{"id":6923,"date":"2007-06-10T19:12:00","date_gmt":"2007-06-10T19:12:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6923"},"modified":"2023-07-04T20:25:27","modified_gmt":"2023-07-04T20:25:27","slug":"osmanli-arsiv-belgelerinde-ergani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6923","title":{"rendered":"Osmanl\u0131 Ar\u015fiv Belgelerinde Ergani"},"content":{"rendered":"\n<p>Haz\u0131rlayan:<br><strong>M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"750\" height=\"566\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/osmanli01.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6924\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/osmanli01.jpg 750w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/osmanli01-300x226.jpg 300w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/osmanli01-480x362.jpg 480w\" sizes=\"(max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Harita: Osmanl\u0131 \u015eehirleri Kitab\u0131, Pars Tu\u011flac\u0131<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<div style=\"height:50px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>\u0130\u00e7indekiler<\/strong><br>I. Sunu\u015f<br>II. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun \u0130dari Yap\u0131s\u0131 ve Ergani Sanca\u011f\u0131<br>III. Osmanl\u0131 Belgeleri<br>1) Kanunn\u00e2meler<br>A) Yavuz Sultan Selim Devri Kanunn\u00e2meleri&#8217;nden Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunn\u00e2mesi<br>B) Kanuni Devri ve Ergani Vil\u00e2yet Kanunn\u00e2meleri<br>2) Tahrir Defteri<br>3) Muhimme Defteri<br>4) Osmanl\u0131 Belgelerinden olu\u015fan iki kitapta Ergani<br>5) Salnameler<br>1310H\/1308R\/(1892M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<br>1312H\/1310R\/(1894M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<br>1313H\/1311R\/(1895M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<br>1314H\/1312R\/(1896M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<br>1315H\/1313R\/(1897M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<br>1316H\/1314R\/(1898M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<br>1317H\/1315R\/(1899M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Ekler<\/strong><br>I. 1925-1926 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet Salnamesi<br>II. 1926-1927 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet Salnamesi<br>III. 1927-1928 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet Salnamesi<br>IV. 8 Te\u015frinievvel 1927 Tarihli Vilayet, Kaza, \u015eehir ve K\u00f6yler \u0130tibariyle T\u00fcrkiye N\u00fcfusu<br>V. 1928 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti B\u00fcy\u00fck Ticaret Salnamesi<br>VI. 1928-1929 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131<br>VII. 1929-1930 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131<br>VIII. Son Te\u015fkilat-\u0131 M\u00fclkiye&#8217;de K\u00f6ylerin Adlar\u0131 (1928)<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:100px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>I. SUNU\u015e<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u00f6rtnala kalkan atlar,<br>K\u0131n\u0131ndan \u00e7ekilmi\u015f k\u0131l\u0131\u00e7lar,<br>Patlayan toplar, gelip ge\u00e7en ordular,<br>G\u00f6ky\u00fcz\u00fcne ula\u015fan fermanlar,<br>Etraf\u0131 esir alan naralar,<br>Yanan kas\u0131r ve kaleler,<br>Kald\u0131r\u0131lan talanlar,<br>\u015eimdi hepsi, yorgun y\u00fcre\u011finde incecik bir \u00e7\u0131\u011fl\u0131k.<br>Sen Nuh Nebi&#8217;nin topra\u011f\u0131, dayan,<br>Nuh Peygamber&#8217;in sabr\u0131yla,<br>\u015eefkatli yarat\u0131c\u0131n\u0131n kandilinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131yla.<br>Nur kara duman\u0131n ard\u0131nda, ayd\u0131nl\u0131k gecenin karanl\u0131\u011f\u0131ndan sonra.<br>Sen, insanl\u0131\u011f\u0131n \u015fefkatli kadim topra\u011f\u0131,<br>Neler g\u00f6rd\u00fcn, neler duydun sen!<br>Gelip ge\u00e7en ka\u00e7 padi\u015fah, ka\u00e7 kral, ka\u00e7 imparator, ka\u00e7 komutan, ka\u00e7 pa\u015fa,<br>Ka\u00e7 yang\u0131n, ka\u00e7 tufan, ka\u00e7 y\u0131ld\u0131r\u0131m.<br>Ka\u00e7 felakete \u015fahitlik yapt\u0131n sen.<br>Gelip ge\u00e7tiler t\u00fcm\u00fc,<br>Bir sen kald\u0131n!<br>(Mehmet Uzun\/ Dicle&#8217;nin S\u00fcrg\u00fcnleri)<sup>(1)<\/sup><\/em><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>Ergani&#8217;nin tarihi \u00e7ok eskidir, kadim bir kenttir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani&#8217;de bir\u00e7ok uygarl\u0131k h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr: Huriler, Mittanniler, Asurlular, Urartular, \u0130skitler, Medler, Persler, Makedonlar, Selevkoslar, Partlar, Ermeniler, Romal\u0131lar, Bizansl\u0131lar, Araplar, Emev\u00eeler, Abbasiler, \u015eeyh-O\u011fullar\u0131, Hamdan\u00eeler, Merv\u00e2n\u00eeler, Sel\u00e7uklular, \u0130nano\u011fullar\u0131, Nisano\u011fullar\u0131, Anadolu Sel\u00e7uklular\u0131, Artuklular, Osmanl\u0131lar belli d\u00f6nemlerde Ergani&#8217;ye egemen olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani, Eyl\u00fcl 1515 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;na kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mparatorlu\u011fun idari yap\u0131s\u0131 i\u00e7ersinde <strong>Diy\u00e2r-\u0131 Bekr Ey\u00e2leti <\/strong>(Beylerbeyli\u011fi)&#8217;ne ba\u011fl\u0131 olarak <strong>Ergani Sanca\u011f\u0131 <\/strong>(Livas\u0131) ad\u0131yla 1846 y\u0131l\u0131na kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmi\u015ftir. \u0130mparatorlu\u011fun son d\u00f6nemlerinde, Osmanl\u0131 y\u00f6netimi 1846 y\u0131l\u0131nda bak\u0131r madenlerini yeniden i\u015fletmeye a\u00e7mas\u0131 ve ba\u015fka politik, idari nedenlerden dolay\u0131 Sancak Beyli\u011fi&#8217;ni (\u0130l Merkezi&#8217;ni) Maden k\u00f6y\u00fcne nakletti. Sancak ise, <strong>Erganimaden Sanca\u011f\u0131 <\/strong>ad\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1926 y\u0131l\u0131nda, Cumhuriyetin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda 1924 Anayasas\u0131&#8217;na dayan\u0131larak 1926 tarih ve 877 say\u0131l\u0131 kanunla sancaklar kald\u0131r\u0131ld\u0131. Vilayet, kaza, nahiye, kasaba, k\u00f6y \u015feklinde yeni idari d\u00fczenlemeler getirildi. Erganimaden Sanca\u011f\u0131 da kald\u0131r\u0131larak; Ergani (Osmaniye) kaza olarak Diyarbak\u0131r&#8217;a, Maden Elaz\u0131\u011f&#8217;a ba\u011fland\u0131.<sup>(2)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Ergani&#8217;nin bak\u0131rmaden, Maden&#8217;in Erganimaden olarak an\u0131lmas\u0131; Ergani Sanca\u011f\u0131 isminin sonradan Erganimaden Sanca\u011f\u0131 \u015feklinde de\u011fi\u015ftirilmesi; \u00f6nceleri Maden Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;na ba\u011fl\u0131yken, sonradan Ergani&#8217;nin Erganimaden Sanca\u011f\u0131&#8217;na ve dolays\u0131yla Maden&#8217;e ba\u011flanmas\u0131 nedenleriyle yerli ve yabanc\u0131 bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131, tarih\u00e7i, seyyah, gezgin&#8230; yaz\u0131lar\u0131nda \u00e7o\u011fu kez Ergani ile Maden&#8217;i kar\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bu yanl\u0131\u015fl\u0131k, bug\u00fcn dahi yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu durum, tarih yaz\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n tarihi analitik olarak incelememelerinden; olay ve olgular\u0131 verilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ak\u0131l s\u00fczgecinden ge\u00e7irmeden, sadece nakledici olmalar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu nedenle, Osmanl\u0131 belgelerini incelerken, okurken Ergani ve Maden ayr\u0131m\u0131na dikkat edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani ve \u00e7evresi ile ilgili \u00e7ok say\u0131da belgenin var oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu belgeleri bulup ortaya \u00e7\u0131karmak; ara\u015ft\u0131rma yapacak olanlara, politika \u00fcretecek olanlara, konuya ilgi duyanlara yard\u0131mc\u0131 olmak bir g\u00f6rev olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde duruyor. Cumhuriyet d\u00f6nemi ve \u00f6ncesine ait ne kadar belge ve bilgiyi g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kart\u0131rsak, tarih\u00ee zenginli\u011fimiz o kadar artacakt\u0131r. Ben, <strong>\u00c7ay\u00f6n\u00fc&#8217;nden Ergani&#8217;ye Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f <\/strong>kitab\u0131mda baz\u0131 bilgi ve belgeleri bir araya getirip, topluca sizlerin bilgisine sunmu\u015ftum. Bu ara\u015ft\u0131rmamda Osmanl\u0131 belgeleri ve ekte Cumhuriyet&#8217;in kurulu\u015f y\u0131llar\u0131na ait devletin yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu belgeler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 belgeleri \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rma yapanlarda, b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fun en \u00f6nemli sorunu Arap harfleriyle ve Osmanl\u0131ca okuma yazmay\u0131 bilmemeleridir. Ben de bu bilmeyenler aras\u0131nday\u0131m. Bu nedenle, \u00e7al\u0131\u015fmamda orijinal metinler \u00fczerinden de\u011fil, Latin harfleriyle yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00e7evrilerinden yararland\u0131m. Bir k\u0131s\u0131m Osmanl\u0131ca yaz\u0131lm\u0131\u015f belgelerin \u00e7evrisinde ise Tarih Bilim Uzman\u0131 Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez&#8217;den yard\u0131m ald\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizde bilimsel bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131 ve ahlak\u0131 pek olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, halihaz\u0131rda yap\u0131lm\u0131\u015f olan \u00e7evrilerin ne kadar asl\u0131na uygun veya do\u011fru \u00e7evrildikleri konusunda biraz \u015f\u00fcpheliyim. Bizim \u00e7o\u011fu tarih\u00e7imiz devletten beslendikleri i\u00e7in veya devlet\u00e7i olduklar\u0131 i\u00e7in her \u015feyi tepetaklak etmede \u00e7ok mahirdirler. Bunlar genelde Kemalist, Turanc\u0131 ve Arap hayran\u0131 \u0130slamc\u0131lard\u0131r. &#8220;<em>Egemenin olu\u015fturdu\u011fu tarihin merkezini tan\u0131mlayan gelenekten<\/em>&#8221; \u015fa\u015fmazlar. &#8220;<em>Bilim insanlar\u0131 <\/em>&#8220;bilime, &#8220;<em>tarih\u00e7iler<\/em>&#8221; tarihe bir g\u00f6z\u00fc kapal\u0131 veya \u015fa\u015f\u0131 bakarlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarih\u00e7i, &#8220;<em>her \u015feyden \u00f6nce, derin ve geni\u015f bir bak\u0131\u015f<\/em>&#8221; a\u00e7\u0131s\u0131na sahip olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ger\u00e7ek tarihin yaz\u0131labilmesi, ancak &#8220;<em>ki\u015fisel \u00f6nyarg\u0131lardan ar\u0131nmaya, \u00f6zel sevgi ve nefretimizden s\u0131yr\u0131lmaya ba\u011fl\u0131d\u0131r<\/em>&#8220;<sup>(3)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Tarihin amac\u0131 ve ba\u015fl\u0131ca anlam\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n zaferidir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;[<em>T<\/em>]<em>arih arabas\u0131 alt\u0131nda<\/em>&#8221; ezilmemek i\u00e7in, &#8220;<em>insan kan\u0131yla beslenen tarih vampirlerine<\/em>&#8221; f\u0131rsat vermemeli, tarihimize sahip \u00e7\u0131kmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu anlay\u0131\u015fla, elime ge\u00e7en bilgi ve belgelerin derli toplu, bir arada bulunmas\u0131n\u0131n yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 haz\u0131rlad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarih bilincinin geli\u015fmesinde, tarih\u00ee ara\u015ft\u0131rma yapanlara e\u011fer bir nebze katk\u0131m olursa bahtiyar olurum.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>20 \u015eubat 2007 &#8211; 27 Kas\u0131m 2008<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Kaynak:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">1) Mehmet Uzun<strong>, Dicle&#8217;nin S\u00fcrg\u00fcnleri<\/strong>-Roman, Genda\u015f K\u00fclt\u00fcr, \u0130stanbul 2003, s. 429.<br>2) <strong>Milli \u0130dare B\u00f6l\u00fcmleri<\/strong>, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u0130ller \u0130daresi Gen. Md. Yay\u0131nlar\u0131, Say\u0131:10, Ankara-1968.<br>3) Gordon Childe, <strong>Kendini Yaratan \u0130nsan<\/strong>, Varl\u0131k Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 1978, s.12,10.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>II. OSMANLI \u0130MPARATORLU\u011eU&#8217;NDA \u0130DAR\u0130 YAPI VE ERGAN\u0130 SANCA\u011eI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun ta\u015fra idari yap\u0131s\u0131, a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya do\u011fru nahiye, kaz\u00e2, sancak ve beylerbeyli\u011fi \u015feklinde s\u0131ralan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Beylerbeyli\u011fi sancaklardan olu\u015fur. Beylerbeyinin oturdu\u011fu sanca\u011fa Pa\u015fa Sanca\u011f\u0131 denir. Beylerbeyi, ey\u00e2lette padi\u015fah\u0131 temsil eden en y\u00fcksek derecedeki g\u00f6revlidir\/devlet adam\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun idari yap\u0131s\u0131n\u0131n temeli sancaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sancaklar askeri ve idari yetkilere sahip, do\u011frudan saraydan (merkezden) tayin edilen sancak beylerince y\u00f6netilirdi. Sancak beylerinin yan\u0131nda, yap\u0131lan i\u015flerin \u015feriata (yasaya) uygunlu\u011funun sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in bir de kad\u0131 bulunurdu. Merkezden atanan sancak beylerinin d\u0131\u015f\u0131nda, ayr\u0131ca sadece asker ve vergi vermekle y\u00fck\u00fcml\u00fc \u00f6zerk yap\u0131da mir\u00ee beylikler vard\u0131. Bu beyliklerde atama yoluyla de\u011fil, babadan o\u011fula ge\u00e7en bir h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k s\u00f6z konusudur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ergani Sanca\u011f\u0131<\/strong>&#8216;n\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu <strong>Diyarbekir Beylerbeyli\u011fi<\/strong>, Diyarbekir&#8217;in Eyl\u00fcl 1515 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;na kat\u0131lmas\u0131ndan sonra kurulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Diyarbekir Beylerbeyli\u011fi&#8217;ne ilk olarak 4 Kas\u0131m 1515&#8217;te B\u0131y\u0131kl\u0131 Mehmet Pa\u015fa atanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130dari d\u00fczenlemeler daha sonradan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk tahriri 1518&#8217;de yap\u0131lan <strong>Diyarbekir Ey\u00e2leti<\/strong>&#8216;nin sancaklar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>Amid, Mardin, Bitlis, B\u00eera (Birecik), Ruha (Urfa), Siverek, Ergani, Harput, Arapkir, K\u0131\u011f\u0131, \u00c7emi\u015fkezek vs.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u00fck\u00fcmdar Beylikler <\/strong>ya da <strong>K\u00fcrt Sancaklar\u0131 <\/strong>adland\u0131r\u0131lan <strong>K\u00fcrdistan Ey\u00e2leti<\/strong>&#8216;ne ba\u011fl\u0131 olan sancaklardan baz\u0131lar\u0131 da \u015funlard\u0131r: Cizre, \u00c7ermik, E\u011fil, Gen\u00e7, Hazro, Kulp, Palu, Sason vs.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>ERGAN\u0130 SANCA\u011eI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;n\u0131n Co\u011fraf\u00ee S\u0131n\u0131rlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Sanca\u011f\u0131 do\u011fuda Dicle, bat\u0131da F\u0131rat nehri, g\u00fcneyde Amid ve \u00c7ermik Sancaklar\u0131 ile \u00e7evrili olup, yakla\u015f\u0131k 2500 km<sup>2<\/sup> lik bir alan\u0131 kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;n\u0131n \u0130dari Yap\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;n\u0131n idari yap\u0131s\u0131 klasik sancak stat\u00fcs\u00fcndedir. Bu \u00f6zelli\u011fini 17. ve 18. y\u00fczy\u0131la kadar devam ettirmi\u015ftir. Sanca\u011f\u0131n merkezi, Ergani tahrir defterlerinde &#8220;<em>Nefs-i \u015eehir Ergani<\/em>&#8221; olarak ge\u00e7mektedir. &#8220;<em>Nefs<\/em>&#8220;, ey\u00e2let veya sancak merkezi, kaza merkezi; \u015fehir, kasaba, nahiye merkezi anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>18. y\u00fczy\u0131lda sanca\u011f\u0131n ismi Erganimaden Sanca\u011f\u0131 olmu\u015f ve idare merkezi de Ergani&#8217;den Maden&#8217;e ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum cumhuriyete kadar devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;n\u0131n ilk Sancakbeyi Yi\u011fit Ahmet Bey&#8217;dir. Derg\u00e2h-\u0131 \u00c2li M\u00fcteferrikalar\u0131ndand\u0131r, yani Padi\u015faha yak\u0131n hizmet sunanlardand\u0131r. (Yi\u011fit Ahmet Bey, Erganilidir. Diyarbak\u0131r&#8217;da Safeviler kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fan Osmanl\u0131ya yard\u0131m i\u00e7in Yavuz Selim, Yi\u011fit Ahmed&#8217;in komutas\u0131ndaki askeri birli\u011fi g\u00f6ndermi\u015ftir. Yi\u011fit Ahmed&#8217;in Diyarbak\u0131r&#8217;a geli\u015fi; &#8220;<em>Ku\u015fatmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren yabanlar\u0131n y\u00fcreklerine korku salup harmanlar\u0131n\u0131 savur<\/em>&#8220;mu\u015ftur.)<\/p>\n\n\n\n<p>Sancaklardan sonra gelen idari birim kazalard\u0131r. Kazalar, nahiyelerin birle\u015fmesi ile meydana gelir. Baz\u0131 sancaklar\u0131n birden fazla kazas\u0131 olurken, Ergani tek kazal\u0131 sancakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kazalarda Padi\u015fah ad\u0131na adl\u00ee, idar\u00ee, mal\u00ee, sosyal ve belediye i\u015flerini kad\u0131lar y\u00fcr\u00fct\u00fcr. Kad\u0131lar do\u011frudan padi\u015faha kar\u015f\u0131 sorumludurlar.<\/p>\n\n\n\n<p>XVII. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda Ergani&#8217;ye gelen Evliya \u00c7elebi, Ergani&#8217;nin 150 ak\u00e7elik \u015ferif kaz\u00e2 (merkez il\u00e7e) oldu\u011funu yazmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>64 nolu Tapu Tahrir Defteri&#8217;nde Ergani \u015fehrine ait ilk sayfan\u0131n ba\u015f\u0131nda Ergani kad\u0131s\u0131n\u0131n ismi &#8220;<em>Mevl\u00e2na \u015eah Veli <\/em>&#8221; oldu\u011fu kaydedilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sancaklarda di\u011fer g\u00f6revliler ise; timarl\u0131 sipahilerin amiri olan alaybeyi, kaledeki askerlerin komutan\u0131 dizdar, mustahf\u0131z ve azab isimli muhaf\u0131zlar, beylerbeyi veya sancakbeyinin g\u00f6rev sahas\u0131 i\u00e7inde g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayan suba\u015f\u0131, \u015fehir halk\u0131n\u0131 devlet kat\u0131nda temsil eden \u015fehir keth\u00fcdas\u0131 (kahyas\u0131\/ subay\u0131), suba\u015f\u0131n\u0131n yard\u0131mc\u0131lar\u0131 olan ve geceleri \u00e7ar\u015f\u0131 ve pazar\u0131 bekleyen esesba\u015f\u0131 ve esesler, \u015fahsi davalarda daval\u0131y\u0131 mahkemeye getiren muhz\u0131rba\u015f\u0131 ve muhz\u0131rlar, \u00e7ar\u015f\u0131 ve pazarda fiatlar\u0131n tespiti ve al\u0131\u015fveri\u015fi kontrol eden muhtesiptir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kazada adl\u00ee ve idar\u00ee i\u015fleri yerinde y\u00fcr\u00fctmek amac\u0131yla kad\u0131 taraf\u0131ndan kendi ad\u0131na n\u00e2ip (y\u00f6netici) tayin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00f6revliler ile ilgili defterlerdeki kay\u0131tlarda; 1518&#8217;de Ergani Alaybeyi Rumelili Mustafa oldu\u011fu, Ergani Kalesi&#8217;nde bir dizdar ve ona ba\u011fl\u0131 38 mustahf\u0131z ve 42 azab muhaf\u0131z\u0131n oldu\u011fu yaz\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Sancak&#8217;ta 1518&#8217;de 1, 1523&#8217;te 4 zaim; 1518&#8217;de 35&#8217;i Ergani, 19&#8217;u \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f ve 15&#8217;i His\u00e2ran nahiyesinde olmak \u00fczere toplam 69 t\u0131marl\u0131 sipahi bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlardan ba\u015fka Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;nda bir de 1 keth\u00fcda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Evliya \u00c7elebi seyahatnamesinde, Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;ndaki idar\u00ee g\u00f6revlileri \u015f\u00f6yle s\u0131ralamaktad\u0131r: Alaybeyi, \u00e7eriba\u015f\u0131, kale dizdar\u0131, kale neferleri, yeni\u00e7eri serdar\u0131, sip\u00e2hi keth\u00fcdas\u0131, muhtesip ve \u015fehir suba\u015f\u0131s\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Nahiye, ayn\u0131 b\u00f6lgedeki k\u00f6ylerin birle\u015fmelerinden meydana gelir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Sanca\u011f\u0131 1518&#8217;de \u00fc\u00e7 idar\u00ee \u00fcniteden olu\u015fmaktayd\u0131. Bunlar, Ergani Merkez, \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f ve His\u00e2r\u00e2n nahiyeleridir. 1523&#8217;te ise durum biraz farkl\u0131d\u0131r. Gerek \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f, gerekse His\u00e2r\u00e2n nahiyeleri, \u00c7ermik Liv\u00e2s\u0131&#8217;n\u0131n \u00f6zerk y\u00f6netim olu\u015fu nedeniyle beylerin tasarrufunda bulunduklar\u0131ndan \u00c7ermik Sanca\u011f\u0131 k\u0131sm\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f, tahrir edilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, tahrir defterlerinden 998&#8217;de \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f nahiyesi &#8220;<em>Der nahiye-i \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f t\u00e2bi kaz\u00e2-i mezk\u00fcr<\/em>&#8220;; kasabas\u0131 ise, &#8220;<em>karye-i nefs-i rib\u00e2t-\u0131 ta\u00e2bi Ergani<\/em>&#8221; \u015feklinde kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Yine His\u00e2r\u00e2n nahiyesi i\u00e7in ayn\u0131 defterde &#8220;<em>Der nahiye-i His\u00e2r\u00e2n t\u00e2bi kaz\u00e2-i ve Liv\u00e2-i \u00c7erm\u00fck<\/em>&#8221; ibaresi yer almaktad\u0131r. Bu kay\u0131tlar \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f&#8217;\u00fcn idar\u00ee a\u00e7\u0131dan Ergani&#8217;ye ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu, His\u00e2r\u00e2n&#8217;\u0131n ise olas\u0131l\u0131kla k\u0131sa s\u00fcre \u00c7ermik Sanca\u011f\u0131&#8217;na ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her iki nahiye 1566 tarihinde Behrimaz isimli bir nahiyenin de kat\u0131lmas\u0131 ile Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130dari yap\u0131 i\u00e7inde Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;na ait k\u00f6y ve mezralar\u0131n nahiyelere g\u00f6re da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ergani<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1518&#8217;de 159 (80&#8217;i vir\u00e2n) k\u00f6y ve 1 mezra<\/p>\n\n\n\n<p>1523&#8217;de 148 (53&#8217;\u00fc vir\u00e2n) k\u00f6y ve 32 mezra<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1518&#8217;de 39 (6&#8217;s\u0131 vir\u00e2n) k\u00f6y<\/p>\n\n\n\n<p>1523&#8217;de 40 (2&#8217;si vir\u00e2n) k\u00f6y ve 4 mezra<\/p>\n\n\n\n<p><strong>His\u00e2r\u00e2n<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1518&#8217;de 18 (5&#8217;i vir\u00e2n) k\u00f6y ve 2 mezra<\/p>\n\n\n\n<p>1523&#8217;de 10 (1&#8217;i vir\u00e2n) k\u00f6y.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>\u00d6nemli Bir Not:<\/strong><\/em><br>Yukar\u0131da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, XVI. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;nda; 1518&#8217;de toplam 216 (91&#8217;i vir\u00e2n) k\u00f6y ve 3 mezra, 1523&#8217;de toplam 208 (56&#8217;s\u0131 vir\u00e2n) k\u00f6y ve 36 mezra bulunmaktad\u0131r. Dikkat edilirse bu k\u00f6y ve mezralarda \u00e7ok fazla vir\u00e2n olanlar var.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6ylerin bu derece vir\u00e2n (y\u0131k\u0131k, harap) olmas\u0131 veya k\u00f6ylerin isminin sonuna viran s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn eklenmesinin en \u00f6nemli nedeni, Safevi (\u0130ran) ve Osmanl\u0131 aras\u0131ndaki sava\u015flard\u0131r. B\u00f6lge, yani K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131 sava\u015fan devletlerin etki alan\u0131nda olmas\u0131 nedeniyle \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, &#8220;<em>tampon b\u00f6lge<\/em>&#8221; olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in, b\u00f6lge, hem Safeviler taraf\u0131ndan, hem Osmanl\u0131lar taraf\u0131ndan zaman zaman zoraki bo\u015fat\u0131lm\u0131\u015f, d\u00fc\u015fman taraf\u0131ndan ele ge\u00e7ecek ganimet ve lojistik destek verecek b\u00fct\u00fcn unsurlar imha edilmi\u015ftir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak sava\u015f alan\u0131 i\u00e7ersinde bulunan \u015fehirler, kasabalar, k\u00f6yler tahrip edilmi\u015f, tar\u0131m alanlar\u0131 ve hayvanlar ya\u011fmalanm\u0131\u015f, yerle\u015fik \u00e7ift\u00e7iler ordular\u0131n \u00f6n\u00fcnde ka\u00e7maya zorlanm\u0131\u015flard\u0131r. En b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m ise, 1514&#8217;te \u00c7ald\u0131ran Sava\u015f\u0131&#8217;nda ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ald\u0131ran Sava\u015f\u0131&#8217;ndan 1639 y\u0131l\u0131nda <strong>Kasr-\u0131 \u015eirin Anla\u015fmas\u0131 <\/strong>&#8216;n\u0131n imzalanmas\u0131na kadar, Safevi ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorluklar\u0131 Kuzey ve Bat\u0131 K\u00fcrdistan&#8217;da feci sonu\u00e7lar do\u011furan g\u00f6\u00e7 ettirme politikalar\u0131 uygulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6\u00e7 politikas\u0131 uygulanarak, tar\u0131msal \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 yok edilerek, k\u00f6yler bo\u015falt\u0131larak belli bir b\u00f6lgeyi d\u00fc\u015fman\u0131n askeri ge\u00e7i\u015fi i\u00e7in tamamen elveri\u015fsiz hale getirip &#8220;<em>yak\u0131lm\u0131\u015f toprak hatt\u0131<\/em>&#8221; politikas\u0131 olu\u015fturmak ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum b\u00f6lgenin fiziksel ve ekonomik y\u0131k\u0131m\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Mehrdad R. Izady, <strong>Bir El Kitab\u0131 K\u00dcRTLER <\/strong>adl\u0131 kitab\u0131nda bu konuyla ilgili \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>K\u00fcrdistan&#8217;da ve Kafkasya&#8217;da Osmanl\u0131larla aralar\u0131nda bulunan s\u0131n\u0131r boylar\u0131ndaki n\u00fcfusun g\u00f6\u00e7 ettirilmesi Safeviler i\u00e7in stratejik bir \u00f6neme sahipti. Onlar muhtemelen bunu \u0130mparatorluk i\u00e7in bir \u00f6l\u00fcm kal\u0131m meselesi olarak de\u011ferlendiriyordu. Y\u00fcz binlerce K\u00fcrt, onlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kalabal\u0131k Ermeni, Azeri, ve T\u00fcrkmen gruplar\u0131 zorla s\u0131n\u0131r b\u00f6lgelerinden g\u00f6\u00e7 ettirilerek Pers \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun i\u00e7 kesimlerinde isk\u00e2n edilmi\u015flerdi. S\u0131n\u0131rlar giderek do\u011fuya kayd\u0131k\u00e7a, Osmanl\u0131lar Pers b\u00f6lgelerinin giderek daha derinlerine girdik\u00e7e, Anadolu&#8217;daki t\u00fcm K\u00fcrt b\u00f6lgeleri \u015fu veya bu \u00f6l\u00e7\u00fcde korkun\u00e7 talan ve g\u00f6\u00e7 ettirme olaylar\u0131na sahne oluyordu<\/em>.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>Safevi y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc Safevi saray tarih\u00e7ilerinin eserlerine bak\u0131larak g\u00f6r\u00fclebilir<\/em>.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>Osmanl\u0131lar Safevi Pers \u0130mparatorlu\u011fu ile olan \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131nda galip gelmelerine ra\u011fmen, hi\u00e7bir \u015fekilde b\u00f6ylesi y\u0131k\u0131c\u0131 eylemlerden uzak de\u011fillerdi. Onlar\u0131n dayatt\u0131klar\u0131 g\u00f6\u00e7 ettirmeler, Safeviler taraf\u0131ndan yap\u0131lanlar kadar kitlesel olmamakla beraber, \u00e7ok daha \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ald\u0131ran sava\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Bat\u0131 K\u00fcrdistan&#8217;\u0131n Osmanl\u0131 topraklar\u0131na kat\u0131lmas\u0131ndan hemen sonra, Sultan I. Selim (ac\u0131mas\u0131z) birka\u00e7 kalabal\u0131k K\u00fcrt a\u015firetini g\u00f6\u00e7 ettirerek, i\u00e7 Anadolu&#8217;ya, modern Ankara&#8217;n\u0131n g\u00fcneyine s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc<\/em>&#8220;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>Bu olaylar b\u00f6lgenin tar\u0131ma dayal\u0131 ekonomisini \u00e7\u00f6kertti ve etrafa yay\u0131larak topraktan yoksun bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcren tek grup olarak Kurmanclar geriye kald\u0131<\/em>.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130smail Be\u015fikci ise, <strong>Devletleraras\u0131 S\u00f6m\u00fcrge K\u00fcrdistan <\/strong>adl\u0131 kitab\u0131nda;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>K\u00fcrdistan&#8217;\u0131n Bat\u0131&#8217;dan Do\u011fu&#8217;ya, Do\u011fu&#8217;dan Bat\u0131&#8217;ya yap\u0131lan istilalarda \u00f6nemli ge\u00e7i\u015f yollar\u0131 \u00fczerinde bulunmas\u0131, derlenip toparlanma ve merkezile\u015fme e\u011filimlerini de yok ediyordu. 7. y\u00fczy\u0131lda Arap istilas\u0131, 11. y\u00fczy\u0131lda O\u011fuz T\u00fcrkleri&#8217;nin istilas\u0131, 13. y\u00fczy\u0131lda Mo\u011fol istilas\u0131, 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Timur istilas\u0131, K\u00fcrdistan&#8217;daki ekonomik, toplumsal ve siyasal yap\u0131lar\u0131 \u00e7ok yak\u0131ndan etkiliyordu. 1514&#8217;te Yavuz Sultan Selim&#8217;in \u00c7ald\u0131ran Seferi&#8217;nin esas amac\u0131, K\u00fcrdistan idi. Bundan sonraki, Osmanl\u0131-\u0130ran sava\u015flar\u0131n\u0131n trajik bir y\u00f6n\u00fc de var. Bir kere bu sava\u015flar, hep K\u00fcrdistan&#8217;da yani K\u00fcrtlerin \u00fclkesinde yap\u0131l\u0131yor. Her ikisi de K\u00fcrtlerden dev\u015firdi\u011fi ordularla sava\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. B\u00fct\u00fcn bunlar K\u00fcrt toplumunun yap\u0131s\u0131nda ku\u015fkusuz \u00f6nemli sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor<\/em>&#8221; diyerek konuyu daha geni\u015f ele alarak, politik a\u00e7\u0131dan &#8220;<em>b\u00f6l\u00fcnmenin ve payla\u015f\u0131lman\u0131n maddi temelleriyle ilgili baz\u0131 varsay\u0131mlar geli\u015ftirmeye<\/em>&#8221; \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>Kaynak:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">1) Ar\u015f. G\u00f6r. H. Basri Karadeniz, <em>XVI. Y\u00fczy\u0131l Ba\u015flar\u0131nda Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;nda \u0130dari Yap\u0131<\/em>, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, Say\u0131: 88, \u015eubat 1994 \u0130stanbul, s. 99-103.<br>2) Nejat G\u00f6y\u00fcn\u00e7, <em>Diyarbak\u0131r Beylerbeyli\u011fi&#8217;nin \u0130lk \u0130dari Taksimat\u0131<\/em>, \u0130stanbul Edebiyat Fak\u00fcltesi Tarih Dergisi, XXIII (Mart 1969), s. 23-34.<br>3) Mehrdad R. Izady, <strong>Bir El Kitab\u0131 K\u00dcRTLER<\/strong>, Doz Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2004, s. 202-203.<br>4) \u0130smail Be\u015fik\u00e7i, Devletleraras\u0131 S\u00f6m\u00fcrge, Yurt Kitap-Yay\u0131n, \u015eubat 1990, s.222.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>III. OSMANLI BELGELER\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 Belgeleri denilince ilk akla gelenler ar\u015fiv belgeleridir. Yani Kanunnameler, Tahrir Defterleri, Tapu Tahriri Defterleri, M\u00fchimme Defterleri, Salnameler, Fermanlar&#8230; d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fmamda; Kanunnamelerde, Tahrir Defterlerinde, M\u00fchimme Defterlerinde, Salnamelerde&#8230; yer alan Ergani Sanca\u011f\u0131 ile ilgili bilgileri aktarmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>1) KANUNNAMELER<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kanunname<\/strong>, Kanunname-i Osman\u00ee ya da Osmanl\u0131 Devleti&#8217;nde cezaland\u0131rma, y\u00f6netim ve maliye alanlar\u0131nda \u015fer&#8217;i (\u015feriata\/dine uygun) hukuka uygunlu\u011fun sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in padi\u015fah\u0131n koydu\u011fu yasad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam tarihinde kanunname say\u0131labilecek ilk \u00f6rnekler B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklular d\u00f6neminde (1038-1194) d\u00fczenlenmi\u015ftir. Anadolu Sel\u00e7uklular\u0131nda askeri bir kanunname olarak say\u0131lan <strong>Kanun-\u0131 Yasak<\/strong>, \u0130lhanl\u0131larda resm\u00ee yaz\u0131\u015fma kurallar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen <strong>Kanun\u00fc&#8217;l-Umur <\/strong>ile ta\u015fra y\u00f6netimini d\u00fczenleyen <strong>Kanun-\u0131 Vilayet<\/strong>, Akkoyunlularda \u00fclke y\u00f6netimi ve maliye ile ilgili genel yasalar\u0131 i\u00e7eren <strong>Hasan Padi\u015fah Kanunu <\/strong>\u00f6nemli kanunnamelerden birka\u00e7\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131lar fethettikleri memleketlerdeki \u00f6rf, adet ve yasal d\u00fczenlemeler ile halk\u0131n al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu vergi \u015fekillerine \u00f6nceleri uzun s\u00fcre uymu\u015flar, ancak sonradan l\u00fczum duyulduk\u00e7a onlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015f veya yenilerini yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk zamanlarda emir ve fermanlar \u00e7\u0131karmak suretiyle mahalline g\u00f6nderilen kanunlar, Fatih Sultan Mehmed zaman\u0131nda <strong>Kanunname-i Al-i Osman <\/strong>ad\u0131yla \u00e7\u0131kart\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Kanunname&#8217;nin hemen ba\u015f\u0131nda; &#8220;<em>Bu kanunname atam ve dedem kanunudur ve ben\u00fcm dahi kanunumdur<\/em>&#8221; ifadesi yer almaktad\u0131r. Fatih Kanunnamesi \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131mdan olu\u015fmaktad\u0131r. Birinci k\u0131s\u0131m, devlet ileri gelenlerinin t\u00f6rendeki yerlerine, padi\u015faha kimlerin hizmet edeceklerine\/ arzda bulunabileceklerine, kad\u0131lar\u0131n mertebelerine&#8230; \u0130kinci k\u0131s\u0131m, saltanat i\u015flerinin d\u00fczenine, yani divan, has oda te\u015fkilat\u0131na ve saray hizmetk\u00e2rlar\u0131n\u0131n bayramla\u015fma merasimlerine&#8230; \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131s\u0131m ise, su\u00e7lar ve kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 ile mans\u0131b (devlet hizmeti) sahiplerinin gelirlerine dair bilgiler i\u00e7ermektedir. Son k\u0131s\u0131mda, ayr\u0131ca gayrim\u00fcslim devletlerin verecekleri y\u0131ll\u0131k vergiler ile devlet g\u00f6revlileri ve hanedan mensuplar\u0131na dair lakap \u00f6rnekleri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan S\u00fcleyman zaman\u0131nda \u00e7\u0131kart\u0131lan kanunnameler de, <strong>Fatih Kanunnamesi <\/strong>gibi, \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden meydana gelmektedir. Birinci b\u00f6l\u00fcmde, ceza kanunlar\u0131 geni\u015fletilmi\u015f ve sistematik bir \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm sipahilerin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ve sipahilerle ilgili kanunlara yer vermi\u015f, sipahilerin reaya (halk) \u00fczerindeki haklar\u0131yla onlardan alacaklar\u0131 vergiler, has ve timar arazilerinden al\u0131nan ba\u00e7lar (vergiler), yayalarla m\u00fcsellemlere ili\u015fkin kanunlar da bu b\u00f6l\u00fcmde ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ise, reayan\u0131n hak ve g\u00f6revleriyle, topraklar\u0131n kullan\u0131m\u0131na dair h\u00fck\u00fcmler ve askerlik vazifesi yapan reayan\u0131n \u00f6zel kanunlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kanunnamelerde, M\u00fcsl\u00fcman ve M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar (gayrim\u00fcslimler) i\u00e7in farkl\u0131 d\u00fczenlemeler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kanunnameler padi\u015fah\u0131n mutlak geleneksel yetkilerinden kaynaklanan h\u00fck\u00fcmleri i\u00e7erdikleri i\u00e7in, yasay\u0131\/ kanunnameyi \u00e7\u0131karan padi\u015fah\u0131n ad\u0131yla an\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<sup>(1)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Padi\u015fahlar kanunlar\u0131 d\u00fczenlerken, s\u00f6zde de olsa divan \u00fcyeleri ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp, \u015eeyh\u00fclislam&#8217;\u0131n onay\u0131n\u0131 al\u0131rlard\u0131. Bu durum Tanzimat Ferman\u0131&#8217;na kadar devam etmi\u015ftir. Tanzimat&#8217;tan sonra, Osmanl\u0131 \u00fclkesindeki m\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n davalar\u0131n\u0131n \u015fer&#8217;i mahkemelerde g\u00f6r\u00fclmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131l\u0131nca, bat\u0131l\u0131 devletlerin bask\u0131s\u0131 ile yabanc\u0131lar\u0131n davalar\u0131n\u0131n halledilmesinde esas olmak \u00fczere baz\u0131 yeni d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>Ergani Sanca\u011f\u0131 ile ilgili Kanunnameler:<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>A. Yavuz Sultan Selim Devri Kanunn\u00e2meleri&#8217;nden Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunn\u00e2mesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Akkoyunlu Devleti&#8217;nin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra; K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131, Osmanl\u0131 Devleti ile Safevi Devleti aras\u0131nda rekabet sahas\u0131 haline geldi. Diyarbak\u0131r ile Erzurum aras\u0131nda yaylak-k\u0131\u015fl\u0131k hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcren a\u015firetler, yerel idarecilerin (siz zorba diye okuyun) insaf\u0131na kald\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u015firetler yayla\u011fa \u00e7\u0131karken veya k\u0131\u015fl\u0131\u011fa d\u00f6nerken her vesile ile yerel idarecilere vergi\/hara\u00e7 \u00f6deme zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. &#8220;<em>Selaml\u0131k<\/em>&#8221; ad\u0131 ile; Mu\u015f Eminleri yedi evden bir kuzu, her haneden bir adet yapa\u011f\u0131, bir ba\u015f peynir; Mardin Suba\u015f\u0131s\u0131 her haneden bir ba\u015f peynir, her obadan bir kuzu, Ergani Beyi her obadan bir kuzu, her haneden bir ba\u015f peynir ve bir yapa\u011f\u0131 almakta idi. Yaylalar\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgelerde de yine sancak beylerinin keyfi uygulamalar\u0131na g\u00f6re; yaylak resmi ad\u0131yla \u00fc\u00e7y\u00fcz koyundan bir koyun, ge\u00e7it resmi ad\u0131yla yapa\u011f\u0131, peynir veya kuzu, &#8220;<em>Resm-i G\u00fbde<\/em>&#8221; ad\u0131yla yapa\u011f\u0131 ve peynir al\u0131n\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u015firetler, yaylak d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde e\u011fer Palu&#8217;dan ge\u00e7iyorlarsa bu defa Palu Beyi &#8220;<em>yayla\u011fa \u00e7\u0131karken ba\u015fka topraklardan ge\u00e7tiniz<\/em>&#8221; diyerek, her s\u00fcr\u00fcden bir koyun ve bir kuzu, her haneden bir koyun yapa\u011f\u0131 ve bir ba\u015f peynir almakta idi.<sup>(2)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 b\u00f6lgeye tam egemen oluncaya kadar, bu durum devam etmi\u015ftir. Osmanl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Kanunnamelerle vergiye k\u0131smen bir d\u00fczen getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren Diyarbekir Ey\u00e2leti&#8217;nin sancaklar\u0131 aras\u0131nda yer alm\u0131\u015f ve Akkoyunlu h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Uzun Hasan&#8217;dan kalan kanunlar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulmu\u015ftur. Bunlardan biri de Yavuz Sultan Selim Devri Kanunnameleri&#8217;nden biri olan Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunn\u00e2mesi&#8217;dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunn\u00e2mesi&#8217;nin tek ve orijinal n\u00fcshas\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi, TTD, 64 (840), sh. 531-534&#8217;de bulunmaktad\u0131r. Do\u00e7. Dr. Ahmet Akg\u00fcnd\u00fcz&#8217;\u00fcn <strong>Fey Yay\u0131nlar\u0131<\/strong>&#8216;nca yay\u0131nlanan <strong>Osmanl\u0131 Kanunn\u00e2meleri ve Hukuk\u00ee Tahlilleri 3. Kitap Yavuz Sultan Selim Devri Kanunn\u00e2meleri <\/strong>adl\u0131 eserinde bu Kanunn\u00e2menin hem Osmanl\u0131ca metinleri ve hem de \u00e7evrileri yer almaktad\u0131r.<sup>(3)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Kanunn\u00e2menin hukuk\u00ee tahlili ve n\u00fcshalar\u0131na ili\u015fkin Do\u00e7. Dr. Ahmet Akg\u00fcnd\u00fcz&#8217;\u00fcn a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 biraz sadele\u015ftirerek a\u015fa\u011f\u0131ya al\u0131yorum:<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;n\u0131n E\u011fil, \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f ve H\u00ees\u00e2r\u00e2n gibi \u00f6nemli nahiyeleri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kanunn\u00e2menin ilk 25 maddesinde, sancaktaki m\u00fcsl\u00fcman ve m\u00fcsl\u00fcman olmayan halktan al\u0131nan \u015fer&#8217;\u00ee (kanuni) ve \u00f6rf\u00ee (idari) r\u00fcs\u00fbm (vergi) tanzim olunmu\u015ftur. \u0130dari vergide ve kanuni vergide isim ve miktar\u0131nda Hasan Padi\u015fah kanunlar\u0131, yani Uzun Hasan&#8217;\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 kanunlar esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 26. madde, 14 adet Ermeni k\u00f6ylerinden (Bu Ermeni k\u00f6yleri \u015funlard\u0131r: B\u00e2\u011f\u00fbr, N\u00eefe, Herbeto, M\u00e2l\u00e2n, B\u00e2l\u00e2xur, Qel\u00e2l\u00ee, N\u00eek&#8217;az\u00fb, H\u00e9rs\u0131n, Mendek\u00e2n, Egrek, Teletn\u00eek-i Uly\u00e2 ve S\u00fcfl\u00e2, N\u00fbrsen\u00eek, D\u00fbrs\u00fbd ve K\u0131z\u0131lca.) al\u0131nacak tespit edilen vergileri d\u00fczenlemektedir. 27-33. maddeler aras\u0131 ise, b\u00e2c (vergi) ve tamga (damga) konular\u0131 d\u00fczenlemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Liv\u00e2s\u0131 Yasas\u0131&#8217;n\u0131n tam ismi Defter-i Yasah\u00e2-i Liv\u00e2-i Ergani Tefs\u00eel-i Kanunn\u00e2ne-i N\u00e2hiye-i Ber M\u00fbceb-i Kanun-\u0131 Hasan Padi\u015fah&#8217;d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Liv\u00e2s\u0131&#8217;na ba\u011fl\u0131 \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f N\u00e2hiyesi&#8217;nin de ayr\u0131 bir Kanunn\u00e2mesi var ise de, ayr\u0131 bir sancak olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden buraya al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ergani Sanca\u011f\u0131 (Liv\u00e2s\u0131) Yasas\u0131 Metni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Defter-i Yasah\u00e2-i Liv\u00e2-i Ergani Tefs\u00eel-i Kanunn\u00e2me-i N\u00e2hiye-i Ergani Ber M\u00fbceb-i Kanun-\u0131 Hasan Padi\u015fah<\/strong><sup>(4)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>(<em>A\u015fa\u011f\u0131da Yasa Metni&#8217;nde parantez i\u00e7indeki a\u00e7\u0131klamalar bana aittir.-M. \u00dcz\u00fclmez <\/em>)<\/p>\n\n\n\n<p>1. Evvel re&#8217;\u00e2y\u00e2dan ol kimesneler kim, m\u00fcsl\u00fcmanlar dururlar, evvel zir\u00e2&#8217;atlerinden be\u015fde bir al\u0131nur imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Ve ger\u00fc her h\u00e2ne ba\u015f\u0131na bir y\u00fck odun bah\u00e2s\u0131 on karaca ak\u00e7e ve bir y\u00fck otluk ve bir y\u00fck saman al\u0131nur imi\u015f ki, her bir cins y\u00fck i\u00e7\u00fcn onar karaca ak\u00e7e al\u0131nur imi\u015f. Bu \u00fc\u00e7 cins y\u00fck\u00fcn bah\u00e2s\u0131 on Osman ak\u00e7esi olur. Bunlarun al\u0131nmas\u0131nun mevsimi otluk ve saman harman vaktinde ve odun son g\u00fcz ay\u0131nda, ol vakit alalar.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Ve resm-i \u015f\u0131hnek\u00ee diye otuz iki kile behre (Behre: Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu&#8217;da har\u00e2c-\u0131 muk\u00e2seme kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kullan\u0131lan \u00f6\u015f\u00fcr. Behre, pay ve nasip anlam\u0131nda da kullan\u0131lmaktad\u0131r.) al\u0131nan yerden bir kile dahi \u015f\u0131hnek\u00ee al\u0131n\u0131r imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Ve v\u00e2l\u00eecek dey\u00fc her \u00e7ift ba\u015f\u0131na iki \u00c2mid kilesi galle al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, bir \u0130slambul (Osmanl\u0131lar zaman zaman \u0130stanbul&#8217;a \u0130slambul demektedir) kilesi olur.<\/p>\n\n\n\n<p>5. Ve her h\u00e2neden y\u0131lda birer g\u00fcn \u0131rg\u00e2diye dahi al\u0131nur imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>6. Ve resm-i &#8216;\u00eediye her karyeden birer koyun al\u0131n\u0131r imi\u015f, a&#8217;l\u00e2s\u0131ndan eyy\u00fcce ve edn\u00e2s\u0131ndan dahi a\u015fa\u011farlak h\u00e2line g\u00f6re.<\/p>\n\n\n\n<p>7. Ve ger\u00fc her h\u00e2nedan t\u00fct\u00fcncek diy\u00fc alt\u0131\u015far tenge dahi al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, on iki Osman ak\u00e7esi olur.<\/p>\n\n\n\n<p>8. Ve resm-i tim\u00fcrcek her h\u00e2neden bir tenge dahi al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, Osman ak\u00e7esi olur. Ve n\u00e2ibcek her h\u00e2nedan bir tenge al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, Osman\u00ee olur.<\/p>\n\n\n\n<p>9. Ve div\u00e2ncek dahi her h\u00e2nedan bir tenge al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, iki Osman\u00ee olur.<\/p>\n\n\n\n<p>10. Bunlarun al\u0131nmas\u0131nun mevsimi evvel bahar nevr\u00fbzdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>11. Ve ba\u011flar\u0131 olan yerlerden her y\u00fcz devekden bir tenge al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, iki Osman olur, al\u0131nmas\u0131nun mevsimi \u00fcz\u00fcm vaktindedir.<\/p>\n\n\n\n<p>12. Ve resm-i &#8216;ar\u00fbsiye i\u00e7\u00fcn dahi her &#8216;ar\u00fbsiyeden bir \u00e7izme beh\u00e2s\u0131 dey\u00fc ad vermi\u015fler, ol al\u0131n\u0131r imi\u015f, nih\u00e2yet otuz ak\u00e7e olur.<\/p>\n\n\n\n<p>13. Ve resm-i \u00e2siy\u00e2b her \u00e2sy\u00e2bdan y\u0131lda on alt\u0131 \u00c2mid kilesi galle al\u0131n\u0131r imi\u015f, n\u0131sf\u0131 bu\u011fday ve n\u0131sf\u0131 arpa ki, y\u0131ll\u0131\u011f\u0131 elli alt\u0131 Osman\u00ee ak\u00e7e olur.<\/p>\n\n\n\n<p>14. Ve resm-i mev\u00e2\u015f\u00ee her inekden ve e\u015fekden yedi\u015fer karaca ak\u00e7e al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, hes\u00e2bda iki Osman\u00ee ve s\u00fcl\u00fcs d\u00fc\u015f\u00fcr. Ve yonddan on d\u00f6rt karaca ak\u00e7e al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, d\u00f6rt bu\u00e7uk Osman\u00ee ak\u00e7esi olur.<\/p>\n\n\n\n<p>15. Resm-i mer\u00e2&#8217;ileri dahi, her koyuna iki yar\u0131m karaca ak\u00e7e al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, \u00fc\u00e7\u00fc tamam olsa bir Osman\u00ee olur, bu hes\u00e2b \u00fczere al\u0131na.<\/p>\n\n\n\n<p>16. Ve bundan gayr\u0131 her y\u00fcz elli ba\u015f davardan bir a&#8217;l\u00e2 koyun ve ger ke\u00e7id\u00fcr al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ve d\u00f6rt n\u00fcgi ya\u011f ve d\u00f6rt n\u00fcgi k\u0131l ve d\u00f6rt n\u00fcgi ke\u015f ve Gevheriz n\u00e2m karyeden bu zikrolanlardan z\u00e2yid d\u00f6rt n\u00fcgi peynir dahi al\u0131n\u0131r imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu hususlar ki, ba\u015fdan takrir olund\u0131, kur\u00e2 m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131ndan al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ger\u00fc ber karar-\u0131 s\u00e2b\u0131k mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Amm\u00e2 bu zikr mer\u00e2&#8217;\u00ee ve mev\u00e2\u015f\u00een\u00fcn al\u0131nmas\u0131nun mevsimi evvel bahar nevr\u00fbz&#8217;dadir. Ol vakit alalar, andan mukaddem al\u0131nmaya.<\/p>\n\n\n\n<p>17. Ve \u015fehr-i Ergani cem\u00e2&#8217;atin\u00fcn m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131ndan zir\u00e2&#8217;ati olan\u0131ndan hums \u00fczre al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ve ba\u011flar\u0131ndan dahi d\u00f6rt bin karaca ak\u00e7e makt\u00fb&#8217; ver\u00fcrler imi\u015f ki, bin \u00fc\u00e7y\u00fcz otuz \u00fc\u00e7 ak\u00e7e-i Osman\u00ee olur. Ve birer y\u00fck odun dahi al\u0131nmas\u0131nun mevsimi ba\u011f ak\u00e7esi \u00fcz\u00fcm vaktinde ve odun son g\u00fcz ay\u0131nda ki, k\u0131\u015f evvelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>18. Ve \u015fehir Er\u00e2mine&#8217;sinden dahi ba\u011f har\u00e2c\u0131 dey\u00fc on iki bin karaca ak\u00e7e makt\u00fb&#8217; alurlar imi\u015f. Amm\u00e2 ol vakit ma&#8217;m\u00fbriyeti artuk imi\u015f, \u015fimdiki h\u00e2lde andan dahi eksik olma\u011f\u0131n dokuz bin karaca ak\u00e7e kayd old\u0131 ki, \u00fc\u00e7 bin Osman ak\u00e7esi olur.<\/p>\n\n\n\n<p>19. Ve t\u00fct\u00fcncek dey\u00fc ger\u00fc her h\u00e2neden bir \u015eahruk\u00ee dahi al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, alt\u0131 Osman ak\u00e7esi olur. Ve ger\u00fc n\u00e2ibcek dey\u00fc d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e makt\u00fb&#8217; al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ve bayramcek dahi ger\u00fc d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e al\u0131n\u0131r imi\u015f, \u00fc\u00e7\u00fc bir Osman\u00ee hes\u00e2b\u0131 \u00fczeredir. Bunlar\u0131 al\u0131nmalar\u0131n\u0131n mevsimi nevr\u00fbzdad\u0131r. Amm\u00e2 bayramce\u011f\u00fcn n\u0131sf\u0131 bir bayramda ve n\u0131sf\u0131 dahi bir bayramda imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>20. Ve her nefer ba\u015f\u0131na on iki\u015fer \u0131rg\u00e2diye dahi alurlar imi\u015f ki, her g\u00fcn\u00fc i\u00e7\u00fcn bir tenge al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, yi\u011firmi d\u00f6rt Osman ak\u00e7esi olur. Amm\u00e2 i\u015fled\u00fcrler imi\u015f, artu\u011fun alurlar imi\u015f. Ger\u00fc evvel \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131. Al\u0131nmas\u0131nun mevsimi n\u0131sf-\u0131 evvel bahar ekin vaktindedir, ol vakit al\u0131na.<\/p>\n\n\n\n<p>21. Ve her h\u00e2neden birer y\u00fck odun dahi ver\u00fcrler imi\u015f, davar\u0131 olan davar ile ve olm\u0131yan arkayla get\u00fcr\u00fcrler imi\u015f, her y\u00fck\u00fc bir Osman ak\u00e7esi olur.<\/p>\n\n\n\n<p>22. Ve resm-i &#8216;ar\u00fbsiyeleri i\u00e7\u00fcn dahi on \u015eahruk\u00ee al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, altm\u0131\u015f Osman ak\u00e7esi olur. Ve kur\u00e2 Ermaninesin\u00fcn dahi zir\u00e2&#8217;at lerinden be\u015fde bir al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ve resm-i \u0131rg\u00e2diyeleri dahi her neferden on iki m\u00fb\u015fk her g\u00fcn\u00fc alt\u0131\u015far Osman\u00eeden yi\u011firmi d\u00f6rt ak\u00e7e olur. Al\u0131nmas\u0131n\u0131n mevsimi tans\u00eef \u00fczere evvel-i bahar ve orak vaktindedir.<\/p>\n\n\n\n<p>23. Ve ger\u00fc her h\u00e2neden t\u00fct\u00fccek dey\u00fc sekizer tenge al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, on alt\u0131 Osman ak\u00e7esi olur. Bunundahi al\u0131nmas\u0131nun mevsimi nevr\u00fbzdad\u0131r, ol vakit alalar. Bunlar odun ve otluk ve saman bah\u00e2s\u0131 i\u00e7\u00fcn imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>24. Ve resm-i \u015f\u0131hneg\u00ee dey\u00fc gallev\u00e2tdan her otuz ikide bir al\u0131n\u0131r imi\u015f, anun dahi al\u0131nmas\u0131nun mevsimi harman vaktindedir.<\/p>\n\n\n\n<p>25. Bu zikrolunan hus\u00fbslar k\u00fclliyyen kem\u00e2-k\u00e2n mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>26. Bunlar\u0131 ver\u00fc-gelen liv\u00e2-i mezb\u00fbrda on d\u00f6rt k\u0131t&#8217;a Ermeni kur\u00e2s\u0131d\u0131r. Bu taktir olunan r\u00fcs\u00fbm\u0131 verd\u00fcklerinden gayr\u0131 ger\u00fc bu karyeler re&#8217;\u00e2y\u00e2s\u0131n\u0131n ba&#8217;z\u0131 makt\u00fb&#8217;lar\u0131 dahi vard\u0131r, an-kad\u00eem vere-gel\u00fcrler imi\u015f ki, karye ne miktar nesne vere-gelmi\u015fler ise zikrolunur:<\/p>\n\n\n\n<p>a) Evvel karye-i Bayur (B\u00e2\u011f\u00fbr K\u00f6y\u00fc) ki, Ermeni kendidir, d\u00f6rt bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 dey\u00fc ver\u00fcrler imi\u015f ki, \u00fc\u00e7\u00fc bir Osman\u00ee hes\u00e2b\u0131d\u0131r. Ve \u00fc\u00e7y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve iki karaca ak\u00e7e bayremcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e dahi \u015firecelik ve d\u00f6rt bin karaca ak\u00e7e kara salgun dey\u00fc, bu zikrolanlar\u0131 k\u00fclliyyen ver\u00fcrler imi\u015f, on alt\u0131 \u0130stanbul kilesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>b) Ve karye-i Nife (N\u00eefe K\u00f6y\u00fc. N\u00eefe Da\u011f\u0131&#8217;n\u0131n ete\u011finde bulunurmu\u015f)&#8217;den dahi d\u00f6rt bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve d\u00f6rt bin d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e kara mal ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e div\u00e2ncek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve bir m\u00fcdd-i \u00c2mid galle dahi resm-i bevv\u00e2lb\u00ee. Bu zikrolan hususlar karye-i mezk\u00fbre ah\u00e2lis\u00ee veregel\u00fcrler imi\u015f. Ger\u00fc mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>c) Ve karye-i Harbend ( Herbeto K\u00f6y\u00fc) ah\u00e2lisi dahi vere-geld\u00fckleri be\u015f bin karaca ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve d\u00f6rt bin d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e kara mal ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e bayremcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve bir m\u00fcdd-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevvab\u00ee dey\u00fc ver\u00fcrler imi\u015f. Karye-i mezk\u00fbre dahi bu taktirde olanlar\u0131 an-kad\u00eem vere-gel\u00fcrler imi\u015f. Ger\u00fc evvel \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>d) Ve karye-i Malan (M\u00e2l\u00e2n K\u00f6y\u00fc) dahi ki, ah\u00e2lisi vere-geld\u00fckleri \u00fc\u00e7 bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve iki bin karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve y\u00fczelli karaca ak\u00e7e bayremcek ve y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve n\u00eem m\u00fcdd-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevvab\u00ee dey\u00fc al\u0131nur imi\u015f. Bu zikrolunan hususlar\u0131 bunlar dahi kanun-\u0131 kad\u00eemde vere-gel\u00fcrler imi\u015f. Ger\u00fc evvel \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>e) Ve karye-i Banhor ( B\u00e2l\u00e2xur\/Bala\u011fur\/Balahur) K\u00f6y\u00fc ah\u00e2lisinin dahi vere-geld\u00fckleri d\u00f6rt bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve \u00fc\u00e7 bin karaca ak\u00e7e kara mal ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e bayremcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve bir m\u00fcdd-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevvab\u00ee al\u0131nur imi\u015f. Karye-i mezk\u00fbre dahi bu taktirde olanlar\u0131 an-kad\u00eem vere-gel\u00fcrler imi\u015f. Ger\u00fc evvel \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>f) Ve karye-i Hil\u00e2l\u00ee ( Qal\u00e2li K\u00f6y\u00fc) ah\u00e2lisi dahi vere-geld\u00fckleri \u00fc\u00e7 bin karaca ak\u00e7e kara mal ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e div\u00e2ncek ve y\u00fczelli karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve n\u00eem m\u00fcdd-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevvab\u00ee dey\u00fc ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e bayremcek dahi al\u0131n\u0131r imi\u015f. Bu zikrolan hususlar dahi kem\u00e2-k\u00e2n mukerrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>g) Ve karye-i Nik-az\u00fbr&#8217;dan ma&#8217;mur iken vere-geld\u00fckleri ziy\u00e2dece imi\u015f. Amm\u00e2 h\u00e2liy\u00e2 har\u00e2p \u015fekil alma\u011f\u0131n d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve d\u00f6rt y\u00fcz karaca ak\u00e7e kara mal ve y\u00fcz karaca ak\u00e7e timurcek ve y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve d\u00f6rt kile-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevv\u00e2b\u00ee al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ger\u00fc evvel \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>h) Ve karye-i Yi\u011fit-nik-i S\u00fcfl\u00e2&#8217;dan ah\u00e2lisi vere-geld\u00fckleri \u00fc\u00e7 bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve iki bin be\u015f y\u00fcz karaca ak\u00e7e kara mal ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e bayramcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e div\u00e2ncek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve on iki kile-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevv\u00e2b\u00ee al\u0131n\u0131r imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>i) Ve karye-i Herseni ( H\u00e9rs\u0131n K\u00f6y\u00fc )&#8217;den ah\u00e2lisinin dahi vere-geld\u00fckleri \u00fc\u00e7 bin karaca ak\u00e7e kara mal ve \u00fc\u00e7bin be\u015fy\u00fcz karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e bayremcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve n\u00eem m\u00fcdd-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevvab\u00ee al\u0131nur imi\u015f. Ger\u00fc evvel \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>j) Ve karye-i Mendeken ( M\u0131nd\u0131k\u00e2n veya Mendeken K\u00f6y\u00fc )&#8217;den \u00fc\u00e7 bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve bin karaca ak\u00e7e kara mal ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve y\u00fcz elli karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve y\u00fczelli karaca ak\u00e7e bayremcek ve y\u00fczelli karaca ak\u00e7e div\u00e2ncek ve y\u00fcz elli karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve sekiz kile-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevvab\u00ee al\u0131nur imi\u015f. Ger\u00fc evvel \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>k) Ve karye-i Ekrek&#8217;ten ah\u00e2lisinin &#8216;an-kad\u00eem vere-geld\u00fckleri d\u00f6rt bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve iki bin be\u015fy\u00fcz karaca ak\u00e7e kara mal ve iki y\u00fcz elli karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e div\u00e2ncek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e bayramcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve n\u00eem m\u00fcdd-i \u00c2mid\u00ee galle dahi al\u0131n\u0131r imi\u015f. Bunlar dahi mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0131) Ve karye-i Teletnik-\u0131 Uly\u00e2&#8217;dan ah\u00e2lisinin &#8216;an-kad\u00eem vere-geld\u00fckleri iki bin be\u015f y\u00fcz karaca ak\u00e7e kara mal ve iki bin alt\u0131 y\u00fcz karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e div\u00e2ncek ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve y\u00fcz elli karaca ak\u00e7e bayramcek ve y\u00fcz elli karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve sekiz kile-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevv\u00e2b\u00ee. Bunlar dahi mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>m) Ve karye-i Nursenik ah\u00e2lisinin &#8216;an-kad\u00eem vere-geld\u00fckleri bin iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e kara mal ve bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz karaca ak\u00e7e n\u00e2ibcek ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve y\u00fcz karaca ak\u00e7e bayramcek ve y\u00fcz karaca ak\u00e7e div\u00e2ncek ve y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve sekiz kile-i \u00c2mid\u00ee galle dahi resm-i bevv\u00e2b\u00ee al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ger\u00fc evvel \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>n) Ve karye-i Dursud&#8217;dan dahi vere-geld\u00fckleri bin karaca ak\u00e7e kara mal ve bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 ve iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e tim\u00fbrcek ve y\u00fcz karaca ak\u00e7e div\u00e2ncek ve y\u00fcz karaca ak\u00e7e \u015firecelik ve sekiz kile-i \u00c2mid\u00ee galle dahi al\u0131n\u0131r imi\u015f. Bunlar dahi mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>o) Ve karye-i K\u0131z\u0131lca ah\u00e2lisisinin dahi \u00fc\u00e7 bin karaca ak\u00e7e ba\u011f har\u00e2c\u0131 vir\u00fcrler imi\u015f. Bunlar dahi mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>27. Ve b\u00e2c hususu dahi tamgay-\u0131 har\u00eer her menn-i \u00c2mid\u00eede ki, bin be\u015f y\u00fcz seksen dirhem olur, on iki karaca ak\u00e7e b\u00e2c al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, d\u00f6rt Osman ak\u00e7esi olur. Ve bezden akmi\u015fenin her s\u0131n\u0131f\u0131ndan yi\u011firmi d\u00f6rt karaca ak\u00e7e al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, sekiz Osman ak\u00e7esi olur. Ve Rum ve Haleb ve \u015eam ve M\u0131s\u0131r kuma\u015f\u0131 ge\u00e7\u00fcp gitse bunlar dahi har\u00eer d\u00fcst\u00fbru \u00fczere ki, her menninde on iki karaca al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ve Rum c\u00e2nibinden Freng\u00ee akmi\u015fe ve \u00e7atma ve fik ve s\u00e2ir bu as\u0131l aksam-\u0131 met\u00e2&#8217; ge\u00e7\u00fcp gitse, ol dahi bez kuma\u015f i&#8217;tibar\u0131 \u00fczere imi\u015f, her menninde yi\u011firmi d\u00f6rt karaca ak\u00e7e al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, sekiz Osman\u00ee olur.<\/p>\n\n\n\n<p>28. Ve s\u00fckker ve \u00e7ivid ve s\u00e2ir bunlara nisbet \u0131tr\u00ee k\u0131sm\u0131 ge\u00e7ip gitse her menninden bir bu\u00e7uk karaca ak\u00e7e b\u00e2c al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, n\u00eem Osman ak\u00e7esi olur. Ve sabun ve hinn\u00e2 ve penbe ve na&#8217;l ve bunlara nisbet ne kim vard\u0131r ki, m\u00fcrde-b\u00e2r k\u0131sm\u0131d\u0131r, ge\u00e7ip gitse, her y\u00fck\u00fcne on iki karaca ak\u00e7e b\u00e2c al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, d\u00f6rt Osman\u00ee olur. Ve ket\u00e2n y\u00fck\u00fc ge\u00e7ip gitse, her y\u00fck\u00fcne y\u00fcz karaca ak\u00e7e b\u00e2c al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, otuz \u00fc\u00e7 Osman ak\u00e7esidir. Ve sat\u0131lsa iki y\u00fcz karaca ak\u00e7e tamga al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, altm\u0131\u015falt\u0131 Osman\u00ee ak\u00e7e olur. Ve penbe ve sabun ve h\u0131nn\u00e2 sat\u0131lsa her y\u00fck\u00fcne d\u00f6rt n\u00fcgi tamga al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, n\u00fcgi iki y\u00fcz dirhemdir. Ve ya\u015f yemi\u015f gelip sat\u0131lsa andan dahi her y\u00fck\u00fcne d\u00f6rt n\u00fcgi al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ve maz\u00fb y\u00fck\u00fc ge\u00e7ip gitse her y\u00fck\u00fcne bir \u015fahruk\u00ee b\u00e2c al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, alt\u0131 Osman ak\u00e7esi olur. Ve Ergani re&#8217;\u00e2y\u00e2s\u0131 ba\u011flar\u0131ndan h\u00e2s\u0131l ettikleri \u015faraplar\u0131n y\u00fckledip satma\u011fa al\u0131p gitse, at ve kat\u0131r y\u00fck\u00fcnden iki Hasanbe\u011f\u00ee ve e\u015fek y\u00fck\u00fcnden bir Hasanbe\u011f\u00ee b\u00e2c al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, her Hasanbe\u011f\u00ee iki Osman\u00ee olur. Ve at ve kat\u0131r ve s\u00e2ir bunlara nispet dev\u00e2b k\u0131sm\u0131 sat\u0131lsa, her E\u015fref\u00eede bir Hasanbe\u011f\u00ee al\u0131n\u0131r imi\u015f, y\u00fczde d\u00f6rt ak\u00e7e hes\u00e2b\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>29. Ve n\u00e2hiye-i mezb\u00fbrede h\u00e2s\u0131l olan penbenin divan\u00ees\u00ee al\u0131nd\u0131ktan sonra penbelerin ba&#8217;z\u0131 re&#8217;\u00e2y\u00e2 tarlas\u0131ndan makt\u00fb&#8217; eder imi\u015f, kend\u00fcler aras\u0131nda bez hes\u00e2b\u0131 olur imi\u015f. Satuldukda alan ki\u015fiden her yerden bir Osman ak\u00e7esi tamga alurlar imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>30. Ve eml\u00e2k k\u0131sm\u0131 sat\u0131lsa, e\u011fer h\u00e2ne ve ger ba\u011fd\u0131r ve ger \u00e2siy\u00e2b her ne bey olursa, her E\u015fref\u00eede bir tenge tamga al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, y\u00fczde d\u00f6rt E\u015fref\u00ee hes\u00e2b\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>31. Ve \u00e7ulhalar hus\u00fbsu dahi \u015fehirde olan her \u00e7ulha kuyusundan ayda d\u00f6rt karaca ak\u00e7e ve kur\u00e2da olan \u00e7ulha kuyular\u0131ndan y\u0131lda bir tenge bunlar al\u0131n\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>32. Ve tabakh\u00e2ne hus\u00fbsu dahi her iki koyun ve ke\u00e7i postu tabb\u00e2\u011fa gel\u00fcr olsa, her iki posta bir karaca ak\u00e7e al\u0131n\u0131r imi\u015f. Ve g\u00f6nderen n\u00eem \u015eahruk\u00ee al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, \u00fc\u00e7 Osman\u00ee olur.<\/p>\n\n\n\n<p>33. Ve tamgay-\u0131 a\u011fn\u00e2m hususu dahi \u015fehirde ve ger kur\u00e2da bo\u011fazlanan koyundan her ba\u015ftan dokuz karaca ak\u00e7e ve s\u0131\u011f\u0131rdan on sekizer karaca ak\u00e7e tamga al\u0131n\u0131r imi\u015f ki, \u00fc\u00e7\u00fc bir Osman\u00ee hes\u00e2b\u0131 \u00fczeredir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B) Kanuni Devri ve Ergani Ey\u00e2let Kanunn\u00e2meleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Amid&#8217;e (Diyarbak\u0131r&#8217;a) gelen ilk Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131 Kanuni Sultan S\u00fcleyman&#8217;d\u0131r. Irak seferleri s\u0131ras\u0131nda d\u00f6rt defa Amid&#8217;e gelmi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc geli\u015finde, o y\u0131l kutlanan Ramazan Bayram\u0131 onun geli\u015fi nedeniyle daha co\u015fkulu kutlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Diyarbekir&#8217;den 22 veya 25 Kas\u0131m 1548&#8217;de ayr\u0131l\u0131p, buradan Halep&#8217;e gitmi\u015ftir. K\u0131\u015f\u0131 Halep&#8217;te ge\u00e7iren Kanuni, 6 Haziran 1592&#8217;da Halep&#8217;ten ayr\u0131l\u0131r ve yolda hastalan\u0131r. Diyarbekir yak\u0131nlar\u0131ndaki suyu ve havas\u0131 iyi olan Karacada\u011f yaylas\u0131nda bir s\u00fcre kal\u0131r ve iyile\u015fir. Hatta;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Halk i\u00e7inde muteber bir nesne yok devlet gibi<\/em><br><em>Olmaya devlet cihanda bir nefes s\u0131hhat gibi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>beytiyle ba\u015flayan me\u015fhur gazelini burada yazd\u0131\u011f\u0131 rivayet edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>En son olarak 4 Kas\u0131m 1549&#8217;da Diyarbekir&#8217;den ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<sup>(4)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Bu d\u00f6rt geli\u015f-gidi\u015fte Ergani&#8217;ye u\u011frad\u0131 m\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>Ben, okudu\u011fum kaynaklarda maalesef bir kayda rastlayamad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Diyarbekir Ey\u00e2leti&#8217;nin Sancaklar\u0131, Kanunlar\u0131 ve Co\u011frafi S\u0131n\u0131rlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Diyarbekir Ey\u00e2leti&#8217;nin fethi 1515&#8217;de Yavuz zaman\u0131nda tamamland\u0131. \u0130lk fetih y\u0131llar\u0131nda Amid&#8217;in Pa\u015fa Sanca\u011f\u0131 kabul edilerek, b\u00fct\u00fcn do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fu Anadolu&#8217;nun tamam\u0131n\u0131 Diyarbekir Ey\u00e2leti ad\u0131 alt\u0131nda topland\u0131. Kanunlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilk etapta Hasan Pa\u015fa Kanunlar\u0131&#8217;n\u0131n k\u0131sm\u00ee bir uyarlamas\u0131 yap\u0131l\u0131p y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konuldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Kanun\u00ee devrinde, geni\u015f kapsaml\u0131 Diyarbekir Ey\u00e2leti hem idar\u00ee ve hem m\u00fclk\u00ee a\u00e7\u0131dan ve hem de hukuk\u00ee a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere u\u011frad\u0131. Erzurum Ey\u00e2leti, Ba\u011fdat Ey\u00e2leti, Van Ey\u00e2leti ve Halep Ey\u00e2leti, yeni fetihlerle beraber, Diyarbekir Ey\u00e2leti&#8217;nden kopma ey\u00e2letlerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131saca idar\u00ee ve m\u00fclk\u00ee alanda \u00f6nemli de\u011fi\u015fikler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kanun\u00ee devrinin ilk d\u00f6nemlerinde <strong>Diyarbekir Ey\u00e2leti <\/strong>iki ana b\u00f6lgeye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>Birincisi: <strong>Diyarbekir Ey\u00e2leti<\/strong>,<br>\u0130kincisi: <strong>K\u00fcrdistan Ey\u00e2leti<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci \u0130dari B\u00f6lge, yani <strong>Diyarbekir Ey\u00e2leti <\/strong>ad\u0131 alt\u0131nda, klasik Osmanl\u0131 sancaklar\u0131 toplanm\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlileri alfabetik s\u0131raya g\u00f6re \u015funlard\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Adilcev\u00e2z Liv\u00e2s\u0131,<br>2. Amid Liv\u00e2s\u0131 (Pa\u015fa Sanca\u011f\u0131),<br>3. Ana ve H\u00eet Liv\u00e2s\u0131 (Sonradan Ba\u011fdat Ey\u00e2leti&#8217;ne ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r),<br>4. Arapkir Liv\u00e2s\u0131,<br>5. A\u015f\u00e2ir-i Ulus Liv\u00e2s\u0131 (Boz Ulus ve Kara Ulus),<br>6. Atak Liv\u00e2s\u0131,<br>7. B\u00eera Liv\u00e2s\u0131 (Birecik Sanca\u011f\u0131),<br>8. Bitlis Liv\u00e2s\u0131 (Baz\u0131 kaynaklarda K\u00fcrdistan Ey\u00e2leti k\u0131sm\u0131nda g\u00f6sterilmi\u015ftir),<br>9. \u00c7emi\u015fgezek Liv\u00e2s\u0131 (Baz\u0131 kaynaklarda K\u00fcrdistan Ey\u00e2leti k\u0131sm\u0131nda g\u00f6sterilmi\u015ftir),<br>10. Deyr&#8217;\u00fcr Rahbe Liv\u00e2s\u0131,<br>11. Ergani Liv\u00e2s\u0131,<br>12. Harput Liv\u00e2s\u0131,<br>13. Habur (Kabur) Liv\u00e2s\u0131,<br>14. Musul Liv\u00e2s\u0131,<br>15. Mardin Liv\u00e2s\u0131,<br>16. Ruha (Urfa) Liv\u00e2s\u0131,<br>17. Sincar Liv\u00e2s\u0131,<br>18. Siverek Liv\u00e2s\u0131 (Baz\u0131 kaynaklarda K\u00fcrdistan Ey\u00e2leti k\u0131sm\u0131nda g\u00f6sterilmi\u015ftir),<br>19. H\u0131sn-\u0131 Keyf (Hasankeyf) Liv\u00e2s\u0131 (Baz\u0131 kaynaklarda K\u00fcrdistan Ey\u00e2leti k\u0131sm\u0131nda g\u00f6sterilmi\u015ftir),<br>20. K\u0131\u011f\u0131 Liv\u00e2s\u0131,<br>21. Nusaybin Liv\u00e2s\u0131,<br>22. Rakka Liv\u00e2s\u0131,<br>23. Si&#8217;ird Liv\u00e2s\u0131,<br>24. Tercil Liv\u00e2s\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ey\u00e2let-i Diyarbekir unvan\u0131 alt\u0131nda toplanan bu liv\u00e2larda (sancaklarda\/vilayetlerde) baz\u0131 ayr\u0131cal\u0131klar bulunsa bile Osmanl\u0131 Kanunlar\u0131 ge\u00e7erliydi. Kanunn\u00e2mesi bulunan sancaklar, \u00e7o\u011funlukla bu gruba giren sancaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci \u0130dari B\u00f6lge ise, Ekr\u00e2d (K\u00fcrt) sancaklar\u0131 veya h\u00fck\u00fcmet diye adland\u0131r\u0131lan idar\u00ee merkezlerin topland\u0131\u011f\u0131 <strong>Vil\u00e2yet-i K\u00fcrdistan<\/strong>&#8216;d\u0131r. Bu sancaklardan \u00f6nemli olanlar\u0131n alfabetik s\u0131raya g\u00f6re isimleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Behr\u00e2n\u00ee Livas\u0131,<br>2. Cizre Livas\u0131,<br>3. \u00c7abak\u00e7ur Livas\u0131,<br>4. \u00c7ermik Livas\u0131,<br>5. E\u011fil Livas\u0131,<br>6. Gen\u00e7 Livas\u0131,<br>7. Hazro Livas\u0131,<br>8. Hizan Livas\u0131,<br>9. \u0130m\u00e2diye Livas\u0131,<br>10. Kulb Livas\u0131,<br>11. Mihr\u00e2n\u00ee Livas\u0131,<br>12. M\u00fck\u00fcs Livas\u0131,<br>13. Palu Livas\u0131,<br>14. Sason Livas\u0131,<br>15. Tercil Livas\u0131,<br>16. \u015eervil Livas\u0131,<br>17. Vatsan Livas\u0131,<br>18. Zerr\u00eek\u00ee Livas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>En \u00f6nemli sancaklar\u0131n\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z K\u00fcrdistan Ey\u00e2leti&#8217;nin bu idari birimleri, sonradan h\u00fck\u00fcmet veya Ekr\u00e2d (K\u00fcrt) sanca\u011f\u0131 diye adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Diyarbekir Ey\u00e2leti Kanunn\u00e2meleri&#8217;nden Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunn\u00e2mesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Diyarbekir Ey\u00e2leti&#8217;nin klasik sancaklar\u0131 aras\u0131nda yer alan Ergani Sanca\u011f\u0131 (Liv\u00e2s\u0131)&#8217;n\u0131n ilk kanunu, Hasan Padi\u015fah Kanunu&#8217;na g\u00f6re haz\u0131rlanan Yavuz devrindeki hukuk\u00ee d\u00fczenlemelerdir. Kanun\u00ee d\u00f6neminde, 1526 tarihinde Hasan Pa\u015fa Kanunlar\u0131 tasfiye edilerek ve Osmanl\u0131 kanunu esas al\u0131narak yeni bir <strong>Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunn\u00e2mesi <\/strong>haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu Kanun Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivinde muhafaza edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kanunn\u00e2mede sadece b\u00e2c vergileri d\u00fczenlenmi\u015ftir ki, b\u00e2c vergileri de \u00f6rf\u00ee r\u00fcs\u00fbm aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1526 Tarihli Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunn\u00e2mesi&#8217;nin Metni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kan\u00fbnn\u00e2me-i Liv\u00e2, Ergani Ber M\u00fbceb-i Kan\u00fbn-\u0131 Osman\u00ee Der Vil\u00e2yet-i Diyarbekir Der Bey\u00e2n-\u0131 Tamg\u00e2 Siy\u00e2h<\/strong><sup>(5)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>(<em>A\u015fa\u011f\u0131daki metinde parantez i\u00e7indeki a\u00e7\u0131klamalar bana aittir.-M. \u00dcz\u00fclmez <\/em>)<\/p>\n\n\n\n<p>1. Tamg\u00e2-\u0131 siy \u00e2ha M\u00fcte&#8217;allik olan bunlard\u0131r; bir y\u00fck ketan gel\u00fcb sat\u0131lsa, her y\u00fck\u00fcnden altm\u0131\u015f alt\u0131 ak\u00e7e al\u0131nurm\u0131\u015f, al\u0131na. Ve penbe ve sabun ve h\u0131nn\u00e2 sat\u0131lsa, y\u00fck\u00fcne d\u00f6rt n\u00fcgi (Ergani N\u00fcgisi: Maddede verilen tarife g\u00f6re 200 dirhemdir. Dirhem ise, 3,148 graml\u0131k eski bir a\u011f\u0131rl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr ) tamg\u00e2 al\u0131n\u0131rm\u0131\u015f, her n\u00fcgi iki y\u00fcz dirhemder. Ve ya\u015f yemi\u015f gel\u00fcb sat\u0131lsa, andan dahi her y\u00fck\u00fcne d\u00f6rt n\u00fcgi alunurmu\u015f. Ve mazu yuki ub\u00fb etse, her y\u00fck\u00fcne alt\u0131 Osman\u00ee ak\u00e7esi al\u0131nurm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Ve Ergani re&#8217;\u00e2y\u00e2s\u0131 ba\u011flar\u0131ndan h\u00e2s\u0131l etd\u00fckleri \u015far\u00e2blar\u0131n y\u00fckled\u00fcb satma\u011fa alup gitse, at ve kat\u0131r y\u00fck\u00fcnden iki Hasanbe\u011f\u00ee (Hasan Padi\u015fah ad\u0131na bas\u0131lan bir para birimidir ve d\u00f6rt ak\u00e7e de\u011ferindedir) alunurm\u0131\u015f b\u00e2c ve merkep y\u00fck\u00fcnden bir Hasanbe\u011f\u00ee ki, her y\u00fck\u00fcnden iki Osman ak\u00e7esi olur. (Osmanl\u0131 y\u00f6netimi bu maddeyle \u015farap \u00fcretimini, da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 ve sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 onaylam\u0131\u015f ve yasala\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olmaktad\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n<p>3. Ve at ve kat\u0131r s\u00e2ir bunlara nisbet devv\u00e2bb cinsi sat\u0131l\u0131rsa, her E\u015fref\u00ee de bir Hasanbe\u011fi tamga al\u0131nurm\u0131\u015f ki, y\u00fczde d\u00f6rt ak\u00e7e hes\u00e2b\u0131d\u0131r. Amm\u00e2 bazarda sat\u0131landand\u0131r dey\u00fc defter-i s\u00e2b\u0131kada kayd olunmu\u015f. H\u00e2liy\u00e2 iki y\u00fczde be\u015f ak\u00e7e al\u0131nmak mukarrer olunub an\u0131n dahi n\u0131sf\u0131 alandan al\u0131na. Amm\u00e2 kur\u00e2lardan al\u0131nmaya.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve eml\u00e2k k\u0131sm\u0131 sat\u0131lsa, nesne al\u0131nmaya.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Ve debb\u00e2\u011f-h\u00e2ne hus\u00fbs\u0131 dahi her iki koyun ve ke\u00e7i postu dib\u00e2\u011fate gel\u00fcr olsa, her iki posta bir ak\u00e7e al\u0131nurm\u0131\u015f. Ve s\u0131\u011f\u0131r g\u00f6n\u00fcnden bir bu\u00e7uk ve camus g\u00f6n\u00fcnden \u00fc\u00e7 ak\u00e7e al\u0131nurm\u0131\u015f. Yine ol mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>5. Ve tamg\u00e2-i a\u011fn\u00e2m dahi \u015fehirde ve kur\u00e2larda sat\u0131lmak i\u00e7in koyun bo\u011fazlansa, her koyun ba\u015f\u0131na alt\u0131\u015far ak\u00e7e-i karaca ve s\u0131\u011f\u0131rdan sekizer karaca ak\u00e7e tamga al\u0131nurm\u0131\u015f; \u00fc\u00e7i bir Osman\u00e2 ak\u00e7e hes\u00e2b\u0131 \u00fczere kayd olunmu\u015f. Her koyun ba\u015f\u0131na iki ak\u00e7e ve s\u0131\u011f\u0131r ba\u015f\u0131na alt\u0131\u015far ak\u00e7e al\u0131na. Ve \u015fehrl\u00fc t\u00e2ifesi etl\u00fck vaktinde koyun alur olsa, ol vakit al\u0131nmaya.<\/p>\n\n\n\n<p>6. Ve kavun ve karpuz y\u00fck\u00fcnden her y\u00fckde bir kavun ve bir karpuz al\u0131nurm\u0131\u015f, yine ol \u00fczere al\u0131na. Ve yo\u011furt ve penbe y\u00fck\u00fcnden kad\u00eemden nesne al\u0131nmazm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>7. Ve \u015fehrl\u00fc t\u00e2ifesinin \u0130sl\u00e2miyyesinin m\u00fcte&#8217;ehhilinden on iki ak\u00e7e ve m\u00fccerredlerine alt\u0131\u015far ak\u00e7e kayd olundu. Ve keferelerinin her har\u00e2c-g\u00fcz\u00e2rlar\u0131na yirmibe\u015fer ak\u00e7e ispen\u00e7 kayd olunub \u0131rg\u00e2diyyeleri ref&#8217; olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>8. Ve resm-i cull\u00e2h dahi hil\u00e2f-\u0131 kan\u00fbn olma\u011f\u0131n ref&#8217; olundu<\/p>\n\n\n\n<p>Der Bey\u00e2n-\u0131 Noktaba\u015f\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>9. Har\u00eer y\u00fcki ub\u00fbr etse, her y\u00fckde noktaba\u015f\u0131 dey\u00fc iki\u015fer ak\u00e7e al\u0131nurm\u0131\u015f. Ve bu c\u00fcmleden gayri her ne y\u00fck ub\u00fbr etse, iki\u015fer ak\u00e7e noktaba\u015f\u0131 al\u0131na. Amm\u00e2 ya\u015f yemi\u015flerden al\u0131nmaya. Ve sat\u0131lmak i\u00e7\u00fcn camus ge\u00e7se, bir bu\u00e7uk ak\u00e7e noktaba\u015f\u0131 al\u0131nurm\u0131\u015f, yine ol \u00fczere mukarrer k\u0131l\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca, 1540 tarihli Boz-Ulus<sup>(*)<\/sup> Kararn\u00e2mesi&#8217;nin 7. maddesinde de:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>Ve \u00c7apak\u00e7ur (Bing\u00f6l) yoluna gitmey\u00fcp Palu&#8217;ya giden ulus t\u00e2ifesi Ergani&#8217;ye vard\u0131klar\u0131nda Ergani Sanca\u011f\u0131 Be\u011fi sel\u00e2ml\u0131k dey\u00fc her obadan bir kuzu ve her h\u00e2neden bir yapa\u011f\u0131 ve peynir alur imi\u015f. Bu dahi h\u00e2dis ve bid&#8217;at olma\u011f\u0131n ref&#8217; olundu. Minba&#8217;d al\u0131nmaya.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ve Ergani Sanca\u011f\u0131&#8217;n\u0131 ge\u00e7\u00fcp Palu&#8217;ya varduklar\u0131nda Palu Be\u011fi Cem\u015f\u00eed Be\u011f(**) Murad suyu kenar\u0131nda her s\u00fcr\u00fcden bir koyun ve kuzun alub ve herh\u00e2neden bir peynir ve bir yapa\u011f\u0131 alur imi\u015f. Bu dahi zul\u00fcm ve bid&#8217;at olma\u011f\u0131n ref&#8217; olma\u011f\u0131n ref&#8217; olunub &#8216;\u00e2det-i kad\u00eemeleri ta&#8217;yin olund\u0131 ki, koyun ve s\u00e2ir davar ge\u00e7er olsa, her h\u00e2neden \u00fc\u00e7er p\u00e2re al\u0131nub andan ziy\u00e2de koyun ve kuzu ve yapa\u011f\u0131 ve peynir al\u0131nmaya <\/em>&#8221; h\u00fckm\u00fc yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><sup>(*)<\/sup> Diyarbekir ve Z\u00fclkadriye civ\u00e2r\u0131nda konar g\u00f6\u00e7er bir hay\u00e2t ya\u015fayan yerle\u015fik bir yerleri bulunmayan g\u00f6\u00e7ebe a\u015f\u00eeretlerine ulus denilmektedir. Uluslar, K\u00fcrtler ve da\u011f\u0131n\u0131k gruplardan meydana geliyorsa Kara Ulus, T\u00fcrkmenlerden meydana geliyorsa Boz Ulus ad\u0131 verilmektedir.<br><sup>(**)<\/sup> Cem\u015f\u00eed Be\u011f: \u0130dr\u00ees-i Bitl\u00ees\u00ee ile Do\u011fu Anadolu&#8217;nun Osmanl\u0131 Devletine kat\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f Palu H\u00e2kimidir.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>Kaynak:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">1) <strong>AnaBritannica <\/strong>Genel K\u00fclt\u00fcr Ansiklopedisi, Cilt 12, Ana Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, s. 534.<br>2) Dr. Tufan G\u00fcnd\u00fcz, <strong>Anadolu&#8217;da T\u00fcrkmen A\u015firetleri &#8220;Bozulus T\u00fcrkmenleri 1540-1640&#8221;, <\/strong>Bilge Yay\u0131nlar\u0131, s. 126.<br>3) Do\u00e7. Dr. Ahmet Akg\u00fcnd\u00fcz, <strong>Osmanl\u0131 Kanunn\u00e2meleri ve Hukuk\u00ee Tahlilleri 3. Kitap Yavuz Sultan Selim Devri Kanunn\u00e2meleri<\/strong>, Fey Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 1991, s. 251-156.<br>4) Tor\u00ee, <strong>K\u00fcrtlerin Orta\u00e7a\u011f ve Yeni\u00e7a\u011f Tarihi<\/strong>, Berfin Yay\u0131nlar\u0131, s. 271-272.<br>5) Do\u00e7. Dr. Ahmet Akg\u00fcnd\u00fcz, <strong>Osmanl\u0131 Kanunn\u00e2meleri ve Hukuk\u00ee Tahlilleri 5. Kitap Kanun\u00ee Devri Kanunn\u00e2meleri II. K\u0131s\u0131m Ey\u00e2let Kanunn\u00e2meleri-I<\/strong>, Fey Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 1991, s. 437-439.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>2) TAHR\u0130R DEFTERLER\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tahrir<\/strong>, Arap\u00e7a&#8217;da &#8220;<em>yaz\u0131m<\/em>&#8221; anlam\u0131na gelir.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 Devleti&#8217;nde, tahrir, topra\u011f\u0131n m\u00fclkiyet ve tasarruf hukukunu, reayan\u0131n (ahalinin, halk\u0131n) y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini belirlemek, vergi t\u00fcr ve miktarlar\u0131n\u0131 saptamak i\u00e7in yap\u0131lan arazi ve y\u00fck\u00fcml\u00fc n\u00fcfus yaz\u0131m i\u015fidir. Arazi ve y\u00fck\u00fcml\u00fc yaz\u0131m sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n i\u015flendi\u011fi defterlere <em><strong>Tahrir Defterleri <\/strong><\/em>denir. Sadece y\u00fck\u00fcml\u00fc say\u0131m (tahrir-i n\u00fcfus) sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n i\u015flendi\u011fi defterlere ise <em><strong>Esame Defterleri <\/strong><\/em>denilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 Devleti&#8217;nin varl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6yl\u00fc kitlelerinin \u00fcretti\u011fi tar\u0131msal fazlaya vergi-rant bi\u00e7iminde el konulmas\u0131na dayan\u0131yordu. Bunun gelir kayb\u0131na u\u011framaks\u0131z\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, en az art\u0131k aktar\u0131lmas\u0131yla olabildi\u011fince \u00e7ok asker\u00ee y\u00f6neticiye <em><strong>dirlik <\/strong><\/em>verilmesi ve de merkez\u00ee hazinenin beslenmesi i\u00e7in ba\u015fl\u0131ca y\u00f6ntem tahrirlerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tahrir, <em><strong>t\u0131mar <\/strong><\/em>da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n, yani g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu veya g\u00f6sterece\u011fi asker\u00ee hizmete kar\u015f\u0131l\u0131k, gelir ihsan edilmesi ile irili ufakl\u0131 dirlikler (bir hizmete kar\u015f\u0131l\u0131k olarak bir kimseye ayl\u0131k veya bir yere ba\u011fl\u0131 gelir ba\u011flanmas\u0131) \u00fczerinde g\u00f6rece g\u00fc\u00e7l\u00fc bir merkez\u00ee denetimin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinin temeliydi. Bu nedenle, Osmanl\u0131lar, ele ge\u00e7irilen ve t\u0131mar sistemine al\u0131nan bir b\u00f6lgede \u00f6ncelikle tahrir yapt\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Padi\u015fah, sadrazam ve baz\u0131 y\u00fcksek r\u00fctbeli devlet adamlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu meclis, yani <em><strong>Divan-\u0131 H\u00fcmayun<\/strong><\/em>&#8216;ca\/ Saray&#8217;ca g\u00f6revlendirilmi\u015f tahrir yaz\u0131c\u0131lar\u0131; \u00f6nce y\u00f6re halk\u0131n\u0131n al\u0131\u015fageldi\u011fi eski t\u00f6releri, uygulanan yasalar\u0131, kurulu vak\u0131flar\u0131, m\u00fclkname ve mukarrername denen belgeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tasarruf edilen topraklar\u0131 saptar, bunlara ili\u015fkin belgeleri toplard\u0131. Tahrir defterlerinin yaz\u0131m\u0131nda \u00e7ok k\u0131sa \u00f6zet a\u00e7\u0131klamalara, tan\u0131k adlar\u0131na ve g\u00f6r\u00fclen belgeye yer verirlerdi. B\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn yerle\u015fim birimleri, bunlar\u0131n \u00f6teden beri ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kurallar, kendilerine tan\u0131nan \u00f6zel haklar, her k\u00f6y\u00fcn otlak, harman, koru, su kuyusu, yol gibi ortak kullan\u0131m alanlar\u0131, yeti\u015ftirilen \u00fcr\u00fcnler, avlanan hayvan t\u00fcrleri, bir y\u0131lda \u00f6denmesi beklenen vergi tutarlar\u0131, g\u00f6\u00e7ebelerin yaylak ve k\u0131\u015flaklar\u0131, ge\u00e7i\u015f yollar\u0131 da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde belirtilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0131mar sisteminin bozulmas\u0131ndan sonra <em><strong>mir\u00ee <\/strong><\/em>(beye ait) topraklarda <em><strong>iltizam <\/strong><\/em>(devlet gelirlerinden birinin toplanmas\u0131 i\u015fini \u00fcstlenme), <em><strong>mukataa <\/strong><\/em>(arazinin belli bir kira kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 birine b\u0131rak\u0131lmas\u0131) ve <em><strong>malik\u00e2ne <\/strong><\/em>(yasan\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ko\u015fullarla birine verilen beylik arazisi) y\u00f6ntemleri uygulanmaya ba\u015flay\u0131nca tahrir sistemi \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Vergi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini ve orduya al\u0131nacak asker say\u0131s\u0131n\u0131 belirlemeye y\u00f6nelik <em><strong>Tahrir-i N\u00fcfus <\/strong><\/em>(N\u00fcfus Say\u0131m\u0131) ilk kez 1831&#8217;de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar, ya\u015fl\u0131lar ve yoksullar y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck d\u0131\u015f\u0131 tutulduklar\u0131ndan n\u00fcfus say\u0131m defterlerine yaz\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sadece toprakla, tapuyla ilgili olan defterlere <strong><em>Tapu Tahrir Defteri<\/em> <\/strong>denilir ve Osmanl\u0131 Devleti&#8217;nde 15. ve 19. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda vergilendirmeye esas olmak \u00fczere tutulmu\u015flard\u0131r. Toprak ve kullananlara ait bilgiler i\u00e7eren bu defterler tarih\u00ee de\u011fere sahip defterlerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tahrir ve Esame (n\u00fcfus) defterleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Osmanl\u0131 tarihine ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rma yapanlarca ba\u015fvurulan \u00f6nemli ar\u015fiv belgeleridir.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>Kaynak:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">1. <strong>AnaBritannica <\/strong>Genel K\u00fclt\u00fcr Ansiklopedisi, Cilt 20, Ana Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, s. 332-333.<br>2. M. Nihat \u00d6z\u00f6n, <strong>B\u00fcy\u00fck Osmanl\u0131ca-T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck<\/strong>, \u0130nk\u0131l\u00e2p ve Aka Kitabevleri, Ankara 1973, s.700.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Tahrir Defterlerinde Ergani<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ben, sadece <strong>998 Numaral\u0131 Muh\u00e2sebe-i Vil\u00e2yet-i Diy\u00e2r-i Bekr ve &#8216;Arab ve Z\u00fc&#8217;l-K\u00e2diriyye Defteri<\/strong>&#8216;ni bulabildim. Mutlaka ba\u015fka defterler de vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>998 Numaral\u0131 Muh\u00e2sebe-i Vil\u00e2yet-i Diy\u00e2r-i Bekr ve &#8216;Arab ve Z\u00fc&#8217;l-K\u00e2diriyye Defteri <\/strong><em><strong>(937\/1530) I <\/strong>\u00c2mid, Mardin, Sincar, Musul, &#8216;Arabkir, Ergani, \u00c7irm\u00fck, Siverek, K\u0131\u011f\u0131, \u00c7emi\u015fkezek, Harput, Ruha, &#8216;Ana-Hit ve Deyr-Rahbe Liv\u00e2lar\u0131 ile H\u0131sn-i Keyf ve Si&#8217;ird Kaz\u00e2lar\u0131 <\/em>ile ilgili defter Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Ar\u015fivi Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan Defter-i H\u00e2k\u00e2n\u00ee Dizisi&#8217;nden yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yay\u0131n\u0131n giri\u015f yaz\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bilgiler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Giri\u015f yaz\u0131s\u0131ndaki a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bilgilerde \u00f6zet olarak \u015funlar yaz\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>XVI. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Safevi Devleti&#8217;nin egemenli\u011fine giren Diyarbak\u0131r ve \u00e7evresi, \u00c7ald\u0131ran Sava\u015f\u0131&#8217;yla birlikte Osmanl\u0131 Devleti&#8217;nin egemenli\u011fine girmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1518 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan tahrir sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7eren TD 64 numaral\u0131 deftere g\u00f6re Diyarbak\u0131r Eyaleti Amid, Mardin, Berriyyecik, Ruha, Siverek, Ergani, \u00c7erm\u00fck, Harput, Ki\u011f\u0131, Arabkir, Sincar ve \u00c7emi\u015fkezek olmak \u00fczere 12 livadan (vilayetten) olu\u015ftu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6lgenin Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;na kat\u0131l\u0131m\u0131ndan sonra ilk tahrir olmas\u0131 nedeniyle, bu defterde serhadlarda tahrir i\u015fleminin ne \u015fekilde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir bilgiler vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1518 y\u0131l\u0131nda tahrire tabi tutulan 12 sancak d\u0131\u015f\u0131nda ashab\u0131na tefviz (b\u0131rakma) ve temlik (devretme) olundu\u011fu i\u00e7\u00fcn burada zikredilmeyip h\u00fck\u00fcmet olarak ayr\u0131 bir stat\u00fcs\u00fc olan sancaklar da vard\u0131r. (<em>Osmanl\u0131ya vergi ve asker veren, ama y\u00f6netim babadan o\u011fla ge\u00e7en, kendi beyli\u011fini kendisi y\u00f6neten, K\u00fcrdistan Eyaleti&#8217;ne ba\u011fl\u0131, \u00f6zerk K\u00fcrt beyliklerinden s\u00f6z edilmektedir burada. Resm\u00ee ideoloji gere\u011fi ve <\/em>&#8220;<em>ink\u00e2r<\/em>&#8221; <em>politikas\u0131 nedeniyle, hem K\u00fcrdistan s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve hem de tarihsel bir olguyu do\u011frudan telaffuz edilmekten ka\u00e7\u0131n\u0131lmaktad\u0131r. M. \u00dcz\u00fclmez<\/em>) Bu sancaklar yararl\u0131l\u0131k g\u00f6sterenlere m\u00fclk olarak verilmi\u015ftir. Gelir tamamen kendilerine aittir. Buralara hi\u00e7bir devlet g\u00f6revlisi giremez, tahrir yapamazd\u0131. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k beylerbeylerinin emri alt\u0131nda sefere kat\u0131l\u0131rlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1530 y\u0131l\u0131nda Diyarbak\u0131r Eyaleti&#8217;nde 13 sancak beyi g\u00f6r\u00fclmektedir. Amid sanca\u011f\u0131n\u0131n eyaletin merkezi oldu\u011fu, Mardin livas\u0131n\u0131n ise sancak beyi olmad\u0131\u011f\u0131, H\u0131sn-\u0131 Keyf ve Siird&#8217;in de kaza olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde 12 sancak beyi olmas\u0131 gerekmektedir. Bu problemin a\u00e7\u0131klamas\u0131 TD 998 numaral\u0131 defterin 90. sayfas\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Musul livas\u0131nda Musul mirlivas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Sincar mirlivas\u0131na ait haslar bulunmas\u0131 nedeniyle bu sanca\u011f\u0131n toplam\u0131nda iki adet mirliva yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda ba\u015f\u0131nda sancak beyi bulunan ve liva stat\u00fcs\u00fcnde olan sancaklar\u0131n adedi Sincar, Musul, Arabkir, Ergani, \u00c7irm\u00fck, Siverek, Ki\u011f\u0131, \u00c7emi\u015fkezek, Harput, Ruha, Ana-Hit ve Deyr-Rahbe olmak \u00fczere 12 tanedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu defter Mardin livas\u0131 ile ba\u015flamakta ve eyalet merkezi Amid sanca\u011f\u0131 burada yer almamaktad\u0131r. Herhangi bir nedenle Amid livas\u0131na ait b\u00f6l\u00fcm defterden ayr\u0131lm\u0131\u015f ve kaybolmu\u015ftur (<em>Defter nas\u0131l kay\u0131p olur, yoksa Diyarbak\u0131r ile ilgili baz\u0131 bilgilerin g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131ndan m\u0131 korkuluyor? M.\u00dcz\u00fclmez<\/em>). Bu d\u00f6neme ait defter serisindeki bu eksikli\u011fi gidermek i\u00e7in en yak\u0131n tarihli defterlere ba\u015fvurulmu\u015f ve H.947 tarihli TD 200 numaral\u0131 mufassal (ayr\u0131nt\u0131l\u0131) defterden Amid merkez ve vak\u0131flara ait bilgiler, H.947 tarihli TD 134 numaral\u0131 icmal (\u00f6zet) defterinden de sanca\u011f\u0131n geneline ait timarlarla ilgili veriler al\u0131narak tamam\u0131 orijinal metniyle birlikte verilmi\u015ftir. Bu defterlerin bizim yay\u0131n\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z deftere \u015fekil ve muhteva olarak benzemesinden ve 932 tarihli olmas\u0131ndan dolay\u0131 TD 998 numaral\u0131 defterin eksik b\u00f6l\u00fcm\u00fc oldu\u011fu, baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan iddia edilmi\u015ftir. Bu defter yay\u0131n\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z defterin eksik b\u00f6l\u00fcm\u00fc de\u011fil, sadece bu defter serileri haz\u0131rlan\u0131rken buradaki bilgilerin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 en son tahrire ait icmal defterleridir.<\/p>\n\n\n\n<p>998 numaral\u0131 Muhasebe-i Vilayet-i Diyarbak\u0131r, Arab ve Zulkadiriyye Defteri&#8217;nin I. cildini Diyarbak\u0131r Eyaleti b\u00f6l\u00fcm\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu ciltte eyalete ait tahrir defterleri ilgililere kolayl\u0131k olur d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle her livan\u0131n defteri ayr\u0131 ba\u015fl\u0131klar halinde verilmi\u015ftir. \u0130kinci olarak livalara ve eyaletin b\u00fct\u00fcn\u00fcne ait, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik bilgilerin aded\u00ee olarak yer ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;<em>Yek\u00fcn Cetvelleri<\/em>&#8221; b\u00f6l\u00fcm\u00fc transikribe edilerek haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Dizin b\u00f6l\u00fcm\u00fc &#8220;<em>Ki\u015fi ve Cemaat Adlar\u0131, Yer Adlar\u0131 ve Terim<\/em>&#8221; olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda verilmi\u015ftir. Terimler daha \u00f6nceki ciltlerde oldu\u011fu gibi b\u00fct\u00fcn livalar birle\u015ftirilerek tek bir ba\u015fl\u0131kla, &#8220;<em>Ki\u015fi ve Cemaat Adlar\u0131<\/em>&#8221; ile &#8220;<em>Yer Adlar\u0131<\/em>&#8221; dizini ise her liva i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcmler halinde verilmi\u015ftir. Amid livas\u0131 iki ayr\u0131 defterden yararlan\u0131larak olu\u015fturuldu\u011fundan Terimler dizininde yay\u0131n\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z as\u0131l defterin sayfa numaralar\u0131 verildikten sonra TD 134 ve TD 200 numaral\u0131 defterlerin numaralar\u0131 yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>En son b\u00f6l\u00fcmde Muhasebe-i Vilayet-i Diyarbak\u0131r t\u0131pk\u0131bas\u0131m metni, haz\u0131rlanan fihristiyle birlikte yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>Tepe<\/em>&#8221; manas\u0131na gelen Arap\u00e7a &#8220;<em>Tel<\/em>&#8221; kelimesi g\u00fcncel kaynaklarda da bu \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n Tahrir Defterleri&#8217;nde \u00e7o\u011fu kere &#8220;<em>Til<\/em>&#8221; \u015feklinde yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan biz de bu yaz\u0131l\u0131\u015f \u015feklini tercih ettik. \u00d6rne\u011fin Telkari, Tilkura; Telbesmi, Tilbesme; Telg\u00f6ten, Tilg\u00f6ren olarak &#8220;<em>Dizin<\/em>&#8220;de yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u0131saltmalar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>TD: Tahrir Defterleri<br>BOA: Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi<br>TK. KKA: Tapu-Kadastro, Kuyud-i Kadime Ar\u015fivi<br>MAD: Maliyeden M\u00fcdevver Defterler<br>BOA.TD: Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi, Tahrir Defterleri<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Yay\u0131nlanan Livalara Ait Tahrir Defterleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>A- Dizin Yap\u0131l\u0131rken Yay\u0131nlanan Tahrir Defterleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kitaptan sayfa s\u0131ras\u0131na g\u00f6re Ergani ile ilgili k\u0131s\u0131mlar\u0131n \u00e7evrilerini oldu\u011fu gibi a\u015fa\u011f\u0131ya al\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>VI-Ergani Livas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mufasal Defterler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>TD 64<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130dari Birimler<\/p>\n\n\n\n<p>Liva: Ergani<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Vak\u0131f Defterleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>MAD 100<\/p>\n\n\n\n<p>Vilayet: Ergani<\/p>\n\n\n\n<p><strong>TK. KKA<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130dari Birimler<\/p>\n\n\n\n<p>Kaza: Ergani<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B-Yay\u0131nlanan Livalara Ait Tahrir Defterleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>VI-Ergani Livas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Yeri<\/strong><\/td><td><strong>Eski Nu.<\/strong><\/td><td><strong>Yeni Nu. <\/strong><\/td><td><strong>Durumu<\/strong><\/td><td><strong>Sayfa, Varak<\/strong><\/td><td><strong>\u00c7e\u015fidi<\/strong><\/td><td><strong>Hicr\u00ee Tarihi<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>BOA.TD<\/td><td>840<\/td><td>64<\/td><td>Tam<\/td><td>864 s.<\/td><td>Mufassal<\/td><td>924<\/td><\/tr><tr><td>BOA.TD<\/td><td>1025<\/td><td>690<\/td><td>Ba\u015f\u0131 tam, sonu eksik<\/td><td>228 s.<\/td><td>\u00c7avu\u015fan<\/td><td>1008<\/td><\/tr><tr><td>BOA.TD<\/td><td>735<\/td><td>998<\/td><td>Ba\u015f\u0131 eksik, sonu tam<\/td><td>682 s.<\/td><td>Muhasebe-\u0130cmal<\/td><td>937<\/td><\/tr><tr><td>BOA.MAD<\/td><td>&#8211;<\/td><td>100<\/td><td>Tam<\/td><td>31 v.<\/td><td>Efkaf<\/td><td>924<\/td><\/tr><tr><td>TK.KKA<\/td><td>204<\/td><td>462<\/td><td>&nbsp;<\/td><td>42 v.<\/td><td>Derdest<\/td><td>&#8211;<\/td><\/tr><tr><td>TK.KKA<\/td><td>206<\/td><td>508<\/td><td>&nbsp;<\/td><td>35 v.<\/td><td>Derdest<\/td><td>&#8211;<\/td><\/tr><tr><td>TK.KKA<\/td><td>179<\/td><td>552<\/td><td>&nbsp;<\/td><td>97 v.<\/td><td>Efkaf<\/td><td>973<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Yekun Cetvelleri<\/strong><br><strong>Liva Yekunlar\u0131<\/strong><br><strong>Liva-i Ergani<\/strong><br><strong>Kaza-i Ergani<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Cihet-i kaza ma&#8217;medrese<br>Fi-yevm<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nefs-i Ergani, der-dest-i mir-liva<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hane: 237<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130slamiyye: 104<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Eramine: 132<br>M\u00fccerred: 75<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130slamiyye: 26<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Eramine: 49<br>Mu&#8217;af: 23<br>Ha\u015fil: 10.094<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015f\u015fha-i Padi\u015fah-i &#8216;Alem-penah<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u015fil: 132.545<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015f\u015fha- Mir-liva<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nefs: 1<br>Kura: 32<br>Mezari&#8217;: 4<br>Hane: 822<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130slamiyye: 451<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Eramine: 371<br>M\u00fccerred: 290<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130slamiyye: 157<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Eramine: 133<br>Mu&#8217;af: 16<br>Ha\u015fil: 188.581<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hi\u015f\u015fe-i divani: 182.964<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hi\u015f\u015fe-i malikane-i vakf: 5.617<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Timarha-i Zu&#8217;ama ve Erbab-i Timar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kura: 119<br>Mezari&#8217;: 28<br>Mezari&#8217;: 28<br>\u00c7iftlikciyan: 2<br>Hane: 1.069<br>M\u00fccerred: 315<br>Ha\u015fil: 281.033<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hi\u015f\u015fe-i divaniyye: 277.822<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hi\u015f\u015fe-i malikane-i vakf: 3.211<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mustahfizan ve &#8216;Azeban-i Kal&#8217;a-i Ergani<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mustahfizan: 40<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Fi-yevm: 133<br>Fi-sene: 84.252<br>&#8216;Azeban: 42<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Fi-yevm: 133<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Fi-sene: 45.464<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Evkaf<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mu&#8217;af: 9<br>Ha\u015fil: 6.865<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cem&#8217;an Liva-\u0130 Ergani<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mir-liva: 1<br>Kadi: 1<br>Zu&#8217;ama: 4<br>Sipahiyan: 57<br>Nefs: 1<br>Kal&#8217;a: 1<br>Cami&#8217;: 1<br>Zaviye: 1<br>Medrese: 1<br>Mescid: 7<br>Dizdar: 1<br>Kedhuda: 1<br>Mustahfizan: 38<br>&#8216;Azaban: 42<br>Asiyab: 2<br>Hammam: 5<br>Bagat: 56<br>Boya-hane: 1<br>Kura: 151<br>Mezari: 33<br>Nefer: 2.616<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Minha<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Haneha-i gayr &#8216;avariz: 120<br>Haneha-i &#8216;avariz: 2.496<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hane: 1.891<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130slamiyye: 1.520<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Eramine: 371<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u00fccerred: 605<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130slamiyye: 472<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Eramine: 133<br>Mah\u015ful ma&#8217; efkaf: 600.196<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Minha<\/strong><br><strong>Ha\u015f\u015fha-i Padi\u015fah-i &#8216;Alem-penah<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u015fil: 132.545<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015f\u015fha- Mir-liva<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nefs: 1<br>Kura: 32<br>Mezari&#8217;: 4<br>Ha\u015fil: 182.964<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Timarha-i Zu&#8217;ama ve Erbab-i Timar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kura: 119<br>Mezari&#8217;: 28<br>Ha\u015fil: 277.822<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Evkaf<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hammam: 5<br>Bagat: 56<br>Asiyab: 2<br>Mezra&#8217;a: 1<br>Ha\u015fil: 6.865<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dizinler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>A-Ki\u015fi ve Cema&#8217;at Adlar Dizini<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>(<em>Yaz\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131lar\u0131nda bulunan rakamlar defterdeki sayfa numaras\u0131d\u0131r. M. \u00dcz\u00fclmez<\/em>)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ergani Livas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8216;Arab uluslar\u0131: 104<br>Avc\u0131 Emir: 110<br>Batlu &#8216;a\u015fireti: 104<br>Be\u015faret: 106<br>Budak: 110<br>Bulduk [ \u015eeyh Bulduk ] : 108<br>Celall\u00fc&#8217;d-din Kethuda: 104<br>Da&#8217;l-K\u00fcfl Nebi (a.s.) [ Z\u00fc&#8217;l-Kifl Nebi a.s. ] : 112<br>Ekrad: 109<br>Eramine: 104, 105, 106, 107, 113<br>Gebe\u011fi \u015eahi [ Gigi \u015eami ] &#8216;a\u015fireti: 104<br>Gigi &#8216;a\u015fireti cema&#8217;ati: 104<br>Haci Ahmed: 111<br>Haci Bey: 112<br>Haci Veli: 111<br>Haci [ -Veli ] : 109<br>Hasan Padi\u015fah: 105<br>Hoca Bah\u015fayi\u015f: 111<br>Hazret-i Fahr-i Ka&#8217;inat: 106<br>\u0130skender: 111<br>Kiki &#8216;a\u015fireti, bk. Gigi &#8216;a\u015fireti<br>Maksud Bey Hakc\u0131 (?): 112<br>Mehmed \u00c7elebi: 111<br>Melik Budak: 107<br>Minare (?) Hatun: 111<br>Molla \u015eami (?): 104<br>Ruz-beyi: 112<br>Sel\u00e7uk\u015fah Hatun: 111<br>\u015eadi: 108<br>\u015eeyh Didi\u00f1i: 111<br>Ulusha-i A&#8217;rab, bk. &#8216;Arab uluslar\u0131<br>Yala\u00f1uz Hasan: 108<br>[ Z\u00fc&#8217;l-Kifl Nebi ] , bk. Da&#8217;l-K\u00fcfl Nebi (a.s.)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B- Yer Adlar\u0131 Dizini<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ergani Livas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Abazat [Ziyaret] karye, Ergani kaza: 109<br>&#8216;Abdu&#8217;l-&#8216;Aziz karye, Ergani kaza: 108<br>Abnava karye, Ergani kaza: 108<br>A\u011f-b\u0131y\u0131k karye, Ergani kaza: 108<br>A\u011f-bur\u00e7 karye, Ergani kaza: 108<br>A\u011fca-kal&#8217;a karye, Ergani kaza: 109<br>Ak-p\u0131\u00f1ar karye, Ergani kaza: 109<br>[Ak-p\u0131\u00f1ar-i K\u00fcrd karye], bak\u0131n\u0131z Ak-p\u0131\u00f1ar-i K\u00fcrde karye, Ergani kaza Ak-p\u0131\u00f1ar-i K\u00fcrde [Ak-p\u0131\u00f1ar-i K\u00fcrd] karye, Ergani kaza: 107<br>&#8216;Ala&#8217;\u00fc&#8217;d-din karye, Ergani kaza: 109<br>&#8216;Ali-Dost mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>&#8216;Ali-K\u00fc\u00e7\u00fck mezra&#8217;a, Ergani kaza: 104<br>&#8216;Ali-yar karye, Ergani kaza: 109<br>&#8216;Allam\u00fc&#8217;d-din karye, Ergani kaza: 108<br>&#8216;Ato [&#8216;Aynato] karye, Ergani kaza: 107<br>Avc\u0131-Emir mezra&#8217;a, Ergani kaza: 110<br>[&#8216;Aynato karye], bak\u0131n\u0131z &#8216;Ato karye, Ergani kaza&#8217;Ayn-i Cevize karye, Ergani kaza: 109<br>&#8216;Ayn-i \u015ead karye, Ergani kaza: 104,108<br>[Aytem\u00fcr karye], bak\u0131n\u0131z Eym\u00fcr karye, Ergani kaza&#8217;Azeb-&#8216;Ali karye, Ergani kaza: 108<br>Baba-kulu karye, Ergani kaza: 107<br>Babac\u0131k karye, Ergani kaza: 108<br>Bak\u00fcr karye, Ergani kaza: 105<br>Balahor karye, Ergani kaza: 105<br>Barbini karye, Ergani kaza: 107<br>Barvan karye, Ergani kaza: 108<br>Batlu-viran\u0131 mezra&#8217;a, Ergani kaza: 109<br>Bayamluca karye, Ergani kaza: 109<br>Behremen nahiye: 104<br>Behremen [nahiye]: 104<br>Besirik mezra&#8217;a, Ergani kaza: 110<br>Be\u015faret mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>Birmok karye, Ergani kaza: 107<br>Bitikci karye, Ergani kaza: 107<br>Bogosor karye, Ergani kaza: 109, 111<br>Bo\u011faz asiyab\u0131: 111<br>Bo\u011fu-g\u00f6l\u00fc (?) ba\u011f\u0131: 112<br>Boris-ekrek karye, Ergani kaza: 106<br>Boynuzlu-p\u0131\u00f1ar\u0131 karye, Ergani kaza: 108<br>Bozcalu mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>Budak zaviye, Ergani kaza: 110<br>Camusi karye, Ergani kaza: 107, 111<br>Cedel\u00fc-yi K\u00f6hne karye, Ergani kaza: 107<br>Cedel\u00fc(-i di\u011fer) karye, Ergani kaza: 107<br>Cekri\u015fan karye, Ergani kaza: 106<br>Cenari karye, Ergani kaza: 109<br>\u00c7ak\u0131r-Fakih karye, Ergani kaza: 109<br>\u00c7amlu karye, Ergani kaza: 109<br>\u00c7anakc\u0131 karye, bak\u0131n\u0131z Haci-viran\u0131 karye, Ergani kaza<br>\u00c7atak (?) karye, Ergani kaza: 108<br>\u00c7atal-kaya mezra&#8217;a, Ergani kaza: 109<br>\u00c7atar\u00fck (?) mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>\u00c7ayan karye, Ergani kaza: 105, 107<br>\u00c7em-nim nahiye: 104. 105<br>\u00c7emim [nahiye], bak\u0131n\u0131z \u00c7em-nim nahiye<br>\u00c7em[im nahiye], bak\u0131n\u0131z \u00c7em-nim nahiye<br>\u00c7em[im] nahiye, bak\u0131n\u0131z \u00c7em-nim nahiye<br>\u00c7irm\u00fck [nahiye]: 104<br>\u00c7or-Davud karye, Ergani kaza: 109<br>\u00c7ukur-p\u0131\u00f1ar mezra&#8217;a, Ergani kaza: 109<br>\u00c7ukur-yata\u011f\u0131 mezra&#8217;a, Ergani kaza: 110<br>\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f nahiye: 104<br>\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f [nahiye]: 104<br>Da\u011f\u0131lkan karye, Ergani kaza: 108<br>Da&#8217;l-K\u00fcfl [Z\u00fc&#8217;l-Kifl]-Nebi zaviye: 112<br>Dana-viran\u0131 mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>[Dane-k\u0131ran karye], bak\u0131n\u0131z Daz-k\u0131ran karye, Ergani kaza Dani\u015fmendl\u00fc mezra&#8217;a, Ergani kaza: 109<br>Daz-k\u0131ran [Dane-k\u0131ran] karye, Ergani kaza: 108<br>Dem\u00fcrci karye, Ergani kaza: 109<br>Depecik mezra&#8217;a, Ergani kaza: 109<br>[Depecik-i Ma&#8217;mur mezra&#8217;a], bak\u0131n\u0131z Depec\u00fck-i Meymur mezra&#8217;a, Ergani kaza Depec\u00fck-i Meymur [Depecik-i Ma&#8217;mur] mezra&#8217;a, Ergani kaza: 109<br>[Dere-k\u00fcb (?) mezra&#8217;a], bak\u0131n\u0131z Kib mezra&#8217;a, Ergani kaza [Deririk karye], bak\u0131n\u0131z Diridik karye, Ergani kaza Didi\u00f1i zemin, Ergani kaza: 111<br>Ding zemin, Ergani kaza: 110<br>Dirak\u00fcb mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>Diridik [Deririk] karye, Ergani kaza: 109<br>Diyar-i Bekr vilayet: 103, 104, 111<br>Do\u011fan-viran\u0131 mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>Dumanl\u0131 karye, Ergani kaza: 108<br>[Dumlu karye], bak\u0131n\u0131z Dunlu karye, Ergani kaza<br>Dunlu [Dumlu] karye, Ergani kaza: 108<br>Ekrek karye, Ergani kaza: 105<br>Elek-viran\u0131 mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>Emak mezra&#8217;a, Ergani kaza: 107<br>Engene karye, Ergani kaza: 107<br>Eramine mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>Ergani: 103, 105, 106<br>Ergani kal&#8217;a: 111<br>Ergani kaza: 104, 106, 109, 110, 111, 112, 113<br>Ergani [kaza]: 112<br>Ergani liva: 103, 104, 105, 106, 111, 112, 113<br>Ergani [nefs]: 111<br>Ergani-\u015fehri nefs: 104<br>Ermeni-depesi mezra&#8217;a, Ergani kaza: 107<br>E\u015fek-depesi karye, Ergani kaza: 104<br>E\u015fik (?) mezra&#8217;a, Ergani kaza: 107<br>E\u015fik-Eym\u00fcr mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>Eym\u00fcr [Aytem\u00fcr] karye, Ergani kaza: 107<br>Fat\u0131ma-Hatun karye, Ergani kaza: 108<br>Fertek-viran\u0131 karye, Ergani kaza: 108<br>Gasto [Gistolu] karye, Ergani kaza: 107<br>Gavan karye, Ergani kaza: 109<br>Germik karye, Ergani kaza: 106<br>Gisgis karye, Ergani kaza: 109<br>[Gistolu karye], bak\u0131n\u0131z Gasto karye, Ergani kaza<br>G\u00f6kce-viran mezra&#8217;a, Ergani kaza: 109<br>G\u00f6l-day\u0131 (?) mezra&#8217;a, Ergani kaza: 107<br>G\u00f6meyik-i Ekrad karye, Ergani kaza: 109<br>G\u00f6z-depe yaz\u0131 (?), Ergani kaza: 104<br>G\u00fczl\u00fc-depe karye, Ergani kaza: 105, 108<br>Haci-Ahmed ba\u011flar\u0131, Ergani: 111<br>Haci-Ayuta [Haci Eyyub] karye, Ergani kaza: 107<br>[Haci Eyyub karye], bak\u0131n\u0131z Haci-Ayuta karye, Ergani kaza<br>Haci-Veli mescid: 111<br>Haci-viran\u0131 karye, Ergani kaza: 106<br>Hadi\u011fin (?) karye, Ergani kaza: 107<br>Halebiyye medrese, [Ergani nefs]: 1 05, 1 07<br>Halebiyye medrese, Ergani [nefs]: 111<br>Hamis-viran\u0131 karye, Ergani kaza: 110<br>Hammam-i &#8216;Atik: 111<br>[Hanelo\u015fik karye], bak\u0131n\u0131z H\u00fcllel\u00fc\u015fek karye, Ergani kaza<br>Han\u0131m mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>Harato\u015fek (?) mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>Harun karye, Ergani kaza: 110<br>Hasan-Padi\u015fah zaviye: 105<br>Hatun-\u00e7ay\u0131r\u0131 mezra&#8217;a, Ergani kaza: 109<br>Hatun-kendi karye, Ergani kaza: 108<br>Herbeto karye, Ergani kaza: 105<br>Hersini karye, Ergani kaza: 105<br>H\u0131z\u0131rani karye, Ergani kaza: 109<br>[Hilal karye], bak\u0131n\u0131z Silal karye, Ergani kaza<br>Hisaran nahiye: 104<br>Hisaran [nahiye]: 104, 105<br>Hoca-Bah\u015fayi\u015f cami&#8217;, [Ergani nefs.]: 111<br>Ho\u015fan kariye, Ergani kaza: 105<br>Hur\u015fid karye, Ergani kaza: 105<br>Hur\u015fid [karye], Ergani kaza: 106<br>H\u00fcllel\u00fc\u015fek [Hanelo\u015fik] karye, Ergani kaza: 105<br>H\u00fcrrem mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>\u0130lbasd\u0131 karye, Ergani kaza: 107, 112<br>\u0130nce-H\u0131z\u0131r karye, Ergani kaza: 108<br>\u0130skender[iyye] karye, Ergani kaza: 109<br>\u0130sra&#8217;il-viranl mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>\u0130stanbul: 106<br>Kabak [Kayan] karye, Ergani kaza: 108<br>Kabakl\u0131 karye, Ergani kaza: 108<br>Kal&#8217;ac\u0131k karye, Ergani kaza: 109<br>Kapucu-viran\u0131 mezra&#8217;a, Ergani kaza: 110<br>Kara-Del\u00fc karye, Ergani kaza: 107<br>Kara-dibek karye, Ergani kaza: 108<br>Kara-gari mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>Kara-kilise mezra&#8217;a, Ergani kaza: 110<br>Kara-Ya&#8217;kub karye, Ergani kaza: 108<br>Karacalu karye, Ergani kaza: 106<br>Kark\u0131n mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>Karto karye, Ergani kaza: 106<br>Karuk karye, Ergani kaza: 107<br>Kasire-ku\u015f (?) mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>Kayaksan karye, Ergani kaza: 105<br>Kayaksan-i K\u00fc\u00e7\u00fck karye, Ergani kaza: 110<br>Kayan karye, Ergani kaza: 111<br>[Kayan karye], bak\u0131n\u0131z Kabak karye, Ergani kaza Ke\u00e7elik zemin, Ergani kaza: 109<br>Keferl\u00fc mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>Keneg a n karye, Ergani kaza: 106<br>Kes\u00fck-k\u00f6pr\u00fc karye, Ergani kaza: 108<br>K\u0131rk-p\u0131\u00f1ar mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>K\u0131\u015f karye, Ergani kaza: 107<br>K\u0131z\u0131lca-kend karye, Ergani kaza: 109<br>Kib [Dere-k\u00fcb (?)] mezra&#8217;a, Ergani kaza: kz: 105<br>[Kirce-kom karye ], bak\u0131n\u0131z Kiremid-komu karye, Ergani kaza Kiremid-komu [Kirce-kom] karye, Ergani kaza: 109<br>Koca- Hacil u karye, Ergani kaza: 106<br>Kom mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>Kozluca mezra&#8217;a, Ergani kaza: 107<br>Kozuncak karye, Ergani kaza: 108<br>K\u00f6nyan karye, Ergani kaza: 107<br>Kuhriz-i Evsat karye, Ergani kaza: 107<br>Kuhriz-i K\u00fc\u00e7\u00fck karye, Ergani kaza: 107<br>Kuhriz-i &#8216;Uly a karye, Ergani kaza: 107<br>Kuruca-viran-i &#8216;Amudi karye, Ergani kaza: 108<br>Ku\u015fcu karye, Ergani kaza: 109<br>K\u00fcre-baht karye, Ergani kaza: 107<br>Lagar\u0131 karye, Ergani kaza: 1 05, 107<br>Lele-viran\u0131 (?) mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>Ma\u011fara mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>Maksud-Bey-i Hakc\u0131 (?) mescid: 112<br>Malan karye, Ergani kaza: 105<br>Mamal a n karye, Ergani kaza: 107<br>Mendeg a n karye, Ergani kaza: 105, 109<br>Mente\u015f karye, Ergani kaza: 108<br>Mertek (?) mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>Miko karye, Ergani kaza: 106<br>Mo\u015fik [Mo\u015fil] karye, Ergani kaza: 1 09<br>Mo\u015fikl\u00fc karye, Ergani kaza: 110<br>[Mo\u015fil karye ], bak\u0131n\u0131z. Mo\u015fik karye, Ergani kaza Mustafa karye, Ergani kaza: 108<br>[Nife karye ], bak\u0131n\u0131 z Nisfe karye, Ergani kaza Nikecik karye, Ergani kaza: 108<br>Nisfe [Nife] karye, Ergani kaza: 105<br>Norsik karye, Ergani kaza: 106<br>\u00d6rik mezra&#8217;a, Ergani kaza: 106<br>Pen\u00fcki mezra&#8217;a, Ergani kaza: 1 07<br>Peraki mezra&#8217;a, Ergani kaza: 110<br>Pir-Ahmedl\u00fc karye, Ergani kaza: 1 07<br>Pir-&#8216;Ali-viran\u0131 karye, Ergani kaza: 107<br>Rengetil mezra&#8217;a, Ergani kaza: 1 05<br>Ruz-beyi mezra&#8217;a, Ergani kaza: 112<br>Sak-Di\u011fin karye, Ergani kaza: 108<br>Sal\u0131-kendi karye, Ergani kaza: 107<br>Salihi-i B\u00fcz\u00fcrk karye, Ergani kaza: 110<br>Salihi-i K\u00fc\u00e7\u00fck karye, Ergani kaza: 110<br>Sava\u015f-viran\u0131 karye, Ergani kaza: 109<br>Sefu\u011f (?) karye, Ergani kaza: 105<br>Seksen-viran karye, Ergani kaza: 109<br>Sel\u00e7uk\u015f a h-H a tun hamam\u0131, [Ergani nefs]: 111<br>Selm a n karye, Ergani kaza: 108<br>Seydi-Ahmedl\u00fc karye, Ergani kaza: 107<br>Sil a l [Hilal] karye, Ergani kaza: 1 07<br>Sincik karye, Ergani kaza: 106<br>S\u00f6\u011f\u00fcdl\u00fc karye, Ergani kaza: 109<br>Sult a n-depe karye, Ergani kaza: 108<br>Sult a n-Hoca karye, Ergani kaza: 108<br>Sumakl\u0131 mezra&#8217;a, Er ga ni kaza: 109<br>\u015e a di mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>\u015eehirc\u00fc\u011fez mezra&#8217;a, Ergani kaza: 107<br>\u015eehri karye, Ergani kaza: 109<br>\u015eeyh-Didi\u00f1i z aviye: 111<br>\u015eeyh-Hasan karye, Ergani kaza: 106<br>\u015eeyh-K a bil karye, Ergani kaza: 107<br>\u015eeyhl\u00fc karye, Ergani kaza: 106<br>S\u0131nd\u0131gik karye, Ergani kaza: 107<br>\u015eubad-viran\u0131 (?) karye, Ergani kaza: 110<br>Til-Endere karye, Ergani kaza: 109<br>Til-Endere-i K a di, Ergani kaza: 107<br>Til-Gari karye, Ergani kaza: 105<br>Til-Gurur karye, Ergani kaza: 105<br>Til-Hum karye, Ergani kaza: 105, 106<br>Tilitut karye, Ergani kaza: 109<br>Til [te] nak-i S\u00fcfla karye k., Ergani kaza: kz.: 105<br>Til [te] nak-i &#8216;Uly a karye, Ergani kaza: 105, 111<br>Tut-a\u011fac\u0131 karye, Ergani kaza: 110<br>T\u00fcrk a n karye, Ergani kaza: 108<br>Ukakc\u0131 karye, Ergani kaza: 1 09<br>Ula\u015f karye, Ergani kaza: 105, 11<br>Uzun- a b a d [Uzun-oba] kariye, Ergani kaza: 105<br>[Uzun-oba kariye], bak\u0131n\u0131z Uzun- a b a d kariye, Ergani kaza \u00dc\u011f\u00fcm\u00fc kariye, Ergani kaza: 106<br>\u00dcm\u00fck karye, Ergani kaza: 108<br>Vank mezra&#8217;a, Ergani kaza: 107<br>Vank\u00fck karye, Ergan\u0131 kaza: 107<br>Yalan-koz mezra&#8217;a, Ergani kaza: 107<br>Yala\u00f1uz-Hasan mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>Yala\u00f1uz-\u00e7am karye, Ergani kaza: 106<br>Ye\u00f1ice mezra&#8217;a, Ergani kaza: 108<br>Yo\u011funca karye, Ergani kaza: 107<br>Yusuf-viran\u0131 mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>Yusuf-viran(-i di\u011fer) mezra&#8217;a, Ergani kaza: 105<br>Z\u0131r\u0131k\u0131 karye, Ergani kaza: 105<br>Z\u0131r\u0131k\u0131-&#8216;Ali karye, Ergani kaza: 109<br>[Ziy a ret karye ], bak\u0131n\u0131z Abazat karye, Ergani kaza Ziy a ret-D a vud karye, Ergani kaza: 107<br>Z\u00fc&#8217;l-Kifl-Nebi zaviye], bak\u0131n\u0131z D a &#8216;l-K\u00fcfl-Nebi z a viye<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Not: <\/strong>Kitapta yer adlar\u0131 dizininde k\u0131saltmalar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ben daha anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in k\u0131saltmalar\u0131n yerine do\u011frudan k\u0131saltmalar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131m. M. \u00dcz\u00fclmez<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>Kaynak:<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>998 Numaral\u0131 Muh\u00e2sebe-i Vil\u00e2yet-i Diy\u00e2r-i Bekr ve &#8216;Arab ve Z\u00fc&#8217;l-K\u00e2diriyye Defteri <\/strong><em><strong>(937\/1530) I <\/strong>\u00c2mid, Mardin, Sincar, Musul, &#8216;Arabkir, Ergani, \u00c7irm\u00fck, Siverek, K\u0131\u011f\u0131, \u00c7emi\u015fkezek, Harput, Ruha, &#8216;Ana-Hit ve Deyr-Rahbe Liv\u00e2lar\u0131 ile H\u0131sn-i Keyf ve Si&#8217;ird Kaz\u00e2lar\u0131 &lt;Dizin ve T\u0131pk\u0131bas\u0131m<\/em>&gt;, Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Ar\u015fivi Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131n No: 39, Defter-i H\u00e2k\u00e2n\u00ee Dizisi-IV, Ankara 1998, s. 4, 9, 20, 21, 22, 43, 44, 125.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>3) M\u00dcH\u0130MME DEFTERLER\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>M\u00fchimme Defterleri<\/strong><\/em>, Divan-\u0131 H\u00fcmayun&#8217;un d\u00fczenli yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanlarda her divan toplant\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen siyas\u00ee, asker\u00ee, \u00f6rf\u00ee, mal\u00ee, idar\u00ee a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli kararlar\u0131n kaydedildi\u011fi defterlerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Divan-\u0131 H\u00fcmayun, Fatih Sultan Mehmed&#8217;le birlikte ba\u015flayan ve zaman i\u00e7inde gittik\u00e7e usul ve esaslar\u0131 belirlenen ve kurumsalla\u015fan Osmanl\u0131 Devleti&#8217;nin en \u00f6nemli kurumlar\u0131ndan biridir. Sadrazam\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda Kubbe Vezirleri, Anadolu ve Rumeli Kazaskerleri, Defterdar ve Ni\u015fanc\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 divan toplant\u0131lar\u0131nda al\u0131nan kararlar, Padi\u015fah\u0131n onay\u0131ndan ge\u00e7tikten sonra kronolojik s\u0131ra ile deftere kaydedilir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fchimme Defterlerindeki kay\u0131tlar fermanlar\u0131n suretleri niteli\u011findedir. \u0130\u00e7ersindeki h\u00fck\u00fcmler; d\u00f6nemlerinin sosyal, siyasal ve asker\u00ee durumlar\u0131yla do\u011frudan ilgili konular\u0131 i\u00e7ermesi dolay\u0131s\u0131yla Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun tarihi ile ilgili bilgilere ula\u015fma ve analiz etmede \u00f6nemli belgelerden say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131larda 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda Tahrir Defterleri&#8217;nin tutuldu\u011fu varsay\u0131larak, M\u00fchimme Defterleri&#8217;nin de Fatih devrinden itibaren tutulmu\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Ba\u015flang\u0131\u00e7 ve biti\u015f tarihleri 961h-1323h\/ 1553m-1905m oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. 1553&#8217;ten \u00f6nceki defterlerin durumu hakk\u0131nda pek fazla bilgi bulunmamaktad\u0131r. M\u00fchimme defterleri serisinde 263 adet defter mevcut oldu\u011fu bildirilmektedir.<sup>(1)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fchimme Defterlerinde Ergani<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu konuda sadece <em><strong>5 Numaral\u0131 M\u00fchimme Defteri<\/strong><\/em>&#8216;ni bulabildim. Ba\u015fka defterler var m\u0131, bilemiyorum. Yay\u0131nlanan bu eseri ba\u015ftan sona inceledim. Eser, M\u00fchimme Defteri&#8217;nin \u00f6zetini i\u00e7ermektedir. Ve \u00f6zet olarak sunuldu\u011fu i\u00e7in de biraz &#8220;<em>ku\u015fa d\u00f6nm\u00fc\u015f<\/em>&#8220;. Eserin sonunda indeks bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>5 Numaral\u0131 M\u00fchimme Defteri (973\/1565-1566) &lt;\u00d6zet ve \u0130ndeks&gt;<\/strong><\/em>, Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Ar\u015fivi Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan D\u00eev\u00e2n-\u0131 H\u00fcm\u00e2y\u00fbn Sicilleri Dizisi&#8217;nden yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<sup>(2)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Ergani, Defterlerdeki H\u00fck\u00fcmlerin \u00d6zetleri k\u0131sm\u0131nda, 27 Receb 973 (17 \u015eubat 1566) olarak tarihlenen 1024, 1026, 1029 ve 11 Ramazan 973 (1 Nisan 1566) olarak tarihlenen 1371 numaral\u0131 kay\u0131tlarda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1566 tarihi Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun geli\u015fme d\u00f6nemine denk gelmektedir. Eyl\u00fcl 1515 tarihinde Diyarbak\u0131r, 1519&#8217;da ise Ergani, Harput ve Siverek Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;na kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kat\u0131l\u0131m sava\u015f sonucu de\u011fil, K\u00fcrtler, Molla \u0130dris\u00ee Bitl\u00ees\u00ee arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile g\u00f6n\u00fcll\u00fc(!) olarak imparatorlu\u011fa kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Bu kat\u0131l\u0131m\u0131n ard\u0131ndan, Osmanl\u0131 G\u00fcney Mezopotamya, Arabistan, M\u0131s\u0131r&#8217;a seferler d\u00fczenleyip buralar\u0131 imparatorlu\u011fun s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisine d\u00e2hil etmi\u015ftir, ama Arap \u00e7\u00f6llerinde s\u0131k s\u0131k isyanlar \u00e7\u0131kmakta, &#8220;<em>e\u015fk\u0131yalar<\/em>&#8221; \u00e7ok yayg\u0131n \u015fekilde soygun ve talanlar yapmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Defterdeki ferman niteli\u011findeki kay\u0131tlardan \u015funu \u00f6\u011freniyoruz: Osmanl\u0131, &#8220;<em>isyanc\u0131lar\u0131n tepelenmesi<\/em>&#8221; ve &#8220;<em>asayi\u015fin sa\u011flanmas\u0131<\/em>&#8221; amac\u0131yla toplumsal huzursuzluk \u00e7\u0131kartan Araplara kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen sava\u015fta; K\u00fcrtlerden, <em><strong>Ergani Beyi<\/strong><\/em>nden etkin olarak hem lojistik ve hem de fiili olarak sava\u015fa destek olunmas\u0131, acilen yard\u0131m edilmesi istemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kitaptan numara s\u0131ras\u0131na g\u00f6re Ergani Beyi&#8217;ne yaz\u0131lan ferman niteli\u011findeki kay\u0131tlar\u0131n \u00f6zet \u00e7evrilerini oldu\u011fu gibi a\u015fa\u011f\u0131ya al\u0131yorum. Defterin numara ba\u015fl\u0131klar\u0131nda Ergani Beyi yaz\u0131lmasa da indekste bu fermanlar\u0131n Ergani Beyine yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>1024 Ba\u011fdad beylerbeyine<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Baharda sefere \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131ndan kendisinin Cez\u00e2yir vil\u00e2yeti i\u00e7in istemi\u015f oldu\u011fu askerin \u0130stanbul ve \u015eam&#8217;dan g\u00f6nderilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131; ancak Arap e\u015fk\u0131y\u00e2s\u0131na kar\u015f\u0131 dikkatli olunmas\u0131; e\u011fer Arap e\u015fk\u0131y\u00e2s\u0131 Basra&#8217;ya herhangi bir tecav\u00fczde bulunmaz ise bu senelik bu taraftan da onlara kar\u015f\u0131 herhangi bir hareket yap\u0131lmamas\u0131; fakat onlar taraf\u0131ndan herhangi bir sald\u0131r\u0131 olursa derhal K\u00fcrt beylerinden ve Diyarbak\u0131r askeri ve \u015eehrizol askerlerinden yeteri kadar yard\u0131m sa\u011flanarak d\u00fc\u015fman\u0131n hakk\u0131ndan gelinmesi.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>1026 Diyarbak\u0131r beylerbeyine<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Basra&#8217;daki Arap e\u015fk\u0131y\u00e2s\u0131n\u0131n \u00fczerine yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen sefer, Rumeli&#8217;deki sefer sebebiyle tehir edildi\u011fi; ancak Arap e\u015fk\u0131y\u00e2s\u0131 taraf\u0131ndan vuku bulacak sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 bulunularak Ba\u011fdad beylerbeyinden gelecek habere g\u00f6re \u00c2mid askeriyle K\u00fcrt beylerinin de yard\u0131ma g\u00f6nderilmesi.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>1029 Sultan H\u00fcseyin Bey&#8217;e, Palu H\u00e2kimi H\u00fcseyin Bey&#8217;e, Kas\u0131m Bey&#8217;e, Han Abdal Bey&#8217;e, Servi Abdal Bey&#8217;e, Bedir Bey&#8217;e ve o\u011fluna, Yakup Bey&#8217;e, Mir \u0130brahim o\u011flu Ahmed Bey&#8217;e, Ergani beyine, Siverek beyine, Bitlis beyine, Gen\u00e7 beyine, Kulp Beyi Alican Bey&#8217;e, Pertek Beyi R\u00fcstem Bey&#8217;e, Mazg\u0131rd Beyi Keyh\u00fcsrev Bey&#8217;e, Sa\u011fman Beyi Pelin Bey&#8217;e, Esi Beyi Ali Bey&#8217;e <\/strong><\/em>(Ayr\u0131ca h\u00fck\u00fcm alt\u0131nda Diyarbak\u0131r&#8217;da olan a\u015firetlerden Pesban, Buciyan ve Zilan a\u015firetleri ile Mardin a\u015firetlerinden ve Amid, Mardin ve Hasankeyf kalelerinden de asker g\u00f6nderilmesi i\u00e7in h\u00fckm\u00fcn birer s\u00fbretlerinin g\u00f6nderildi\u011fi kayd\u0131 vard\u0131r, ancak bunlar\u0131n kime g\u00f6nderildi\u011fi belirtilmemi\u015ftir.)<\/p>\n\n\n\n<p>Arap e\u015fk\u0131y\u00e2s\u0131n\u0131n Basra&#8217;ya sald\u0131rma ihtimaline kar\u015f\u0131 belirtilen miktarlarda asker ve m\u00fchimm\u00e2t ted\u00e2rik edilip Ba\u011fdad beylerbeyinden gelecek habere g\u00f6re Ba\u011fdad&#8217;a g\u00f6nderilmesi.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>1371 Diyarbak\u0131r beylerbeyine<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Arap e\u015fk\u0131y\u00e2s\u0131n\u0131n Basra&#8217;ya yeniden sald\u0131rma ihtimali \u00fczerine, bunu defetmek i\u00e7in Van, Ergani ve Siverek&#8217;ten Basra&#8217;ya g\u00f6nderilmesi emrolunan asker ile k\u00fcrek\u00e7i, zah\u00eere, toprak, demir tel, kalay vs. hakk\u0131nda g\u00f6nderdi\u011fi mektubun al\u0131nd\u0131\u011f\u0131; bundan sonra da ayn\u0131 \u015fekilde kendisine emrolunan hizmetlerin yerine getirilmesinde gerekli gayreti g\u00f6stermesi ve bildirilmesi laz\u0131m gelen bilgileri de arzetmesi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>Kaynak:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">1. Mustafa K\u0131l\u0131\u00e7, <strong>Osmanl\u0131 Tarih Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda M\u00fchimme Defterlerinin Yeri ve 107 Numaral\u0131 M\u00fchime Defteri<\/strong>, http:\/\/www.cumhuriyet.edu.tr\/akademik\/fak_ilahiyat\/der72\/011-mkilic.htm<br>2. <em><strong>5 Numaral\u0131 M\u00fchimme Defteri (973\/1565-1566) &lt;\u00d6zet ve \u0130ndeks&gt;<\/strong><\/em>, Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Ar\u015fivi Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131n Nu: 21, D\u00eev\u00e2n-\u0131 H\u00fcm\u00e2y\u00fbn Sicilleri Dizisi-II, Ankara 1994, s. 169, 170, 221.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>4) OSMANLI BELGELER\u0130NDEN OLU\u015eAN \u0130K\u0130 K\u0130TAPTA ERGAN\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z co\u011frafyayla ilgili Osmanl\u0131 belgelerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Osmanl\u0131cadan \u00e7evrileri Ahmet Hezarfen taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cemal \u015eener de bunlar\u0131 yay\u0131na haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar 2003 y\u0131l\u0131nda <strong>Etik Yay\u0131nlar\u0131 <\/strong>taraf\u0131ndan <strong>Osmanl\u0131 Belgeleri&#8217;nde Diyarbak\u0131r Tarihi <\/strong>ve <strong>Osmanl\u0131 Belgeleri&#8217;nde Dersim Tarihi <\/strong>ad\u0131 alt\u0131nda iki kitap halinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Osmanl\u0131 Belgeleri&#8217;nda Diyarbak\u0131r Tarihi <\/strong>kitab\u0131nda:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ergani Menzili, Ergani Ma&#8217;deninde \u00c7al\u0131\u015fan H\u0131ristiyan \u0130\u015f\u00e7ilere Kilise Yap\u0131lmas\u0131, Ergani Y\u00f6resinde Kesilen Hayvan Derilerinin Kayseri&#8217;ye Yollanmas\u0131, Keban ve Ergani Madenleri Emini&#8217;nin Yolsuzlu\u011fu Nedeniyle S\u00fcrg\u00fcn Edilmesi <\/em>&#8216;ne ili\u015fkin Ergani ile ilgili orijinal belgeler ve \u00e7evirileri yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Osmanl\u0131 Belgeleri&#8217;nda Dersim Tarihi <\/strong>kitab\u0131nda ise:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ergani Madeni \u0130\u015f\u00e7ilerine G\u00f6zda\u011f\u0131, Keban ve Ergani Madenleri B\u00f6lgesi Ahalisine Verilen Serbestlik Ferm\u00e2n\u0131, Keban ve Ergani Ma&#8217;denleri Emini Sivas Beylerbeyi E\u011fil Beyi ile A\u015firetlerinin Ma&#8217;denlere \u0130li\u015fkin Baz\u0131 Sorunlar\u0131n\u0131 Adaletle \u00c7\u00f6zmeleri, Keban ve Ergani Madenlerinin Daha Verimli \u0130\u015fletilmesi, Keban ve Ergani Madenlerinin Tokat&#8217;ta Eritilmesine Son Verilmelidir, Ergani Y\u00f6resinde E\u015fk\u0131ya, Keban ve Ergani Madenlerine Sald\u0131rma Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda Olay E\u015fk\u0131ya, Bor\u00e7lu Olarak \u00d6len Ergani Ma&#8217;den Emini&#8217;ne <\/em>ili\u015fkin belgeler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 Belgeleri&#8217;ne dayan\u0131larak haz\u0131rlanan bu iki kitaptan \u00fc\u00e7 belgenin <strong>1. Ergani Menzili<\/strong>, <strong>2. Ergani Y\u00f6resinde Kesilen Hayvan Derilerinin Kayseri&#8217;ye Yollanmas\u0131<\/strong>, <strong>3. Ergani Y\u00f6resinde E\u015fk\u0131ya <\/strong>dair olanlar\u0131n \u00e7evrisini \u00f6rnek olarak buraya al\u0131yorum:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1. Ergani Menzili<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yaz\u0131:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>7 Zi-l-ka&#8217; de 1141 (May\u0131s 1729) y\u0131l\u0131, Padi\u015fah 3. Ahmet D\u00f6nemi, Sadrazam: Nev\u015fehirli Damat \u0130brahim Pa\u015fa, \u0130ran&#8217;da Nadir \u015e\u00e2h&#8217;t\u0131r. O y\u0131l, \u0130ran&#8217;da T\u00fcrk kuvvetlerinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klara u\u011framas\u0131 (1728-1729) \u0130ran h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Nadir \u015e\u00e2h taraf\u0131ndan Mustafa Pa\u015fa emrindeki Osmanl\u0131 kuvvetlerinin Tebriz ile Sufiyan aras\u0131ndaki S\u00fcheyl\u00e2n&#8217;da 3 A\u011fustos g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan sava\u015fta yenilmesi.<\/p>\n\n\n\n<p>O y\u0131llar: I7I8&#8217;den 1730&#8217;a kadar l\u00e2le devridir, saray \u00e7evresi insanlar\u0131 halk\u0131n a\u00e7l\u0131\u011f\u0131na ve yoksullu\u011funa inat G\u00f6ksu ve Ka\u011f\u0131thane gezi yerlerinde bah\u00e7eli konaklar yapt\u0131rarak l\u00e2le so\u011fanlar\u0131 yeti\u015ftir yar\u0131\u015f\u0131na girdiler.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kimden:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ergani Kad\u0131s\u0131 Ali Efindi&#8217;nin \u0130&#8217;H\u00e2mi<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kime:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Div\u00e2n-\u0131 Ham\u00e2y\u00fbn&#8217;a<\/p>\n\n\n\n<p><em>Konu:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ergani menzilinde ulaklar\u0131n (posta) hizmetinde kullan\u0131lan atlar i\u00e7in yap\u0131lan harcamalar Diyarbekir Vyvodal\u0131\u011f\u0131 mukataas\u0131 (Hazineye ili\u015fkin bir arazi veya gelirin bedel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kiraya verilmesi) mal\u0131ndan verildi\u011fi.<\/p>\n\n\n\n<p>BELGEN\u0130N \u00c7EV\u0130R\u0130S\u0130:<\/p>\n\n\n\n<p>Der-i Devlet-i Mek\u00eene Arz-\u0131 D\u00e2\u00ee-i Kem\u00eene old\u0131r ki, (Y\u00fcce Devletinizden bu \u00e2ciz kulun dile\u011fidir ki:<\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 kaz\u00e2s\u0131nda re\u00e2y\u00e2 ve ber\u00e2y\u00e2 (t\u00fcm halk) meclis-i \u015fer&#8217;a (mahkeme gel\u00fcb \u015f\u00f6yle takr\u00eer-i kel\u00e2m (konu\u015fma) eylediler ki:<\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 MENZ\u0130L\u0130 (Menzil: Hareket halinde bulunan bir ordu veya kervan bir g\u00fcnl\u00fck yol gittikten sonra bir menzile var\u0131r, buras\u0131 ya kasaba ya da k\u00f6y, yahut kervansaray olur i\u015fbu menzilin bin y\u00fcz k\u0131rk (1728) senesi Mart\u0131ndan SEYY\u0130D EBU BEK\u0130R n\u00e2m kimesnenin uhdesinde olub umur-\u0131 m\u00fchimme ile (\u00f6nemli i\u015fler) ile m\u00fcr\u00fbr ubl\u00fbr (gelip ge\u00e7en) iden ulaklara zahmet \u00e7ekdirmey\u00fcb sad\u00e2kat ve istikame ile ed\u00e2-i hidmet id\u00fcb menzil-i mezb\u00fbr (yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen menzil) biny\u00fcz k\u0131rk bir (I729) senesi Mart\u0131 ibtidas\u0131ndan merkum SEYY\u0130D EBU BEK\u0130R uhdesinde kayd ve kaimesi ihs\u00e2n buyurulmak ric\u00e2s\u0131na Dersaadet&#8217;e (\u0130stanbul) arz . idiver dey\u00fb fakire (Kad\u0131) ihl\u00e2h (direnme) itmeleri ile evvelki v\u00e2ki&#8217; h\u00e2ldir b\u00e2b-\u0131 ser\u00eer-i a&#8217;l\u00e2ya (padi\u015faha) arz ol\u0131nd\u0131 b\u00e2ki amr-i ferm\u00e2n men leh\u00fc-l-emrindir (izin verilmesi y\u00fcce padi\u015fah hazretlerinin buyruklar\u0131ndan olmakla bu hususta gere\u011finin yap\u0131lmas\u0131).<\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 KASABASI KADISI AL\u0130 ARZ-I BENDE-\u0130 B\u00ceM\u0130KDAR BUDUR K\u0130,<\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 MENZ\u0130L\u0130&#8217;nin on re&#8217;s (aded) bargirinin senev\u00ee gayr-i ez-\u00fccret (y\u0131ll\u0131k harcamas\u0131) yedi y\u00fcz yirmi be\u015f (725) guru\u015f ve D\u0130YARBEK\u0130R Voyvodal\u0131\u011f\u0131 mukataas\u0131 mal\u0131ndan beher sene virilmek \u00fczere ocakl\u0131k ta&#8217;y\u00een olund\u0131\u011f\u0131 mukayyed olma\u011fla bin y\u00fcz k\u0131rk bir (1141\/1729) senesi SEYY\u0130D EBU BEK\u0130R uhdesine kayd ol\u0131nmak i\u00e7\u00fcn ERGAN\u0130 N\u00e2ibi (kad\u0131 vekili) arz ider der-ken\u00e2r\u0131 mucibince menzil-i merkum y\u00fcz k\u0131rk bir (1141) senesi r\u00fbz H\u0131z\u0131r&#8217;dan (H\u0131z\u0131r \u0130lyas g\u00fcn\u00fc) merkum\u0131n uhdesine kayd ve kaimesi virilmek b\u00e2b\u0131nda Ferm\u00e2n Devletl\u00fc Saadetl\u00fc Sultan\u0131m Hazretlerinindir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130MZA (Okunamad\u0131)<\/p>\n\n\n\n<p>DER-KEN\u00c2R: HATT-I H\u00dcM\u00c2Y\u00dbN S\u00c2HH TELH\u0130S\u0130 M\u00dbCB\u0130NCE UHDES\u0130NE (\u00fczerine) KAYD ve KA\u0130MES\u0130 TAHR\u0130R OLINMAK H\u00dcK\u00dcM BUYURULDU<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00ee 7 Zi-l-ka&#8217;de sene 1141 (May\u0131s 1729)<\/p>\n\n\n\n<p><em>Belge:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>BOA- \u0130bn\u00fclemi\u0131\u0131 tasnifi, Dahiliye No 3038.<\/em><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>Kaynak:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Ahmet Hezarfen-Cemal \u015eener, <strong>Osmanl\u0131 Belgeleri&#8217;nde Diyarbak\u0131r Tarihi<\/strong>, Etik Yay\u0131nlar\u0131, s. 44-46.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>2. Ergani Y\u00f6resinde Kesilen Hayvan Derilerinin Kayseri&#8217;ye Yollanmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Der-Devlet-i Mek\u00eene Arz-\u0131 D\u00e2&#8217;\u00ee-i Kem\u00eene Bud\u0131r ki<\/em><br><em>Padi\u015fah: 3. Selim Sadrazam Yusuf Z. Pa\u015fad\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Birka\u00e7 seneden ber\u00fb ecnhas-\u0131 sahtiyan\u0131n fiy\u00e2t-\u0131 terakkisi Dharu-s-s tanat-\u0131 Aliyye&#8217;ye e\u015fedd ihtiyac ile muhtac old\u0131klar\u0131 ayakkablar\u0131 bah\u00e2&#8217;n\u0131n tez\u00e2y\u00fcdini m\u00fbcib olma\u011fla Kayseriye sahtiyan\u0131&#8217;n\u0131n hadd -i i&#8217;tid\u00e2l zere rayici olan f\u00ee\u00e2te s\u00fcl\u00fcse ile \u0130sl\u00e2mbol t\u00fcccar\u0131na bey&#8217; ol\u0131nub ziy\u00e2 ye fruht ol\u0131nmamas\u0131na niz\u00e2m virilmi\u015f iken birka\u00e7 seneden beru muhtek t\u00e2ifesi peyda olub sahtiyan\u0131n c\u00fcz&#8217;-i a&#8217;zam\u0131 olan deri ve maz\u0131 ve s\u00e2ir malzeme kayseriye&#8217;ye get\u00fcr\u00fcp bahalar\u0131yle g\u00fcn be-g\u00fcn m\u00fctezay\u00fcd olma\u011fla Ergani ve Ma&#8217;den kazas\u0131 ve hav\u00e2lisinde zebh ol\u0131nan hayvanat\u0131n\u0131n cul\u00fbdlar\u0131na mahall-i \u00e2hireye nakil ve furht ol\u0131nmayub ancak Kayseriye&#8217;ye n ve debbagane rayiciyle furht ol\u0131nmas\u0131n\u0131 muhtev\u00ee hal\u00e2k\u00e2immakam-\u0131 \u00c2Li makam \u00c7ukadarlar\u0131ndan \u0130brahim A\u011fa Kullar\u0131&#8217;yle \u015ferefbah\u015f\u0131, sahife-yi vir\u00fbd iden bir k\u0131t&#8217;a Emr-i Ali ERGAN\u0130 kazas\u0131 mahkemesine v\u00fcr\u00fbd vechile v\u00fccuh-\u0131 ahali ve dedba\u011f ve esnaf muvacehelerinde feth ve kraat ve ed\u00e2mer\u00e2sim sem&#8217;u ta&#8217;ateden sonra kasab ve debba\u011f kullar\u0131 \u015f\u00f6yle takr\u00eer-i kel\u00e2m iderler ki kazam\u0131zda zebh ol\u0131nan cul\u00fbdlar\u0131 kazam\u0131zda peydaolan \u015f\u0131ra i\u00e7\u00fcn tuluklar olub ve fazla kalan\u0131 diyar-\u0131 \u00e2hire bey&#8217; ve fruht ol\u0131nmayub ber-mant\u00fbk\u0131 emr-i \u00e2l\u00ee Kayseriye&#8217;ye irs\u00e2l eylemelerine c\u00fcmlesi ta&#8217;ahh\u00fcd! ve iltiz\u00e2m eylemekde devvelki v\u00e2ki&#8217; hal olub p\u00e2ye-yi ser\u00eera&#8217;l\u00e2ya i&#8217;l\u00e2m ol\u0131nd\u0131 b\u00e2k\u00ee emr Hazret-i men leh\u00fc-l-emrindir. Tahr\u00eeren F\u00ee \u00e2hir Cem\u00e2ziye-l-\u00e2hir senete sitte a\u015fer ve elf.<\/p>\n\n\n\n<p>El- Abd\u00fc-d-d\u00e2&#8217;i-d-devlet\u00fc-l-aileyyet\u00fc-l-Osmaniyye Es-Seyyid Hasan El-M\u00fcvell\u00e2 Hil\u00e2fe bi- Ergani Zikr-i \u00e2t\u00ee i&#8217;lam\u0131n hul\u00e2ssas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00ee 26. \u015e. (1)216 (Aral\u0131k 1801) y\u0131l\u0131<\/p>\n\n\n\n<p><em>Belge:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>BOA S\u0131ra No: 198<\/em><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>Kaynak:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Ahmet Hezarfen-Cemal \u015eener, <strong>Osmanl\u0131 Belgeleri&#8217;nde Diyarbak\u0131r Tarihi<\/strong>, Etik Yay\u0131nlar\u0131, s. 54.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>3. Ergani Y\u00f6resinde E\u015fk\u0131ya<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yaz\u0131:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ev\u00e2s\u0131t-\u0131 (l1-20) Zi-l-hicce (Temmuz 1761) y\u0131l Padi\u015fah 3. Mustafa d\u00f6nemi (Gerileme Devridir), Sadr\u00e2zam: Koca Rag\u0131p Pa\u015fa&#8217;d\u0131r. K\u0131rk ya\u015f\u0131nda tahta ge\u00e7en 3. Mustafa&#8217;n\u0131n ilk be\u015f y\u0131l\u0131 bilgin, \u015fair bir ki\u015fi olan Koca Rag\u0131p Pa\u015fa&#8217;n\u0131n Sadrazaml\u0131\u011f\u0131 sayesinde bar\u0131\u015f ve s\u00fckun i\u00e7inde ge\u00e7tiyse de onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Rusya ve Avsuturya ile yap\u0131lan sava\u015flar\u0131n \u00e7o\u011funda yenildik.<\/p>\n\n\n\n<p>O y\u0131l, 22 Mart&#8217;ta Osmanl\u0131 Devleti Prusya ile ticaret antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalad\u0131. 3. Mustafa Ruslara kar\u015f\u0131 derin kin besliyordu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kimden:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 Kasabas\u0131 Naibi Mehmed Efendi&#8217;den<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kime:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Divan-\u0131 H\u00fcm\u00e2yhun&#8217;a \u0130&#8217;l\u00e2m<\/p>\n\n\n\n<p><em>Konu:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ergani&#8217; ye ba\u011fl\u0131 BA\u011eDA\u015e k\u00f6y\u00fcne kom\u015fu KALBE\u015e k\u00f6y\u00fcnden iki y\u00fcz kadar e\u015fkiya sald\u0131rarak birka\u00e7 insan \u00f6ld\u00fcrd\u00fckten sonra 15 haneden ibaret olan k\u00f6y\u00fcn t\u00fcm evlerine girerek ne bulurlarsa mal, para, e\u015fya ya\u011fmalad\u0131klar\u0131 gibi kad\u0131nlara da sald\u0131r\u0131p namuslar\u0131n\u0131 kirlettikleri, bu y\u00fcz k\u0131zart\u0131c\u0131 olay\u0131 i\u015fliyenler mahkemeye gelmedikleri, yetkililerin bunlar\u0131 yakalamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>I. BELGEN\u0130N \u00c7EVR\u0130S\u0130:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Def-i Devlet-i Mekine Arz-\u0131 D\u00e2\u00ee-i Kem\u00eene bud\u0131r ki,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>(Y\u00fcce Devletinizden bu \u00e2ciz kulun iste\u011fi \u015fudur ki,)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 kaz\u00e2s\u0131na t\u00e2bi&#8217; BA\u011eDA\u015e n\u00e2m karye sakinlerinden HACI \u0130BRAH\u0130M ve kar\u0131nda\u015f\u0131o\u011flu \u00d6MER n\u00e2m kimesneler kendi h\u00e2llerinde k\u00e2r ve kasbleriyle (ticaretle) me\u015fgul ve \u0131rzlariyle mukayyid iken yine kaz\u00e2i mezbure tabi&#8217; KALBE\u015e n\u00e2m karye sakinlerinden HACI ABD\u00dcSSAMED ve o\u011fullar\u0131 RASUL ve \u0130S\u00c2 ve MEHMED n\u00e2m m\u00fctegallibeler (zorbalar) ve der\u00fbn-\u0131 melanet -\u00e2l\u00fbd (la&#8217;nete bula\u015fm\u0131\u015f)lar\u0131nda m\u00fcnderic olan fiil-i f\u00e2sid ve garaz-\u0131 k\u00e2sidlerin (k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve ge\u00e7mez kinler) icr\u00e2 kasdiyle ahali-i KALBE\u015e&#8217;ten iki y\u00fcz miktad\u0131r ha\u015farat\u0131 cem&#8217; ve m\u00fcsellah (silahl\u0131) old\u0131klar\u0131 halde mezb\u00fbr HACI \u0130BRAH\u0130M&#8217;in karyesini basub kar\u0131nda\u015f\u0131 o\u011flu \u00d6MER&#8217;i katl ve kend\u00fcsini ve o\u011fullar\u0131 MOLLA MUSTAFA&#8217;y\u0131 ve \u00dcSEY\u0130N&#8217;i ve matt\u00fbl-i mezburun (\u00d6mer&#8217;in) o\u011flu MEHMED&#8217;i darb ve cerh ve l\u00e2-ya&#8217;k\u0131l (d\u00f6verek yaralama ve sersem etme) eylediklerinden sonra der\u00fbn-\u0131 h\u00e2neye duh\u00fbl (ev i\u00e7erisine girerek) muhadder\u00e2tdan (namuslu kad\u0131nlara) olan \u0131yhallerine (\u00e7oluk \u00e7ocu\u011fa) tasallut (sald\u0131rma) esv\u00e2b ve emti&#8217;alar\u0131n (elbise ve mallar\u0131) soyub ve fiil-i \u015feni&#8217; kasdiyle (\u0131rza ge\u00e7mek i\u00e7in) t\u00e2ife-i nisvandan) be\u015f nefer hav\u00e2tini (kad\u0131nlar) mecr\u00fbha (yaralama) ve der\u00fbn-\u0131 h\u00e2nede emv\u00e2l ve e\u015fyalar\u0131n ve nukud\u0131n (paralar\u0131) bi-l-k\u00fclliye (tastamam) ya\u011fma ve gasb ve garet (zorla alma) ve karye-i mezb\u00fbr (Ba\u011fda\u015fk\u00f6y\u00fc) on be\u015fhaneden ibaret bir karye olub zikr ol\u0131nan on be\u015f hanenin dahi emv\u00e2l ve e\u015fyalar\u0131n c\u00fcmleten ya\u011fma ve gasb id\u00fcb ziyade gard-i k\u00fclli (\u00e7ok bask\u0131) itmekle keyfiyyet mezb\u00fbr\u0131n ke\u015ff ve m\u00fc\u015fahedesi (bu olay\u0131n ke\u015ffi) c\u00e2nib-i \u015fer&#8217;den (mahkeme taraf\u0131ndan iltimas (arac\u0131) ol\u0131nd\u0131kda ba&#8217;de-l-ke\u015ff (ke\u015fiften sonra) ve-l-muayene (g\u00f6zden ge\u00e7irme) bu mertebe ma\u011fd\u00fbriri iyeti z\u00e2hir ve vakj&#8217; (bu kadar zarar ziyana u\u011fram\u0131\u015f) olma\u011f\u0131n hus\u00e2malar\u0131yle (d\u00fc\u015fmanlar\u0131 ile) ter\u00e2fi&#8217;-i \u015fer&#8217;-i \u015ferif (mahkemede duru\u015fma) olmak i\u00e7\u00fcn ihz\u00e2ri (mahkemeye getirmek) b\u00e2b\u0131nda bi-d-def&#8217;at m\u00fcr\u00e2sele-i \u015fer&#8217;iye (bir\u00e7ok kere mahkeme mektubu) irs\u00e2l (yollama) ol\u0131nd\u0131kda ithaat itmey\u00fcb m\u00fcr\u00e2faadan imtin\u00e2&#8217; ile duru\u015fmaya gelmeme) fir\u00e2r (ka\u00e7ma) itmekle m\u00fctegallibe-i mezbhur\u0131n (zorbalar\u0131n) hakk\u0131nda icr\u00e2y-\u0131 \u00e2hk\u00e2m-\u0131 \u015fer&#8217;iye (gerekli h\u00fck\u00fcm verilmesi) m\u00fcteassir (zor olup) olub ve hakk\u0131ndan gelinmezse f\u00ee-m\u00e2ba&#8217;d (bundan sonra) bu b\u00e2bda ifakad (iyile\u015fme) ber-vechile mutassevver (d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez) de\u011fildir ve bu misill\u00fc \u015fekavet (e\u015fkiyal\u0131k) c\u00fcmleye s\u00e2r\u00ee (herkese bula\u015farak) ve niz\u00e2m-\u0131 memlekete (\u00fclkenin d\u00fczenine) halel-i t\u00e2r\u00ee (birden bire bozulma) olmas\u0131na b\u00e2\u0131s h\u00e2l\u00e2tdan (neden olacak) olma\u011fla av\u00e2t\u0131f-\u0131 aliyye-i hazret-i cih\u00e2nbaniden (padi\u015fah taraf\u0131ndan g\u00f6sterilen sevgi) m\u00fctezerri&#8217;li\u011fe ma&#8217;z\u00fbr (zarar ve ziyana u\u011frayan)\u0131 mezb\u00fbr HACI \u0130BRAH\u0130M KULLARI&#8217;n\u0131n h\u00e2l-i p\u00fcr-mel\u00e2line (\u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u00fc) merhameten m\u00fcr\u00fcvveten (insanl\u0131\u011fa yak\u0131\u015f\u0131r ac\u0131ma) m\u00fctegallibe-i mezbhurlar\u0131 (e\u015fkiyay\u0131) bulundu\u011fu mahalde ahz u girift (yakalay\u0131p zincire vurma) ve hus\u00e2malar\u0131yle (kar\u015f\u0131 taraf) ile ba&#8217;de-l-m\u00fcr\u00e2fa&#8217; (yarg\u0131land\u0131ktan sonra) hukuk-\u0131 \u0131bad istird\u00e2d (kul haklar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131) \u00fczerlerine madde-i katl s\u00e2bit olanlar\u0131n (insan \u00f6ld\u00fcrenler kan\u0131tlan\u0131rsa) cez\u00e2y-\u0131 \u015fer&#8217;\u00eeleri (\u015feriata g\u00f6re cezalanmalar\u0131) icr\u00e2 (yap\u0131lmas\u0131) ve ihkak-\u0131 hakk al\u0131nmak (bir hakk\u0131 yarg\u0131lama sonucu kan\u0131tlama) b\u00e2b\u0131nda h\u00e2l\u00e2 Vali-i Diyarbekir Vezir-i \u00c2saf\u00fc-n-naz\u00eer (\u00f6rnek vezir) hazretIerine ve ERGAN\u0130 MA&#8217;DEN\u0130 em\u00eenine hit\u00e2ben bir k\u0131t&#8217;a m\u00fcekkid ve m\u00fc\u015feddid (uyar\u0131c\u0131 \u015fiddetli) emr-i cel\u00eel\u00fc-\u015f-\u015f\u00e2n (y\u00fcce emir) l\u00fctf \u00fc ihs\u00e2n buyurulmak niy\u00e2ziyle evvelki v\u00e2ki&#8217; h\u00e2ldir hasbet-en lill\u00e2hi-l-m\u00fcte\u00e2l (Allah rizas\u0131 i\u00e7in) der-i devlet-med\u00e2r-\u0131 d\u00e2mi\u00fc-l-karara (b\u00fcy\u00fckl\u00fck merkezi) arz birle (sunularak) i&#8217;l\u00e2m ol\u0131nd\u0131. Baki emr u Ferman der-i ma&#8217;delet \u00fcnv\u00e2n\u0131nd\u0131r (y\u00fcksek adalet sahibinindir).<\/p>\n\n\n\n<p>Hurrire f\u00ee evhas\u0131t-\u0131 Zi-l,hicce senete erba&#8217; ve seb&#8217;\u00een ve miete ve elf. (Ev\u00eas\u0131t-\u0131 (11-20) Zi-l-hiccc 1174<\/p>\n\n\n\n<p>(Temmuz 1761) sene.<\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 kasabas\u0131 N\u00e2ibi: Mehmed<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00dcH\u00dcR (Mehmed) mutab\u0131kt\u0131r (uygundur)<\/p>\n\n\n\n<p>2. BELGEN\u0130N \u00c7EV\u0130R\u0130S\u0130:<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eer&#8217;le g\u00f6r\u00fcl\u00fcb ihkak-\u0131 hakk (hak \u00fczere yarg\u0131lama) ve keyfiyyet s\u00fbret-i sicili\u00e2ht\u0131yle Dersaadet&#8217;e (\u0130stanbul) i&#8217;l\u00e2m al\u0131nmak bhab\u0131nda Diyarbekir valisine hit\u00e2ben emri \u015fer\u00eef \u0131sdar al\u0131nur.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 kaz\u00e2s\u0131na tabi&#8217; KALBE\u015e karyesi s\u00fckkhan\u0131ndan (ahalisinden) e\u015fkiyadan H\u00c2CI ABD\u00dcSSAMED ve o\u011fullar\u0131 RASUL ve AL\u0130 ve MEHMED n\u00e2n \u015fakiler yine kazai mezb\u00fbre (Ergani kazas\u0131) t\u00e2bi&#8217; BOZA\u015e karyesi s\u00fckk\u00e2n\u0131ndan H\u00c2CI \u0130BRAH\u0130M ve KARINDA\u015e\u0131 o\u011flu \u00d6MER&#8217;in hanelerini iki y\u00fcz mikdar\u0131 ha\u015farat ile basub mezb\u00fbr \u00d6MER&#8217;i kat\u0131 ve merkum H\u00c2CI \u0130BRAH\u0130M&#8217;in o\u011fullar\u0131 MU\u015eTAFA ve H\u00dcSEY\u0130N maktul-i mezbhur\u0131n o\u011flu MEHMED&#8217;i darb ve cerh ve emv\u00e2l ve e\u015fyalar\u0131n nehb (ya\u011fma) ve be\u015fnefer hatunlar\u0131n\u0131 mecruha (yaralama) ve karye-i mezkhure ahalisinin bi-l-c\u00fcmle emvallerin garet ve mur\u00e2faat (y\u00fczle\u015ftirme) itdirilmek i\u00e7\u00fcn bi-d-def&#8217;at (defalarca) da&#8217;vet-i \u015fer&#8217; (mahkemeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131) old\u0131klar\u0131nda it\u00e2at itmemeliriyle e\u015fk\u0131y\u00e2y-\u0131 mezk\u00fbre bulunduklar\u0131 mahalde ahz (yakalma) ve hus\u00e2maliryel (d\u00fc\u015fmanlar\u0131) ter\u00e2f\u00fc&#8217; ve hukuk-\u0131 ib\u00e2d istird\u00e2d (kul haklar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131) ve \u00fczerlerine madde-i katl s\u00e2bit (insan \u00f6ld\u00fcrenler kan\u0131tlan\u0131rsa) olanlar\u0131n cez\u00e2lar\u0131 tert\u00eeb ol\u0131nmak bhab\u0131nda Diyarbekir valisine hit\u00e2ben emr-i \u00e2l\u00ee \u0131sd\u00e2r buyunlmas\u0131n\u0131 ERGAN\u0130 NA\u0130B\u0130 i &#8216;l\u00e2m\u0131nda tast\u00eer (yazar) ider.<\/p>\n\n\n\n<p>Ke\u015ff if h\u00fccceti<\/p>\n\n\n\n<p>l k\u0131t&#8217; a<\/p>\n\n\n\n<p>DERKEN\u00c2R: BU HUS\u00dbS \u0130\u00c7\u00dcN EM\u0130R V\u0130R\u0130LM\u0130\u015e M\u0130D\u0130R? H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>3. BELGEN\u0130N \u00c7EV\u0130R\u0130S\u0130:<\/p>\n\n\n\n<p>HATT-I H\u00dcM\u00c2Y\u00dbN S\u00c2HH BUYURULDU<\/p>\n\n\n\n<p>Diyarbekir Valisi Zareli-Z\u00e2de Vezir Fezullah Pa\u015fa, ERGAN\u0130 N\u00e2ibi&#8217;ne H\u00dcK\u00dcM, K\u0130-<\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130 kaz\u00e2s\u0131na t\u00e2bi&#8217; KALBE\u015e karyesi (X) s\u00fckk\u00e2n\u0131ndan e\u015fkiyadan H\u00c2CI ABD\u00dcSSAMED ve o\u011fullar\u0131 RASUL ve AL\u0130 ve MEHMED nam \u015fakiler yine kaza,i mezb\u00fbre t\u00e2bi&#8217; BOZA\u015e nam karyede s\u00e2kin H\u00c2CI \u0130BRAH\u0130M ve kar\u0131nda\u015f\u0131 o\u011flu \u00d6MER&#8217;in hanelerini iki y\u00fcz mikdar\u0131 ha\u015far\u00e2t ile basub mezb\u00fbr \u00d6MER&#8217;i katl ve merkum H\u00c2CI \u0130BRAH\u0130M&#8217;in o\u011fullar\u0131 MU\u015eTAFA ve H\u00dcSEY\u0130N dahi maktul (\u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f) mezbur\u0131n o\u011flu MEHMED&#8217;i darb&#8230; Ferman\u0131m olma\u011f\u0131n imdi Sen ki, Vezir m\u00fc\u015f\u00e2r\u00fcn ileyhsin bu hal\u00e2lde (bu arada) hav\u00e2li-i mezb\u00fbrede bulunmanla \u015fekavet-i mezb\u00fbre cesaret iden e\u015fkiyay-\u0131 merkumeyi (yukar\u0131da adlar\u0131 yaz\u0131l\u0131 e\u015fkiya) bi-eyyi hal (mutlaka) ele getir\u00fcb (yakalama) ahz (zincire vurma) ve meclis-i \u015fer&#8217;a ihz\u00e2r (mahkemeye duru\u015fmaya getirme) ve da&#8217;vhay-\u0131 hak \u00fczere gasb ve nehb (\u00e7al\u0131p ya\u011fma) itdikleri emval ve e\u015fya min-gayr-i noksan (hi\u00e7 noksans\u0131z) kendilerden ba&#8217;de-t-tahsil (al\u0131n\u0131nca) \u00fczerlerine ihkak-\u0131 hakk itdir\u00fcb si cill\u00e2tiyle der-i devlet-i mad\u00e2r\u0131ma (b\u00fcykl\u00fck merkezi olan h\u00fck\u00fcmdara) arz ve i&#8217;l\u00e2m eylemeniz bhab\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00ee ev\u00e2s\u0131t-\u0131 (11-20) Muharrem 1175 (A\u011fustos 1761)<\/p>\n\n\n\n<p><em>Belge:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>BOA &#8211; Cevdet zabtiya, No 4520, 3 adet helge<\/em><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>Kaynak:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">Ahmet Hezarfen-Cemal \u015eener, <strong>Osmanl\u0131 Belgeleri&#8217;nde Dersim Tarihi<\/strong>, Etik Yay\u0131nlar\u0131, s. 123-127.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><a><\/a><strong>5) SALNAMELER<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>Korkma salnameye bir k\u00f6\u015fesinden ili\u015f, istikbalin taht-i emniyettir<\/em>.&#8221; Cenap \u015eahabettin<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Salname<\/strong>; bir senelik olaylar\u0131 topluca g\u00f6stermek \u00fczere haz\u0131rlanan eserler i\u00e7in kullan\u0131lan bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. T\u00fcrk\u00e7e&#8217;ye Tanzimat&#8217;tan sonra girmi\u015ftir. Fars\u00e7a &#8220;<em>sene<\/em>&#8221; demek olan &#8220;<em>sal<\/em>&#8221; ile yine Fars\u00e7a &#8220;<em>mektup<\/em>&#8220;, &#8220;<em>kitap<\/em>&#8221; anlam\u0131na gelen &#8220;<em>name<\/em>&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesiyle olu\u015fmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 &#8220;<em>y\u0131ll\u0131k<\/em>&#8220;t\u0131r. Bat\u0131l\u0131lar salname veya y\u0131ll\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda &#8220;<em>annuaire<\/em>&#8220;, &#8220;<em>annus<\/em>&#8220;, &#8220;<em>annale<\/em>&#8221; ve &#8220;<em>almanac<\/em>&#8221; s\u00f6zc\u00fcklerini kullanmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Salnameler, Osmanl\u0131 Devleti&#8217;nin yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu resm\u00ee y\u0131ll\u0131klard\u0131r. Bu y\u0131ll\u0131klarda genel olarak Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun, \u00f6zel olarak da \u015fehirlerin y\u0131ll\u0131k olarak ekonomik, sosyal, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim ziraat ile ilgili istatistik\u00ee verileri yer almaktad\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti&#8217;nin ve \u015fehirlerin hat\u0131ra defteri, belle\u011fi gibidir. \u0130\u00e7indeki bilgiler k\u0131s\u0131tl\u0131 olsa bile, bilgilerin g\u00fcvenilirli\u011fi nedeniyle 19. ve 20. y\u00fczy\u0131lda yay\u0131nlanan salnameler \u015fehir tarih\u00e7ilerinin, tarih\u00e7i ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ba\u015fvuru kaynaklar\u0131 aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nda ilk salname 1847 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk salnameyi d\u00fczenlemekle Hayrullah Efendi g\u00f6revlendirildi, ama Ahmed Vefik Pa\u015fa&#8217;ya yapt\u0131r\u0131ld\u0131. Sonralar\u0131 Cevdet Pa\u015fa, daha sonralar\u0131 da Meclis-i Mearif Ba\u015fk\u00e2tibi Beh\u00e7et, Meclis azas\u0131ndan R\u00fc\u015fdi beyler taraf\u0131ndan haz\u0131rland\u0131. 1888&#8217;den sonra Me&#8217;murin-i M\u00fclkiye Komisyonu&#8217;na ba\u011fl\u0131 Sicil-i Ahval idaresi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenir oldu. Resmi salnameler, saltanat\u0131n sonuna kadar bu idare taraf\u0131ndan d\u00fczenlenip \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk zamanlar y\u00fcz k\u00fc\u00e7\u00fck sayfay\u0131 ge\u00e7meyen salnameler, sonralar\u0131 iki-\u00fc\u00e7 y\u00fcz, en nihayet yedi-sekiz y\u00fcz sayfay\u0131 bulmu\u015ftur. Bunlarda, devletin resmi te\u015fkilat\u0131ndan ba\u015fka; memurlar\u0131n isimleri, tayin tarihleri, r\u00fctbeleri, ni\u015fanlar\u0131 g\u00f6sterilir. Birer belge niteli\u011fi ta\u015f\u0131rlar. Genel salnamelerden ba\u015fka, yine resmi \u00f6zellikte olmak \u00fczere bakanl\u0131klar, vilayetler (valilikler) de salnameler \u00e7\u0131kartm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Vilayetlerce ilk salname, 1866-67 senesinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Vilayetlerin baz\u0131lar\u0131nda yaln\u0131z bir tek salname yay\u0131nlan\u0131rken, baz\u0131lar\u0131nda yirmiye yak\u0131n salname \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. En \u00e7ok salname \u00e7\u0131karan vilayetler Bursa ve Selanik&#8217;tir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani, hem <strong>Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<\/strong>&#8216;lerde ve hem de <strong>Diyarbak\u0131r Salnameleri<\/strong>&#8216;nde yer almaktad\u0131r. Diyarbak\u0131r Salnameleri&#8217;nde yer alan Ergani ile ilgili bilgilere <strong>\u00c7ay\u00f6n\u00fc&#8217;nden Ergani&#8217;ye Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f <\/strong>kitab\u0131mda k\u0131smen yer vermi\u015ftim (s. 18). Bu \u00e7al\u0131\u015fmamda, <strong>Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye<\/strong>&#8216;leri ve <strong>T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet Saln\u00e2meleri<\/strong>&#8216;ndeki bilgilere yer verilecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani&#8217;nin sancak \u00f6ncesi ve sonras\u0131 ile ilgili elimizde pek fazla bilgi ve belge yok veya \u00e7ok az. Var olanlar\u0131 da g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kartmada yeterli bir \u00e7aba i\u00e7ersinde de\u011filiz. Tarihle ilgili yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar, incelemeler veya yorumlar e\u011fer bilgi ve belgelere dayanm\u0131yorsa inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve etkisi olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc belgelere dayanmayan tarih, belleksiz insana benzer.<\/p>\n\n\n\n<p>Belgelerin g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131nda az\u0131c\u0131k katk\u0131m olsun diye Salnamelerde yer alan Ergani, daha do\u011frusu Erganimadeni Sanca\u011f\u0131 ile ilgili bilgileri aktarmak istiyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>Salnamelerin Erganimadeni Sanca\u011f\u0131 ile ilgili k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131ca orijinal sayfalar\u0131n\u0131n hem fotokopilerini ve hem de bu Osmanl\u0131ca metinlerin Latin alfabesine \u00e7evrilmi\u015f hallerini bana Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez g\u00f6ndermi\u015fti. Uzun s\u00fcredir bu belgeler ve \u00e7evrileri ar\u015fivimde \u00f6ylesine duruyorlard\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm bunlar\u0131 yay\u0131nlarsam, belgelerin g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, ilgi duyanlara ve de ara\u015ft\u0131rma yapacak olanlara bir faydam olmu\u015f olur. Yay\u0131nlanan bu belgeler belleklerde kalmasa bile ar\u015fivlerde yer al\u0131p g\u00fcn\u00fc geldi\u011finde de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Te\u015fekk\u00fcr:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Orijinal belgeleri ve \u00e7evrilerini g\u00f6nderen ve yay\u0131nlanmas\u0131na izin veren amcamo\u011flu <strong>Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez<\/strong>&#8216;e te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>\u0130lgili yaz\u0131: Osmanl\u0131 D\u00f6nemi ve Cumhuriyet D\u00f6nemi Salnameleri <a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6289\" data-type=\"post\" data-id=\"6289\">Salnamelerde Ergani<\/a> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ayr\u0131ca yaz\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in buraya al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=abdurrahman-uzulmez\" rel=\"tag\">abdurrahman \u00fcz\u00fclmez<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=arsiv\" rel=\"tag\">ar\u015fiv<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=belge\" rel=\"tag\">belge<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani-sancagi\" rel=\"tag\">Ergani Sanca\u011f\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ismail-besikci-2\" rel=\"tag\">ismail be\u015fikci<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=kurdistan\" rel=\"tag\">k\u00fcrdistan<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=liva\" rel=\"tag\">liva<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=osmanli\" rel=\"tag\">osmanl\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=osmanli-belgeleri\" rel=\"tag\">osmanl\u0131 belgeleri<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=osmanli-imparatorlugu\" rel=\"tag\">osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=osmanlica\" rel=\"tag\">osmanl\u0131ca<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=safevi-imparatorlugu\" rel=\"tag\">safevi imparatorlu\u011fu<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=salname\" rel=\"tag\">salname<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=sancak\" rel=\"tag\">sancak<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=yavuz-selim\" rel=\"tag\">Yavuz Selim<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=yillik\" rel=\"tag\">y\u0131ll\u0131k<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haz\u0131rlayan:M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez \u0130\u00e7indekilerI. Sunu\u015fII. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun \u0130dari Yap\u0131s\u0131 ve Ergani Sanca\u011f\u0131III. Osmanl\u0131 Belgeleri1) Kanunn\u00e2melerA) Yavuz Sultan Selim Devri Kanunn\u00e2meleri&#8217;nden Ergani Sanca\u011f\u0131 Kanunn\u00e2mesiB) Kanuni Devri ve Ergani Vil\u00e2yet Kanunn\u00e2meleri2) Tahrir Defteri3) Muhimme Defteri4) Osmanl\u0131 Belgelerinden olu\u015fan iki kitapta Ergani5) Salnameler1310H\/1308R\/(1892M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye1312H\/1310R\/(1894M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye1313H\/1311R\/(1895M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye1314H\/1312R\/(1896M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye1315H\/1313R\/(1897M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye1316H\/1314R\/(1898M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye1317H\/1315R\/(1899M) Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye EklerI. 1925-1926 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet SalnamesiII. 1926-1927 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet SalnamesiIII. 1927-1928 Tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devlet SalnamesiIV. 8 Te\u015frinievvel 1927 Tarihli Vilayet, Kaza, \u015eehir ve K\u00f6yler \u0130tibariyle T\u00fcrkiye N\u00fcfusuV. 1928 Tarihli<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1064],"tags":[2263,4397,4403,2259,1291,157,4405,156,4407,554,245,4793,537,4404,2256,4248],"class_list":["post-6923","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","tag-abdurrahman-uzulmez","tag-arsiv","tag-belge","tag-ergani-sancagi","tag-ismail-besikci-2","tag-kurdistan","tag-liva","tag-osmanli","tag-osmanli-belgeleri","tag-osmanli-imparatorlugu","tag-osmanlica","tag-safevi-imparatorlugu","tag-salname","tag-sancak","tag-yavuz-selim","tag-yillik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6923"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6923\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6945,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6923\/revisions\/6945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}