0131k Tarihin Tan\u0131\u011f\u0131 H\u0130LAR<\/em> kitab\u0131nda bu konuyu enine boyuna ara\u015ft\u0131r\u0131p yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015fte M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez\u2019e g\u00f6re:<\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u0130LAR ADININ K\u00d6KEN\u0130 VE ANLAMI<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cNereye bir ad verilmi\u015fse, bir sebebi oldu\u011fu i\u00e7in o ad oraya verilmi\u015ftir. D\u00fcnyada sebepsiz verilmi\u015f hi\u00e7bir ad yoktur<\/em>.\u201d \u0130m\u00e2m\u00ee<\/p>\n\n\n\n<p>Tarihin \u015fafa\u011f\u0131nda Hilar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar ad\u0131n\u0131n, k\u00f6y\u00fcn kendisi kadar olmasa bile \u00e7ok eski oldu\u011fu s\u00f6ylenir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar, hem kayal\u0131klar\u0131n, hem ma\u011faralar\u0131n, hem \u00c7ay\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fc de i\u00e7ine alan bug\u00fcnk\u00fc k\u00f6y\u00fcn ortak ad\u0131d\u0131r. Hilar\u2019\u0131n bir tepesi olan \u00c7ay\u00f6n\u00fc, kaz\u0131lar\u0131yla d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr tarihine ad\u0131n\u0131 yazd\u0131rm\u0131\u015f, ama Hilar\u2019\u0131n kendisi, ma\u011fara ve kabartmalar\u0131, \u00c7ay\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn g\u00f6lgesinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi ma\u011fara, mahzen ve kabartmalar\u0131yla tarihini oldu\u011fu kadar, ad\u0131n\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131n\u0131 da beklemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, elden geldi\u011fince s\u00f6zc\u00fcklerin k\u00f6kenine inilmeli. Bulunan kaynak, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015flang\u0131\u00e7 ve geli\u015fim yeri konusunda bize \u00f6nemli bilgi verebilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc dilin kayna\u011f\u0131, do\u011fal yap\u0131yla, \u00fczerinde ya\u015fanan toprakla do\u011frudan ilgilidir. \u0130skender Sava\u015f\u0131r\u2019\u0131n da yazd\u0131\u011f\u0131 gibi: \u201c<em>Kavramlar\u0131n anlam\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131rken, her kelimenin bir anayurdu, do\u011fal ortam\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek yol g\u00f6sterici olabilir<\/em>\u201d. Ayr\u0131ca \u201c<em>kelimenin anlam\u0131, onlar\u0131n anayurtlar\u0131n\u0131 oldu\u011fu kadar tarihlerini de i\u00e7erir<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ben, H\u0130LAR s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bu anlay\u0131\u015fla ele almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6y, Hilar ad\u0131ndan \u00f6nce ba\u015fka adlar alm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r, \u015fimdilik bilemiyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar\u2019a, Hilar ad\u0131 ne zaman, neden ve kimler taraf\u0131ndan verilmi\u015f oldu\u011funu ve anlam\u0131n\u0131n da ne oldu\u011funu yine tam olarak ne yaz\u0131k ki bilemiyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin yapt\u0131\u011f\u0131m ara\u015ft\u0131rmalarda; Hilar s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u015fekil ve anlam\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7irdi\u011fi evreleri ve etimolojik olarak saptamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, ama saptayamad\u0131m. Hilar s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn K\u00fcrt\u00e7e mi, Arap\u00e7a m\u0131, T\u00fcrk\u00e7e mi, Ermenice mi&#8230; oldu\u011funu dahi belirleyemedim.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar, s\u00f6zc\u00fck olarak, acaba hangi etnik k\u00f6ken ve dil grubuna aittir?<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcrt\u00e7e, T\u00fcrk\u00e7e ve Ermenice s\u00f6zl\u00fck ve ansiklopedilere bakt\u0131m: Pek bir \u015fey bulamad\u0131m. Arap\u00e7a, hatta S\u00fcryanice oldu\u011funu s\u00f6yleyenler var, ama kaynak yok.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar, Bilge Umar\u2019\u0131n, <em>T\u00fcrkiye&#8217;deki Tarihsel Adlar<\/em> kitab\u0131nda yer almamakta<\/p>\n\n\n\n<p><em>Urfal\u0131 Mateos Vakayi-N\u00e2mesi<\/em>\u2019nde, 13 Mart 1035-11 Mart 1036 tarihleri aras\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlarla H\u0131ristiyanlar\u0131n \u00e7ok kanl\u0131 bir \u015fekilde sava\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Sevaveragk ve Alar\u2019da \u00e7ok katliam yapt\u0131klar\u0131n\u0131 yazar. Kitapta bu yaz\u0131l\u0131 metne d\u00fc\u015f\u00fclen bir dipnotta: Tarih\u00e7i Edourd Dulaurier, Sevaveragk&#8217;\u0131n Ermeni Mezopotamya\u2019s\u0131nda bir \u015fehir oldu\u011funu, bug\u00fcnk\u00fc ad\u0131n\u0131n Siverek oldu\u011funu, Alar\u2019\u0131n ise, Siverek\u2019in yak\u0131n\u0131nda bulundu\u011funun ihtimal oldu\u011funu; Prof. M. Halil Yinan\u00e7\u2019ta ayn\u0131 dipnotta, bu mevkiin ismi \u0130sl\u00e2m co\u011frafyac\u0131lar\u0131nda Hilar \u015feklinde ge\u00e7ti\u011fini ve Diyarbak\u0131r b\u00f6lgesi kalelerinden biri oldu\u011fu yazmaktad\u0131r. Prof. M. Halil Yinan\u00e7 kaynak olarak; <em>\u0130bn \u015eeddad, A&#8217;lak el-Hazire, c.2<\/em>\u2019yi g\u00f6stermektedir.&nbsp; Bu veriden hareketle en az\u0131ndan \u015funu s\u00f6yleyebiliriz: 1035-1036 y\u0131llar\u0131nda Ermeniler Hilar\u2019a Alar, M\u00fcsl\u00fcmanlar da Alar\u2019a Hilar demektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yine Urfal\u0131 Mateos Vakayi-N\u00e2mesi\u2019nde, Hilarion denen bir \u015fah\u0131s isminden ; Ren\u00e9 Grousset de, <em>Ba\u015flang\u0131c\u0131ndan 1071&#8217;e Ermenilerin Tarihi<\/em> kitab\u0131nda Melitene Kral\u0131 Hilarvada diye birinden s\u00f6z etmektedirler. Ayr\u0131ca, Prof. Dr. Afif Erzen\u2019in <em>Do\u011fu Anadolu ve Urartular<\/em> kitab\u0131nda da, M\u00d6. 2. binli y\u0131llarda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren Malatya kral\u0131n\u0131n isminin Hilaruvanda; Roza Agizza\u2019n\u0131n <em>Antik Yunan\u2019da Mitoloji<\/em> kitab\u0131nda ise, Artemis rahibelerinden birinin isminin Hilara oldu\u011fu yaz\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u015fah\u0131s isimlerinin s\u00f6zc\u00fck olarak, acaba Hilar ile bir ili\u015fkisi var m\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca, Eski Roma\u2019da 21 Mart bahar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak kabul edilen, kutlanan bir g\u00fcnd\u00fcr (K\u00fcrtler i\u00e7in de 21 Mart: Newroz bahar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 kabul edilen ve kutlanan bir g\u00fcnd\u00fcr). Bu nedenle \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan Eski Yunan\u2019da \u2018Baba Tanr\u0131\u2019 Attis 21 Mart g\u00fcn\u00fc yeniden do\u011fard\u0131. \u00d6te yandan, ayn\u0131 bayramda Attis\u2019in dirili\u015fini kutlamak i\u00e7in g\u00fclerek ve \u015fakala\u015farak ge\u00e7irilen Hillaria (Ne\u015fe) adl\u0131 g\u00fcn ise 1 Nisan\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn \u201c<em>1 Nisan \u015fakas\u0131<\/em>\u201dolarak bildi\u011fimiz g\u00fcn\u00fcn k\u00f6keninde Hilaria vard\u0131r. Bu Hilaria&#8217;n\u0131n Hilar\u2019la bir ili\u015fkisi acaba olabilir mi?<\/p>\n\n\n\n<p>Diyarbak\u0131r ve Hilar \u00e7ok uzun y\u0131llar Eski Roma&#8217;n\u0131n egemenli\u011finde kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Hilaria ve Hilar aras\u0131nda bir ili\u015fki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 Kanunnameleri\u2019nden olan Yavuz Sultan Selim Devri Kanunn\u00e2meleri\u2019nden <em>Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunnamesi<\/em>\u2019nde; 14 Ermeni k\u00f6y\u00fcn\u00fcn tek tek isimleri yaz\u0131l\u0131, ama Hilar\u2019\u0131n bu Ermeni k\u00f6yleri i\u00e7ersinde ismi yer almamakta.<\/p>\n\n\n\n<p>Dicle \u00dcniversitesi Fen-Edebiyat Fak\u00fcltesi Tarih B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyelerinden Yrd. Do\u00e7 Dr. Mehmet Salih Erpolat ise; Osmanl\u0131 Ar\u015fivi\u2019nde bulunan Diyarbekir Vilayeti\u2019ne ait 1518 tarihli 64 numaral\u0131 ve 1530 tarihli 998 numaral\u0131 Tahrir Defterleri ile Tapu Kadastro Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Kuyud-\u0131 Kadime Ar\u015fivi\u2019ndeki 1566 tarihli 106 numaral\u0131 Tahrir Defterindeki bilgilere dayanarak Hilar k\u00f6y\u00fcn\u00fcn \u201c<em>tamamen Gayrim\u00fcslimler ile meskun<\/em>\u201d oldu\u011funu yazmaktad\u0131r. Yrd. Do\u00e7 Dr. M. S. Erpolat, s\u00f6z konusu de\u011ferlendirme yaz\u0131s\u0131nda Ermeni yerine Gayrim\u00fcslim demeyi neden tercih etti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra; \u201c<em>Hilar: Tahrir Defterlerinde sehven Hil\u00e2l, Hil\u00e2li iml\u00e2s\u0131 ile yer almaktad\u0131r. 1518&#8217;de 17 hane; 1530&#8217;da 24 hane, 4 m\u00fccerred ve1566&#8217;da 49 hane, 15 m\u00fccerred ya\u015famakta idi. K\u00f6y halk\u0131, 1518&#8217;de 6960, 1530\u2019da 4900 ve 1566\u2019da 12795 ak\u00e7e vergi \u00f6demekteydi<\/em>\u201d diye yazmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Basri Konyar, <em>Diyarbak\u0131r Tarihi<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda, kayal\u0131klar aras\u0131nda bulunan eski Mabed\u2019de bulunan heykelin sa\u011f ve sol cephelerinde \u201c<em>hilal<\/em>\u201d nak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, burada Kamer\u2019i\/Ay\u2019\u0131 tanr\u0131, il\u00e2h kabul eden soy ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r diye yazmakta ve Hilar ad\u0131n\u0131n Hilal\u2019dan geldi\u011fini ileri s\u00fcrmektedir. Daha sonralar\u0131 bir\u00e7ok yerel yazar, Basri Konyar\u2019\u0131n bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini bazen kaynak g\u00f6stererek ve bazen de hi\u00e7 kaynak g\u00f6stermeden tekrarlay\u0131p durmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ben, Hilar\u2019\u0131n Hilal\u2019den geldi\u011fine inanm\u0131yorum, biraz zorlama gibi. Ama ne olursa olsun, \u0130m\u00e2m\u00ee&#8217;nin dedi\u011fi gibi, \u201c<em>Nereye bir ad verilmi\u015fse, bir sebebi oldu\u011fu i\u00e7in o ad oraya verilmi\u015ftir. D\u00fcnyada sebepsiz verilmi\u015f hi\u00e7bir ad yoktur<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimdi gelelim H\u0130LAR s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anlam\u0131na&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Dahiliye Vek\u00e2leti N\u00fcfus M\u00fcd\u00fcriyet-i Ne\u015friyat\u0131 taraf\u0131ndan 1928 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Osmanl\u0131ca ve Latin harfleriyle yaz\u0131l\u0131 <em>Son Te\u015fkilat-\u0131 M\u00fclkiyede K\u00f6ylerimizin Adlar\u0131<\/em> belgesinde Hilar; Latin harfleriyle Hiy\u00e9lar, Arap harfleriyle&nbsp; \ufeeb\ufef4\ufefc\ufead&nbsp; \u015feklinde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ngilizce <em>A Latin Dictionary (Oxford, 1879)<\/em> s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde:<\/p>\n\n\n\n<p>Hilaira: Daughter of Leucippus and bride of Ida (Leucippus\u2019un k\u0131z\u0131 ve Ida\u2019n\u0131n gelini)<\/p>\n\n\n\n<p>Hilaris: Cheerful, of good cheer, lively, gay, blithe merry, jocund&#8230; (Ne\u015feli, hayat dolu, \u015fen&#8230; ) s\u00f6zc\u00fcklerinin yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Oxford English Dictionary<\/em> s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise, \u00e7ok ilgin\u00e7 bilgilere ula\u015fmaktay\u0131z. Bu s\u00f6zl\u00fc\u011fe g\u00f6re:<\/p>\n\n\n\n<p>Hil-ar, Hil-um\u2019dan geliyor. Hil-um ise, tah\u0131l tanesinin filiz verilen u\u00e7 k\u0131sm\u0131 demek. H\u0130L k\u00f6k\u00fc -UM eki yerine -AR eki ald\u0131\u011f\u0131nda H\u0130L-AR olmakta.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0130L-AR: Hilar-i-ous (Yunanca), Hilar-ity (Latince), Hilarit\u00e9 (Frans\u0131zca) ne\u015feli anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar\u2019\u0131n tekili Hilaria ise, \u00e7ok \u00f6zel g\u00fcnlerde -evlenme t\u00f6renlerinde, erkek \u00e7ocuk do\u011fumlar\u0131nda, imparatorluk se\u00e7imlerinde- yap\u0131lan \u00f6zel kutlama, \u015fenlik anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131makta.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar\u2019\u0131n \u00e7o\u011fulu Hilar-is ise, Eski Roma d\u00f6neminde halka a\u00e7\u0131k, halkla birlikte 25 Mart\u2019ta Kibele (Ana Tanr\u0131\u00e7a) onuruna Romal\u0131lar taraf\u0131ndan bahar\u0131n geli\u015finde\/bahar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda halka a\u00e7\u0131k yap\u0131lan \u015fenlik, festival anlam\u0131na gelmekte.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu verilerden hareket edersek:<\/p>\n\n\n\n<p>Bu\u011fday, ekmek ve tar\u0131m Hilarl\u0131lar\u0131n ya\u015fam\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fundan; tah\u0131l tanelerinin ucuna H\u0130L-UM denilmesi ve sonradan -UM eki yerine -AR ekini H\u0130L\u2019e eklenerek H\u0130LAR\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinden daha do\u011fal ne olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcne biliriz. \u00c7ay\u00f6n\u00fc kaz\u0131lar\u0131ndan biliyoruz: Bu\u011fday\u0131n ilk ekildi\u011fi, ekme\u011fin f\u0131r\u0131nda ilk pi\u015firildi\u011fi yerlerden biri Hilar\u2019d\u0131r. Tar\u0131m bol olunca, alt\u0131n taneli bu\u011fday ba\u015faklar\u0131 \u0131\u015f\u0131lt\u0131yla sal\u0131n\u0131nca, neslin devam\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc olmak i\u00e7in nur topu gibi bir erkek \u00e7ocuk do\u011fmu\u015fsa \u015fenlik d\u00fczenlenmez mi, insanlar ne\u015feli olmaz m\u0131? Do\u011fu\u2019da, Za\u011fros\u2019ta, Mezopotamya\u2019da bu ama\u00e7la bir\u00e7ok \u015fenlik, t\u00f6ren d\u00fczenlenmi\u015ftir: Newroz ve Paskalya bunlar\u0131n en bilinenleridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani ve Hilar\u2019da \u00f6nce B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u2019le birlikte Mekodanlar-Selevkoslar, ard\u0131ndan da Romal\u0131lar ve Bizansl\u0131lar \u00e7ok uzun s\u00fcre h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc. Do\u011fu\u2019da, Za\u011fros\u2019ta, Mezopotamya\u2019da kutlanan Bahar \u015eenlikleri\u2019ni bunlar zamanla Bat\u0131\u2019ya ta\u015f\u0131m\u0131\u015f olabilirler. Hilar ve Hilar\u2019dan t\u00fcretilmi\u015f s\u00f6zc\u00fcklerin bat\u0131 s\u00f6zl\u00fcklerinde, ansiklopedilerinde bu denli fazla bulunmas\u0131n\u0131n nedeni buradan kaynaklan\u0131yor olabilir. Bug\u00fcn bile, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ya\u015fayanlar\u0131n Bahar \u015eenlikleri d\u00fczenlemesi, Paskalya kutlamalar\u0131 bu sav\u0131m\u0131za g\u00fczel \u00f6rneklerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tersi de olabilir, Hilar yerle\u015fimine Hilar ismini belki de Bat\u0131l\u0131lar vermi\u015ftir? Kim bilir?<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131nlanan <em>Meydan Larousse Ansiklopedisi<\/em>\u2019nde yer alan H\u0130L k\u00f6k\u00fcyle ba\u015flayan s\u00f6zc\u00fckler ve anlamlar\u0131na da k\u0131saca de\u011finmek istiyorum:<\/p>\n\n\n\n<p>Hilara (Hilara chorica): \u0130. Et\u00e7il sinek\u00e7ik. Batakl\u0131k sular\u0131 \u00fczerinde u\u00e7u\u015furlar (Avrupa\u2019da).<\/p>\n\n\n\n<p>Hilara: Yunan Mitolojisinde Leucippus\u2019un k\u0131z\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilaria (Yun. Hilaros, \u015fen\u2019den): Eski Yunanda Yas tutman\u0131n yasak edildi\u011fi bayram g\u00fcnleri.<\/p>\n\n\n\n<p>Ansiklopedide, bunlar\u0131n yan\u0131nda Hilarion, Aziz Hilarion, Aziz Hilarius gibi din\u00ee \u015fahsiyetlere ait \u00f6zel isimler de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Edindi\u011fim bilgilere g\u00f6re, Hilar Ermenicede Khigar \u015feklinde yaz\u0131l\u0131yor ve T\u00fcrk\u00e7e Hi\u011fhar, K\u00fcrt\u00e7e Hixar okunuyor. S\u00f6zc\u00fck olarak ak\u0131ll\u0131, bilgili anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor, ama bu ak\u0131ll\u0131 olmada, bu bilgelikte biraz kurnazl\u0131k var.<\/p>\n\n\n\n<p>Ermeni edebiyat\u0131n\u0131n mizah ustas\u0131 Hagop Baronyan, <em>Hilar<\/em> (Bilge) ad\u0131yla yay\u0131nlanan gazetede yaz\u0131lar yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk\u00e7e\u2019de H\u0130L k\u00f6k\u00fcyle ba\u015flayan bir s\u00f6zc\u00fc\u011fe T\u00fcrk Dil Kurumu\u2019nun yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zl\u00fck d\u00e2hil hi\u00e7bir s\u00f6zl\u00fckte rastlamad\u0131m. Ali Naz\u00eem\u00e2-Faik Re\u015fad\u2019\u0131n T\u00fcrk Dil Kurumu Yay\u0131nlar\u0131\u2019nca yay\u0131nlanan <em>M\u00fckemmel Osmanl\u0131 L\u00fcgati<\/em>\u2019nde sadece H\u0130LL\u2019i bulabildim. S\u00f6zl\u00fckte, H\u0130LL&#8217;in Hel\u00e2l anlam\u0131na geldi\u011fi yaz\u0131lmakta. Ayr\u0131ca, Prof. Dr. Zeynep Korkmaz\u2019\u0131n yine T\u00fcrk Dil Kurumu\u2019nca yay\u0131nlanan <em>T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi Grameri (\u015eekil Bilgisi)<\/em> kitab\u0131nda, H\u0130L \u00f6nekiyle ba\u015flayan bir s\u00f6zc\u00fc\u011fe rastlamad\u0131m, ama bir\u00e7ok -AR son eki fazlas\u0131yla var. \u00d6rne\u011fin: Fiilden fiil t\u00fcreten eklerde, addan fiil t\u00fcreten eklerde -AR ekinin bulunmas\u0131 gibi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Hurrice ve Urartuca da yer alan H\u0130LL s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki anlam\u0131, konu\u015fmakt\u0131r. Hill\u2019in Hilar s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcndeki H\u0130L k\u00f6k\u00fcyle bir al\u00e2kas\u0131 var m\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar, K\u00fcrt\u00e7e\u2019de ne anlama geliyor tam bilemiyorum, ama hem H\u0130L \u00f6n ekiyle ba\u015flayan ve hem de -AR son ekiyle biten bir\u00e7ok s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn K\u00fcrt\u00e7e\u2019de baz\u0131 anlamlar\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcrt\u00e7ede (i) harfi fonetik bilim bak\u0131m\u0131ndan k\u0131sa, y\u00fcksek karma bir \u00fcnl\u00fcd\u00fcr. T\u00fcrk\u00e7edeki (\u0131) harfine kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. (\u00ee) harfi ise fonetik a\u00e7\u0131dan uzun, y\u00fcksek \u00f6n\u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 bir \u00fcnl\u00fcd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt dilinde (\u0131) harfi (i) yaz\u0131lmakta ve (\u0131) olarak okunmaktad\u0131r; (i) harfi de (\u00ee) olarak yaz\u0131lmakta ve (i) okunmaktad\u0131r. Ve Hilar K\u00fcrt\u00e7e H\u00eelar olarak yaz\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcrt\u00e7ede H\u00eelar: (S\u0131fat) S\u0131ska anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00eel \u00f6n ekli \u00e7ok say\u0131da s\u00f6zc\u00fck bulunmaktad\u0131r. Tespit edebildi\u011fim kadar\u0131yla:<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00eel: (Di\u015fil) G\u00fc\u00e7, kuvvet.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00eel-aw: (S\u0131fat) Soylu, asil.<\/p>\n\n\n\n<p>Kelimelerinin d\u0131\u015f\u0131nda \u201c<em>H\u00eele<\/em>\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden t\u00fcreme H\u00eelekar, H\u00eelebaz, H\u00eeledar, H\u00eele kirin gibi s\u00f6zc\u00fckler vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca K\u00fcrt\u00e7ede \u201c<em>Ar<\/em>\u201d sonekiyle biten s\u00f6zc\u00fckler var. Bunlar: Keftar, Cotar, D\u00eeyar, D\u00eewar, Jengar\/Zengar, Mijar, Kovar, Kewar, Siwar, Dewar gibi\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>-AR, Aryan dilinde, Sanskrit\u00e7e de ve Avesta\u2019da AR\/WAR\/WARTA olarak ge\u00e7mekte ve \u00fclke, yurt anlam\u0131na gelir. \u00d6rne\u011fin, ARYAVARTA: Aryanlar\u0131n \u00fclkesi. K\u00fcrt\u00e7e&#8217;de buna tekab\u00fcl eden kelime WAR\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>WARGEH: G\u00f6\u00e7ebelerin \u00e7ad\u0131r yurtlu\u011fu; WAR\u00ea bav \u00fb kalan: Ata yurdu vs.<\/p>\n\n\n\n<p>Yorumu siz okuyuculara, Hilar\u2019\u0131n anlam ve k\u00f6kenini ise dil konusunda ara\u015ft\u0131rma yapan uzmanlara b\u0131rak\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar&#8217;\u0131n resmiyetteki ad\u0131: Sesveren P\u0131nar\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ad resm\u00ee evraklar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda pek kullan\u0131lmaz; m\u00fclki idarenin haricinde kimsenin i\u00e7ine sinmemi\u015ftir. Hi\u00e7bir Hilarl\u0131 ve Erganili, resm\u00ee olmayan bir yerde \u201c<em>Sesveren P\u0131nar<\/em>\u201d ad\u0131n\u0131 a\u011fz\u0131na almaz!..<\/p>\n\n\n\n<p>Bilge Umar, <em>T\u00fcrkiye\u2019deki Tarihsel Adlar<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda, incelemesinin ortaya koydu\u011fu \u201c<em>Genel Sonu\u00e7lar<\/em>\u201d\u0131 de\u011ferlendirirken, birinci s\u0131rada: \u201c<em>Her yerel k\u00fclt\u00fcr, eski k\u00fclt\u00fcrlerden kalma tarihsel co\u011frafya adlar\u0131n\u0131 kendi dilinin foneti\u011fine uydurur ve uyarlama, belli kurallar\u0131 izler<\/em>\u201d diye yazar; ard\u0131ndan da kurallar\u0131 s\u0131ralar:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Eski ad\u0131n yeni dilde de bir anlam\u0131 varsa; yeni dildeki anlam ne kadar sa\u00e7ma d\u00fc\u015ferse d\u00fc\u015fs\u00fcn, ad oldu\u011fu gibi kabul edilip kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Eski ad\u0131n yaln\u0131z bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yeni dilde de anlam ta\u015f\u0131yorsa; bu anlam ne kadar sa\u00e7ma d\u00fc\u015ferse d\u00fc\u015fs\u00fcn, ad\u0131n o b\u00f6l\u00fcm\u00fc oldu\u011fu gibi b\u0131rak\u0131l\u0131p geriye kalan b\u00f6l\u00fcm onunla ba\u011fda\u015fabilecek bir anlam y\u00fcklenmek \u00fczere de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frat\u0131l\u0131r ya da ad\u2019a bu yolla eklenti getirilir; geriye kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ama bu kural, Hilar i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc: Hilar\u2019da kurallar i\u015flemez. Ne dilin foneti\u011fine bak\u0131l\u0131r, ne yer ad\u0131n\u0131n anlam\u0131na bak\u0131l\u0131r ve ne de kurallar izlenir. Tarihsel bir ad olarak bildi\u011fimiz Hilar ad\u0131n\u0131n, bir sabah kalkt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u201c<em>Sesveren P\u0131nar<\/em>\u201d olarak de\u011fi\u015fti\u011fini \u00f6\u011freniriz. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda da hi\u00e7bir tarih\u00e7iden, arkeologdan, ayd\u0131ndan, siyaset\u00e7iden ve de halktan bir tepki olmaz. Biz, tarihi i\u015fte b\u00f6yle severiz! Biz, tarihe ve olaylara i\u015fte b\u00f6ylesine \u015fa\u015f\u0131 bakar\u0131z!<\/p>\n\n\n\n<p>Ad de\u011fi\u015ftirme tabii ki sadece Hilar ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir (Ek-2\u2019e bkz.): T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrt\u00e7e, Zazaca, Arap\u00e7a, Ermenice, Rumca bilinen ne kadar da\u011f bay\u0131r, dere tepe, k\u00f6y kent gibi yer adlar\u0131 varsa; anlamlar\u0131n\u0131 veya yerin \u00f6zelliklerini hi\u00e7 dikkate almadan, al\u00e2kas\u0131z \u015fekilde adlar\u0131 de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ama\u00e7: Bu yerlerin kimliklerini de\u011fi\u015ftirmektir, k\u00f6k\u00fcnden\/k\u00f6keninden koparmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar, ansiklopedilerde, s\u00f6zl\u00fcklerde, ara\u015ft\u0131rmalarda yer almasa da, anlam\u0131 tam olarak bilinmese de; Hilar, eski bir add\u0131r ve tarih\u00ee bir yerle\u015fim yeridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hilar ad\u0131n\u0131n ve ad\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131n ansiklopedi ve s\u00f6zl\u00fcklerde yer almamas\u0131, T\u00fcrkiye ve d\u00fcnya uygarl\u0131k tarihinde ad\u0131n\u0131n ge\u00e7memesi bir kay\u0131pt\u0131r. Ama, Hilar k\u00f6y\u00fc s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ersinde yer alan \u00c7ay\u00f6n\u00fc\/Qot\u00e9ber\u00e7\u00e9m\u2019in d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr tarihinde yer almas\u0131 da bir kazan\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011frular\u0131 s\u00f6ylemek zor ve ac\u0131d\u0131r; Hilar\u2019\u0131n yurti\u00e7i ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda tan\u0131nmamas\u0131 biraz da bizim eksikli\u011fimizden kaynaklan\u0131yor. Hilar\u2019\u0131n tan\u0131nmas\u0131 ve Hilar\u2019da gerekli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n, kaz\u0131lar\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in gerekli olan \u00e7abay\u0131 g\u00f6stermiyoruz, \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131yoruz veya yapam\u0131yoruz. Sadece \u00f6v\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6v\u00fcnmemiz, do\u011fdu\u011fumuz, b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, bize ait olan bu tarih\u00ee yerlerin d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131 i\u00e7ersinde hak etti\u011fi yeri almas\u0131n\u0131 ne yaz\u0131k ki sa\u011flam\u0131yor. \u00dcstelik kuru kuruya \u00f6v\u00fcnmenin oldu\u011fu bir yerde, ne tarih, ne tarih bilinci, ne tarih anlay\u0131\u015f\u0131 ve ne de dil geli\u015fimi olur. Dil, tarih bilincinin oldu\u011fu yerde geli\u015fir, zenginle\u015fir. Tarih bilinci ise, ancak bulundu\u011fumuz yeri, bulundu\u011fumuz yerde ya\u015fayan insanlar\u0131 sevmekle, emek vermekle olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarih, sadece belli bir yerde ya\u015fayan insanlar\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en ba\u015far\u0131l\u0131 veya ba\u015far\u0131s\u0131z olaylar\u0131n bir \u00f6yk\u00fc niteli\u011finde dizilimi de\u011fil! <em>(On Bin Y\u0131ll\u0131k Tarihin Tan\u0131\u011f\u0131 H\u0130LAR, Arkeoloji ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131, S. 29-37.)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><em>10 Eyl\u00fcl 2025<br>https:\/\/www.erganihaber.net\/haber\/11174\/hilar-adinin-koken-ve-anlami-ne-biliyor-muyuz.html<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><em>11 Eyl\u00fcl 2025<br>https:\/\/kovarabir.com\/1174\/hilar-adinin-koken-ve-anlami-muslum-uzulmez\/ku\/<\/em><\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=1-nisan-sakasi\" rel=\"tag\">1 Nisan \u015fakas\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=21-mart\" rel=\"tag\">21 Mart<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=bilge-umar\" rel=\"tag\">Bilge Umar<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=cayonu-2\" rel=\"tag\">\u00e7ay\u00f6n\u00fc<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani-haber\" rel=\"tag\">Ergani Haber<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=hagop-baronyan\" rel=\"tag\">Hagop Baronyan<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=hilar\" rel=\"tag\">hilar<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=hillaria-nese\" rel=\"tag\">hillaria (ne\u015fe)<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=son-teskilat-i-mulkiyede-koylerimizin-adlari-2\" rel=\"tag\">Son Te\u015fkilat-\u0131 M\u00fclkiyede K\u00f6ylerimizin Adlar\u0131<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130hti\u015fam\u0131yla g\u00f6renleri cezbeden, tarihi ile \u015fa\u015f\u0131rtmaya devam eden ve her ge\u00e7en g\u00fcn daha da \u00fcn ve cazibesini art\u0131ran Hilar\u2019\u0131n anlam\u0131n\u0131 acaba i\u00e7imizde ka\u00e7 ki\u015fi biliyor? Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve bizden biri olan yazar M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez On Bin Y\u0131ll\u0131k Tarihin Tan\u0131\u011f\u0131 H\u0130LAR kitab\u0131nda bu konuyu enine boyuna ara\u015ft\u0131r\u0131p yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez\u2019e g\u00f6re: H\u0130LAR ADININ K\u00d6KEN\u0130 VE ANLAMI \u201cNereye bir ad verilmi\u015fse, bir sebebi oldu\u011fu i\u00e7in o ad oraya verilmi\u015ftir. D\u00fcnyada sebepsiz verilmi\u015f hi\u00e7bir ad yoktur.\u201d \u0130m\u00e2m\u00ee Tarihin \u015fafa\u011f\u0131nda Hilar vard\u0131r. Hilar ad\u0131n\u0131n, k\u00f6y\u00fcn kendisi kadar olmasa bile \u00e7ok eski oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Hilar, hem kayal\u0131klar\u0131n, hem ma\u011faralar\u0131n, hem \u00c7ay\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fc de i\u00e7ine alan<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1321],"tags":[5195,5196,5193,896,3029,3255,892,3314,5194],"class_list":["post-8189","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-basinda","tag-1-nisan-sakasi","tag-21-mart","tag-bilge-umar","tag-cayonu-2","tag-ergani-haber","tag-hagop-baronyan","tag-hilar","tag-hillaria-nese","tag-son-teskilat-i-mulkiyede-koylerimizin-adlari-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8189"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8238,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8189\/revisions\/8238"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}