<\/p>\n\n\n\n
Kamil S\u00fcmb\u00fcl\u2019den ald\u0131\u011f\u0131m bir mektup<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Merhaba Bibioglu,<\/p>\n\n\n\n St. Petersburg izlenimlerini okudum,(*)<\/sup> bu ikinci kez izlenimlerini yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcyorsun. Hemen cevap yazamad\u0131m, bende bu bir haftad\u0131r \u00fc\u015f\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcm. Bu y\u0131l k\u0131\u015f aylar\u0131 g\u00fcney \u0130sve\u00e7 te hi\u00e7 kar ya\u011fmazken m\u00fcbarek sanki mart ortas\u0131n\u0131 bekledi. Yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalarda 1902\u2019den sonra tespit edilen en s\u0131cak k\u0131\u015f mevsimini ya\u015fad\u0131k derken do\u011fa k\u0131zd\u0131 demek, hemen kar, f\u0131rt\u0131na so\u011fuk havay\u0131 g\u00f6nderdi. \u0130sve\u00e7\u2019in 2\/3 zaten karla kapl\u0131yd\u0131, s\u0131cak k\u0131\u015f aylar\u0131 g\u00fcneyinde oldu. \u00c7i\u00e7ekler a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131, a\u011fa\u00e7lar tomurcuklanm\u0131\u015ft\u0131, birden hava eksilere d\u00fc\u015ft\u00fc. \u00d6nce Bewran sonra Kawan ard\u0131ndan ben d\u00fc\u015ft\u00fcm, neyse \u00f6ks\u00fcr\u00fc\u011f\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda biraz iyile\u015ftim. Newroz\u2019u hasta hasta kutlad\u0131k.<\/p>\n\n\n\n Neyse, bu ikinci St. Petersburg izlenimlerin bana biraz daha ger\u00e7ek\u00e7i geldi. \u0130lk izlenimlerinde \u015fehri ve oralar\u0131, bulmak istedi\u011fin gibi yazm\u0131\u015ft\u0131n ve bende biraz ele\u015ftiri yazm\u0131\u015ft\u0131m. Bence bu ikinci yaz\u0131n daha ger\u00e7ek\u00e7i olmu\u015f. \u0130lk gezinde birka\u00e7 kez tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k, benim yaz\u0131ma ikinci cevab\u0131nda senden beklemedi\u011fim bir s\u00fcbjektiflik ve bat\u0131daki de\u011ferlendirmelere kar\u015f\u0131 tam eskiyi savunma tavr\u0131 vard\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez cevap yazacakt\u0131m ama hem i\u00e7imden gelmedi hem de o d\u00f6nem ta\u015f\u0131nmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k ve iki hafta kadar bilgisayar\u0131 kullanamam\u0131\u015ft\u0131m. Ezber bozmaktan bahsetmi\u015ftim, sosyalist teori ve prati\u011fini yarg\u0131lamak gerekir demi\u015ftim. Bu uzun bir d\u00f6nemi kapsayacak san\u0131r\u0131m. Bu konunun uzmanlar\u0131 daha \u00e7ok \u015feyler yazacaklar, daha eskinin t\u00fcm ar\u015fivleri a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f. Sovyetlerde sosyalizmin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 demokrasi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ba\u011flam\u0131\u015fs\u0131n. Bu tespitine kat\u0131l\u0131yorum, yaln\u0131z demokrasi de\u011fil bence. Bol\u015fevik devrimi \u00f6ncesi ve sonras\u0131, yani Lenin hayattayken azda olsa bir sosyalist demokrasi var, \u00f6rne\u011fin; Lenin ve Trocki Pravda\u2019da birbirlerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerini ele\u015ftiren yaz\u0131lar yazarken ikisi de sosyalizmin prati\u011fi i\u00e7in \u00e7ok uyumlu \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar ve birbirlerine sayg\u0131l\u0131 ve \u00f6v\u00fcc\u00fc tav\u0131rlar koymu\u015flar. Bence sosyalizm yanl\u0131\u015f \u00fclkede, bir k\u00f6yl\u00fc \u00fclkesinde geldi\u011fi i\u00e7in, birde Stalin gibi birinin totaliterli\u011fi de eklenince ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 buydu. 60\u2019li y\u0131llarda batili kom\u00fcnist partilerin \u00e7o\u011fu bunu fark etmi\u015f ve ili\u015fkilerini Sovyet Kom\u00fcnist Partisi\u2019yle koparm\u0131\u015flard\u0131. \u0130lk geldi\u011fim y\u0131llarda ismi hala kom\u00fcnist olan \u0130sve\u00e7 Sol Partisi\u2019nin parti okuluna bir ka\u00e7 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne yat\u0131l\u0131 kursa gitmi\u015ftim ve orda; \u00c7ekoslovakya i\u015fgaliyle birlikte Sovyet kom\u00fcnistleriyle ili\u015fkilerini dondurmu\u015flar ve i\u015fgali sert\u00e7e k\u0131namalar\u0131, bizlere verilen dersler aras\u0131ndayd\u0131. Sovyetler ise o d\u00f6nem partiyi b\u00f6lmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar fakat k\u00fc\u00e7\u00fck bir grubun d\u0131\u015f\u0131nda kimseyi koparamam\u0131\u015flard\u0131. 95-96\u2019li y\u0131llard\u0131 ve Sovyetlerin bu k\u00fc\u00e7\u00fck partiye yapt\u0131\u011f\u0131 parasal destek Moskova da a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131. Moskova bunlar\u0131n k\u00e2\u011f\u0131d\u0131na, \u00fcst-ba\u015flar\u0131na kadar gizli yard\u0131m etmesine ra\u011fmen ald\u0131klar\u0131 oylar binlerde kalm\u0131\u015ft\u0131. \u0130sve\u00e7 savc\u0131lar\u0131 o d\u00f6nem haklar\u0131nda dava a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131 ve gazeteler bol bol yazm\u0131\u015ft\u0131. San\u0131r\u0131m kimse mahk\u00fbm olmad\u0131 ama \u0130sve\u00e7 kamuoyu ve halk\u0131 \u00f6n\u00fcnde zor duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi. O g\u00fcd\u00fcml\u00fc partinin ba\u015fkan\u0131 olan Rolf Hagel s\u0131k s\u0131k \u00e7eli\u015fti\u011fim matbaaya gelir, say\u0131s\u0131 1000 civar\u0131 olan dergilerini basard\u0131k ve \u00e7okta sohbet ederdik. Revizyonist diye tak\u0131l\u0131rd\u0131m, beni, ba\u015f\u0131mdan ge\u00e7enleri, 70\u2019li y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019deki TKP d\u0131\u015f\u0131ndaki sol hareketleri benden sorard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Sosyalist demokrasinin d\u0131\u015f\u0131nda sosyalist \u00fcretimi f\u0131rlatacak \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin rekabeti de yoktu, nas\u0131l ki d\u00fc\u015f\u00fcncede tart\u0131\u015fma, rekabet olmal\u0131ysa \u00fcretimde de rekabet yar\u0131\u015fma laz\u0131md\u0131, fakat her \u015fey merkezden tayin edildi\u011finden insanlar\u0131n \u00fcretme yetenekleri de bitirilmi\u015fti. Bir ekmek, bir elbisenin deseni bile merkezden kabul g\u00f6rmesi laz\u0131md\u0131. Kirova yap\u0131lan suikast\u0131n alt\u0131ndan Stalin\u2019in parma\u011f\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 okudu\u011fumu hat\u0131rl\u0131yorum. Dikkat edersen Stalin hari\u00e7 ekim devriminin \u00f6nderlerinden \u00e7o\u011fu bat\u0131 Avrupa\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f, oralar\u0131n \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011fini ve demokrasiyi g\u00f6ren bu insanlar, o d\u00f6nem bat\u0131l\u0131 entelekt\u00fcellerle tan\u0131\u015fm\u0131\u015flar, tart\u0131\u015fm\u0131\u015flar, fakat i\u00e7erde kalm\u0131\u015f olanlar, i\u015fkence, hapishane, her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f. \u0130nsan olay\u0131na, d\u00fc\u015f\u00fcnmeye, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 elbette di\u011ferleriyle farkl\u0131 olacakt\u0131, parti kadrolar\u0131na da h\u00e2kim olunca Lenin sonras\u0131 tam tek \u015fef, onun iradesi her \u015feyin \u00fcst\u00fcnde olmal\u0131yd\u0131, merkez komite e\u015fittir Stalin olmal\u0131yd\u0131. Bunu ne Zinoyev, ne Buharin, ne Trocki kabul ederdi. Sonu\u00e7 ortada. 80 y\u0131ll\u0131k deney \u00f6yle uzun bir d\u00f6nem de\u011fil. Yani gezdi\u011fin m\u00fczede eski \u00e7arlar\u0131n tablolar\u0131 var ama niye ekim devrimi \u00f6nderlerinin resimleri yok, sorusunu sormu\u015fsun ve bir devrimci olarak buna \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fs\u00fcn. Fakat bir noktay\u0131 unutma; sosyalizmi o insanlar getirmi\u015f ve o insanlar uygulam\u0131\u015f, ya\u015fam\u0131\u015flar fakat demek benimsemeyenler de onlar. Onlar\u0131n diyelim 2000 y\u0131ll\u0131k tarihlerinde \u00c7arlar ve onlar\u0131n y\u00f6neticileri varsa Bol\u015feviklerin 80 y\u0131l gibi k\u0131sa bir d\u00f6nemleri var, yani zoruna gitmesin, bunu Ruslar \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn. Lenin kitaplar\u0131n\u0131 Rus\u00e7a yazm\u0131\u015f ve devrimi Rus\u00e7a yapm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n St. Petersburg\u2019un di\u011fer bir \u00f6zelli\u011fi de bat\u0131 Avrupa\u2019ya Rusya\u2019n\u0131n en yakin yeri ve etkilenmesi di\u011fer b\u00f6lgelerden daha h\u0131zl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Buralarda \u00e7ok iltica eden Ruslarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131p konu\u015ftum. Demek istedikleri; bu 80 y\u0131l tarihimiz yerinde say\u0131p donduruldu. Yeltsin\u2019le birlikte kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerden 1917\u2019den ba\u015flad\u0131k diyorlar. Kendin de g\u00f6zlemi\u015fsin ki h\u0131zla sosyalizmin t\u00fcm izlerini silmek istiyor anlam\u0131nda bir c\u00fcmle yazm\u0131\u015fs\u0131n. Bilmem g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7t\u0131 m\u0131, Bulgaristan\u2019\u0131n son sosyalist devlet ba\u015fkan\u0131 hapse at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, ya hapiste ya da yarg\u0131lan\u0131rken \u015fu s\u00f6z\u00fc ilgin\u00e7ti: Biz hayal \u00e2leminde ya\u015fad\u0131k, kom\u00fcnizm bir hayaldi biz bu hayali kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k fakat ya\u015fam bizi red etti, anlam\u0131nda laflar etmi\u015fti. Sosyalizm, teorisi, \u00f6rg\u00fctlenmesi do\u011fuya ait de\u011fil, bu da bat\u0131daki ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc, Marx ve Engels i\u00e7in bat\u0131 enstit\u00fcler kurmu\u015f fakat kimsenin akl\u0131na Lenin i\u00e7in, Stalin i\u00e7in bir enstit\u00fc kural\u0131m gelmemi\u015f. Hapishane sonras\u0131 hep kendime, yeniden klasikleri okumal\u0131y\u0131m derdim, san\u0131r\u0131m K\u00fcc\u00fckk\u00f6y\u2019deki evinde de bunu seninle konu\u015furduk. Bir d\u00f6nem sonra hi\u00e7te ilgimi \u00e7ekmemeye (yeniden okumak i\u00e7in zaman ay\u0131rmaya) ba\u015flad\u0131. “Kuran” gibi “yeni \u015feylerin” \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 da yoktu. Bence Nurettin abinin bizlere yazd\u0131\u011f\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n evrensel ilkeleri ile ilgili do\u011frular, do\u011fa ve insan toplumlar\u0131n\u0131n \u00d6L\u00c7\u00dc ve YASA ilkeleri, kavramlar\u0131 daha ilgin\u00e7. Yani Bol\u015fevik devrimi, Lenin bilinmesinde fayda var fakat her \u015fey de onlarla a\u00e7\u0131klanam\u0131yor. Y\u0131llarca o eski mant\u0131ktan ve perspektiften kurtulma m\u00fccadelesi verdim.<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca \u015funu belirteyim, o gitti\u011finiz IKEA, \u0130sve\u00e7 mali, d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok \u00fclkesinde zincirleme ma\u011fazalar a\u00e7m\u0131\u015flar. Sahibi de hem \u0130sve\u00e7\u2019in hem de d\u00fcnyan\u0131n say\u0131l\u0131 zenginlerinden biri. Bo\u015f bir evi t\u00fcmden doldurmak istiyorsan IKEA\u2019ya girip i\u011fneden ipli\u011fe kadar her \u015fey var.<\/p>\n\n\n\n Lenin\u2019le Kautski aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalarda Zaman\u0131n Kautski\u2019yi hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015fs\u0131n. Bir di\u011fer \u00f6nemli tart\u0131\u015fma da, Lenin\u2019le Kievski aras\u0131nda, kimler parti \u00fcyesi olmal\u0131 diye ge\u00e7er. Bu nokta da Sovyetlerdeki sosyalizmin kaderini etkileyen tart\u0131\u015fmalardan biri idi. Dar kadro partisi mi, kitlesel bir parti mi? Ger\u00e7i o d\u00f6nemin Rusya\u2019s\u0131 ko\u015fullar\u0131 da \u00e7ok farkl\u0131yd\u0131, bat\u0131 Avrupa\u2019daki gibi demokrasi ve \u00f6zg\u00fcr tart\u0131\u015fma ortam\u0131 yoktu fakat yinede Leninist \u00f6rg\u00fctlenme modeli yanl\u0131\u015ft\u0131. Hele demokratik merkeziyet\u00e7ilik ilkesi, partilerin gelece\u011fini karartan bir ilkeydi. Kararlar merkezi al\u0131n\u0131r, demokratik\u00e7e tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r(!) ucubesi. Stalin\u2019in komplolar\u0131 en yak\u0131n yolda\u015flar\u0131na bile yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu modelin yans\u0131malar\u0131 bizlere, Ortado\u011fu, Latin Amerika devrimcilerine k\u00f6t\u00fc yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Bir\u00e7ok devrimci insan bu yolda komplo teorisi ile yok edildi. Sosyalist demokrasi bilinseydi, g\u00f6n\u00fcll\u00fcce bir gruba giren, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flay\u0131nca g\u00f6n\u00fcll\u00fcce ayr\u0131lma hakki da olmal\u0131 ilkesi kabul g\u00f6r\u00fcrd\u00fc, bir\u00e7ok yi\u011fit insan heder edilmezdi.<\/p>\n\n\n\n Neyse\u2026 fazla ba\u015f\u0131n\u0131 a\u011fr\u0131tmayay\u0131m, ya\u015fam her y\u00f6n\u00fcyle devam ediyor, ne 17 Ekim\u2019de durmu\u015f, nede 90\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Sovyetlerin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla, artik o d\u00f6nemler insanl\u0131k tarihinde bir kesit olarak daha \u00e7ok de\u011ferlendirilecek, sa\u011fc\u0131s\u0131yla, solcusuyla, dincisiyle ortak evrensel de\u011ferlerler kavran\u0131lacak, belki bu d\u00f6nemi baz\u0131lar\u0131 erken yakalayacak, baz\u0131lar\u0131 ge\u00e7 yakalayacak.<\/p>\n\n\n\n Sofibekirler yaz\u0131n, demiryolunun Ergani\u2019ye geli\u015fi, ayr\u0131ca (\u015fairler beldesi olmu\u015f Ergani haberimiz yok!) Ergani\u2019nin yeni \u015fairlerini tan\u0131t\u0131c\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131 okudum. Madenle ilgili yaz\u0131nda ilgin\u00e7ti, bilemiyorum, Dr. Nurettin Zaza\u2019nin an\u0131lar\u0131n\u0131 okuyabildin mi? Maden tarihiyle ilgili geni\u015f a\u00e7\u0131klamalar var. Nurettin Zaza Bermazli, Madenin sert virajlar\u0131 bitip Hazar g\u00f6l\u00fcne gelmeden yem ye\u015fil bir ova ba\u015flar, oras\u0131 Bermaz ovasi. Kamber dedenin son kar\u0131s\u0131 olan nenem G\u00fcll\u00fc oral\u0131 ve ayn\u0131 a\u015firettenmi\u015f. N. Zaza\u2019nin kitab\u0131nda Ergani ile ilgili baz\u0131 a\u00e7\u0131klamalar da var. Nurettin Zaza, o d\u00f6nem \u00f6nemli K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131ndan olan Doktor Nafiz\u2019in k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi. Seyh Sait direni\u015fi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lan\u0131nca, Mustafa Kemal ve \u015f\u00fcrek\u00e2s\u0131 bir\u00e7ok K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131 i\u00e7in ferman \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bunlardan biride Dr. Nafiz. Oda k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi Nurettin\u2019i yan\u0131na al\u0131p G\u00fcney\u2019e ge\u00e7iyor, o d\u00f6nem Frans\u0131z i\u015fgali hem G\u00fcney\u2019de hem de t\u00fcm Suriye\u2019de vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n 26 03 2008 (*) \u0130lgili yaz\u0131lar a\u015fa\u011f\u0131da:<\/em><\/p>\n\n\n\n
Kamil S\u00fcmb\u00fcl<\/strong><\/p>\n\n\n\n