{"id":6888,"date":"2007-07-12T17:09:00","date_gmt":"2007-07-12T17:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6888"},"modified":"2023-07-03T17:22:50","modified_gmt":"2023-07-03T17:22:50","slug":"demografya-surekli-degisen-sabit-kalmayan-bir-durum-arz-eder","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6888","title":{"rendered":"\u201cDemografya S\u00fcrekli De\u011fi\u015fen \/ Sabit Kalmayan Bir Durum Arz Eder\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez\u2019in g\u00f6nderdi\u011fi bir yaz\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Amcao\u011flu;<\/p>\n\n\n\n

Yazd\u0131klar\u0131n\u0131(*)<\/sup> okudum.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcslubunun \u00e7ok sert olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda be\u011fendim. Yazd\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek i\u00e7in zaten tarih\u00e7i olmaya gerek yok, duygular\u0131n\u0131n tutsa\u011f\u0131 olanlar hari\u00e7, akl\u0131n\u0131 kullanmas\u0131n\u0131 bilen her insan bunu anlayabilir. Birka\u00e7 ayr\u0131nt\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u201cyanl\u0131\u015f\u201d g\u00f6remedim. O da \u015fu:<\/p>\n\n\n\n

\u201cT\u00fcrkler K\u00fcrdistan’da hi\u00e7bir zaman k\u00f6ylere yerle\u015fmemi\u015ftir. Egemen ulus olman\u0131n avantaj\u0131n\u0131 kullan\u0131p kent ve kasabalarda bulunmu\u015ftur. \u0130dari ve askeri kademelerde yer alm\u0131\u015f, Ermeni ve Yahudilerden geriye kalan sanat ve ticaret i\u015fleriyle u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Zahmetli tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131k \u00e7ift\u00e7ilik gibi i\u015flerle u\u011fra\u015fmay\u0131 K\u00fcrtlere havale etmi\u015flerdir. Sel\u00e7uklu, Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet d\u00f6nemlerine bir b\u00fct\u00fcn olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunun b\u00f6yle oldu\u011fu rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Bu yarg\u0131 bana fazlas\u0131yla k\u00f6\u015feli geldi\u011fi gibi, baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan madd\u00ee hatalar da i\u00e7eriyor. Birincisi T\u00fcrkler, hi\u00e7bir zaman -II. Me\u015frutiyet d\u00f6nemini saymazsak- Osmanl\u0131 veya \u00f6ncesinde \u201cegemen s\u0131n\u0131f\u201d olmam\u0131\u015flard\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce ne \u201culus\u201d formasyonu ne de \u201culus bilinci\u201d o d\u00f6nemlerde olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, Osmanl\u0131 ve Sel\u00e7uklu saraylar\u0131n\u0131n b\u00f6yle bir tasarrufu da olmam\u0131\u015ft\u0131r. Onlar i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman olanlar\u0131n hukuk\u00ee stat\u00fcs\u00fc her zaman ayn\u0131yd\u0131. Yeni M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f bir S\u0131rp ile T\u00fcrk aras\u0131nda hi\u00e7bir fark yoktu. Hatta Osmanl\u0131lar bunu biraz daha esneterek baz\u0131 idari kadrolarda -sadece son zamanlar\u0131nda de\u011fil- evvelden beri H\u0131ristiyan planlar\u0131 da istihdam etmi\u015flerdir. Mesela Balkanlarda istila edilen yerlerde eski yerel beylere t\u0131mar vermi\u015fler bunlar da zamanla M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Kay\u0131tlar t\u0131mar sahipleri aras\u0131nda dini farkl\u0131 olanlar ile M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda bir fark g\u00f6zetilmedi\u011fini g\u00f6steriyor. Ancak buna ra\u011fmen genelde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n h\u00e2kim unsur oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. T\u00fcrklerin h\u00e2kim unsur oldu\u011fu fikri T\u00fcrk milliyet\u00e7ilerinin, fazlas\u0131yla zorlama yorumundan, hatta uydurmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. T\u00fcrk\u00e7enin resmi dil olmas\u0131 elbette ki T\u00fcrklere baz\u0131 avantajlar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ama bilin\u00e7li bir \u015fekilde bunun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 -T\u00fcrklerin kay\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131- g\u00f6steren hi\u00e7bir delil yoktur. Di\u011fer taraftan T\u00fcrk\u00e7enin resmi dil olmas\u0131 ba\u015fka baz\u0131 etnik guruplar i\u00e7in hi\u00e7 mi hi\u00e7 \u00f6nemli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren deliller de vard\u0131r. Mesela Bo\u015fnaklar i\u00e7in b\u00f6yledir. Bunun yan\u0131nda Sel\u00e7uklularda resmi dil de zaten T\u00fcrk\u00e7e de\u011fil, Fars\u00e7ayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, T\u00fcrklerin do\u011fuda sadece idari kadrolarda yer ald\u0131klar\u0131- dolays\u0131yla b\u00f6lgenin yerle\u015fik halklar\u0131ndan olmay\u0131p sonradan g\u00f6\u00e7 edenlerin yerle\u015fmesiyle olu\u015fan n\u00fcfusa sahip oldu\u011fu- fikri ise K\u00fcrt milliyet\u00e7ilerinin sav\u0131 olup, onlar da k\u00f6\u015feli savlarda bulunma konusunda T\u00fcrk milliyet\u00e7ilerinden pek a\u015fa\u011f\u0131 kalm\u0131yorlar sa\u011f olsunlar. Her \u015feyden \u00f6nce \u015funu s\u00f6ylemeliyiz ki demografya s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen\/ sabit kalmayan bir durum arz eder. Do\u011fu b\u00f6lgelerinde -\u00e7o\u011funlu\u011fu te\u015fkil etmeseler de- evvelden beri T\u00fcrk(men) n\u00fcfus vard\u0131. Hem de bug\u00fcnk\u00fcne nazaran oranda daha fazla oldu\u011fu muhakkakt\u0131r. Ama \u00e7e\u015fitli sebeplerle bu de\u011fi\u015fti. Bu de\u011fi\u015fimin de \u00e7ok farkl\u0131 sebepleri vard\u0131r. Birincisi din fark\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131mdan a\u015firetler bir s\u00fcre sonra asimile olarak ba\u015fka bir etnik gurubun dilini konu\u015fabiliyorlard\u0131. Mesela Germiyano\u011fullar\u0131 ve Mente\u015fe Beyli\u011fi\u2019ni kuranlar s\u00f6ylendi\u011fi gibi T\u00fcrkmen de\u011fil K\u00fcrt\u2019t\u00fc. Ama bat\u0131 Anadolu\u2019da k\u0131sa s\u00fcrede T\u00fcrkmenle\u015ftiler. Bununla beraber, Akkoyunlular d\u00f6neminde b\u00fct\u00fcnle\u015ferek tek bir a\u015firet halini alm\u0131\u015f, birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f bir\u00e7ok T\u00fcrkmen ve K\u00fcrt a\u015firetleri bulunmaktayd\u0131. B\u00f6lgede ayn\u0131 \u015fekilde T\u00fcrk iken K\u00fcrtle\u015fen veya Arapla\u015fan -veya aksi- bir\u00e7ok a\u015firet vard\u0131r.(Tipik \u00f6rneklerden biri Karake\u00e7ili a\u015firetidir. \u0130sminden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczeri bir T\u00fcrk a\u015firetidir. Ama bug\u00fcn Urfa ili s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde mesk\u00fbn olan bu a\u015firet, hala T\u00fcrk\u00e7e ismini muhafaza etmesine ra\u011fmen, bir K\u00fcrt a\u015firetidir. Ama Osman Beyli\u011fi\u2019nin kurucusu Osman Bey zaman\u0131nda bir T\u00fcrk a\u015firetiydi. \u00dcstelik Osman Bey de bu a\u015firete mensuptu. Ama bu a\u015firetin do\u011fuda kalan veya oraya g\u00f6\u00e7 eden kolu zamanla K\u00fcrtle\u015fmi\u015ftir.) \u0130kincisi ise g\u00f6\u00e7lerdir. B\u00f6lgedeki T\u00fcrkmen n\u00fcfus zamanla daha bat\u0131 ve kuzey b\u00f6lgelere y\u00f6neldi\u011fi\/ y\u00f6nlendirildi\u011fi bilinmektedir. Mesela Osmanl\u0131 tahrir kay\u0131tlar\u0131yla Sinop ile Batum aras\u0131ndaki b\u00f6lgenin Akkoyunlu bakiyesi K\u00fcrt ve T\u00fcrkmen a\u015firetleri yerle\u015ftirilerek M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bug\u00fcn biliniyor. (Tabi bunlardan \u2018K\u00fcrtler de asl\u0131nda T\u00fcrk\u2019t\u00fcr\u2019 gibi deli sa\u00e7mas\u0131 sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karanlar vard\u0131r. Ama bizi bu ilgilendirmez san\u0131r\u0131m.) Iraktaki T\u00fcrkmenlerin durumu ise biraz farkl\u0131d\u0131r. Zira bu b\u00f6lgeye yerle\u015fmesi Sel\u00e7uklu istilas\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nceye, Abbasi y\u00f6netiminin birinci y\u00fczy\u0131l\u0131 kadar eskiye gider.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar bir yana b\u00f6lgede genel olarak T\u00fcrk k\u00f6ylerinin olmad\u0131\u011f\u0131 sav\u0131 da fazla k\u00f6\u015feli. Mesela Elaz\u0131\u011f\u2019\u0131n \u00e7o\u011fu, Harput ve k\u00f6ylerinin tamam\u0131, Sivrice\u2019nin baz\u0131 k\u00f6yleri, gene Mu\u015f, Bitlis ve Van\u2019\u0131n baz\u0131 k\u00f6yler T\u00fcrk k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Bunlar benim bildiklerim. Keza -K\u00fcrdistan denilen b\u00f6lgenin- daha kuzeyinde ise bol oranda vard\u0131r. \u00d6zetle, b\u00f6lgenin tamam\u0131n\u0131 Ergani gibi oldu\u011funu varsayarak yazmamak laz\u0131m. Bu yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca Molla G\u00fcrani d\u00f6nemi ile bug\u00fcnk\u00fc Ergani\u2019nin demografik yap\u0131s\u0131n\u0131n ayn\u0131 oldu\u011funu da varsaymamak laz\u0131m.(K\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek: K\u00f6y isimleri de tek ba\u015f\u0131na yeterli kan\u0131t de\u011fildir. Zira ismi farkl\u0131 dilde olan bir yerle\u015fim birimine ba\u015fka bir etnik guruba mensup birileri yerle\u015febilir. \u0130stanbul ismi Rumcad\u0131r. Fakat \u0130stanbullular Rum mudur?) Ama bunlar\u0131n hi\u00e7birisi matematiksel olarak -Erganili ise- Molla G\u00fcran\u00ee\u2019nin K\u00fcrt olma ihtimalinin galip ihtimal oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmedi\u011fi de a\u00e7\u0131kt\u0131r. As\u0131l sorun elde hi\u00e7bir kan\u0131t olmadan nevzuh\u00fbr do\u00e7entin etnik k\u00f6ken tespit etmesinin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131 kay\u0131tlar\u0131na dayanarak etnik k\u00f6ken tespit etmek-hele hele M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in- \u00e7ok zordur. \u00c7\u00fcnk\u00fc etnisite kavram\u0131yla bir ilgileri yoktur. (\u0130\u015fte bu da bir etnik grubun, mesela T\u00fcrklerin \u201cegemen ulus\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ulus kavram\u0131n\u0131n yabanc\u0131s\u0131yd\u0131lar. Ama bundan etnik k\u00f6kenlerini bilmiyorlard\u0131 anlam\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131. Sadece buna bug\u00fcnk\u00fcne benzer bir anlam ve \u00f6nem vermiyorlard\u0131. Sonu\u00e7ta bizde T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan ailelerde b\u00fcy\u00fcd\u00fck. B\u00fcy\u00fcklerimizden birinin \u201cT\u00fcrkl\u00fck\u201dten falan bahsetti\u011fini hat\u0131rl\u0131yor musun?)<\/p>\n\n\n\n

\u0130ster istemez tekrar ediyorum. Bu ayr\u0131nt\u0131lar b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n genelde \u201cK\u00fcrt\u201d oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmez. Ama bir b\u00f6lge veya bir yerle\u015fim yerinden bahsederken, malum do\u00e7ent gibi ara\u015ft\u0131rma yapmadan kesin karara varmamak o konuda varsa kaynaklar\u0131 etrafl\u0131ca incelemek, her \u015feyden \u00f6nce n\u00fcfusun s\u00fcrekli de\u011fi\u015fti\u011fi\/ de\u011fi\u015febilece\u011fini unutmamak gerekir. Mesela XIX. y\u00fczy\u0131la ait bir kayna\u011fa dayanarak XV. y\u00fczy\u0131l hakk\u0131nda da karar verilemez. Bunun yan\u0131nda \u00f6zellikle co\u011frafyan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcnden veya tarihinden bahsedilirken daha ihtiyatl\u0131 davran\u0131lmal\u0131 \u201chi\u00e7bir zaman\u201d, \u201chi\u00e7bir yerde\u201d gibi tan\u0131mlar yerine \u201cgenellikle\u201d vb. gibi s\u0131fatlar daha uygun olur.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar bir yana Babinger\u2019in yazd\u0131klar\u0131ndan benim anlad\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6re, a\u00e7\u0131k bir dille Molla G\u00fcrani\u2019nin K\u00fcrt oldu\u011funu yazm\u0131\u015f de\u011fildir. Sadece \u201cK\u00fcrt b\u00f6lgesi \u015eehrizor\u2019daki Koran k\u00f6y\u00fcnden\u201d oldu\u011funu yazm\u0131\u015f(s.40). Sak\u0131p Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131n Babinger\u2019in eserinin Frans\u0131zca terc\u00fcmesine atfen s\u00f6yledikleri de pek sa\u011fl\u0131kl\u0131 de\u011fil. Sana eserin T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisini-ilgili sayfalar\u0131- g\u00f6nderiyorum. Orijinal metni okuyup yazd\u0131klar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda pek fazla bilgi olmasa da Bursal\u0131 Tahir Bey\u2019in Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri adl\u0131 eserinde Molla G\u00fcrani maddesini de \u00e7evirerek g\u00f6nderiyorum.<\/p>\n\n\n\n

Bir esere at\u0131f yaparken de \u201c\u015fu ki\u015finin, \u015fu eserine (parantez i\u00e7inde bas\u0131m yeri, tarihi ve sayfa numaras\u0131, varsa dipnot da yaz\u0131p) atfen (veya \u2018g\u00f6ndermede bulunarak\u2019)\u201d diyerek c\u00fcmleyi tamamlamak gerekir. Bu metni okumay\u0131 da kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bir di\u011feri ise metinde yap\u0131lan al\u0131nt\u0131y\u0131, ikinci defa tekrar etmi\u015fsin. Bunun gereksizli\u011fi a\u00e7\u0131k. \u0130kincisinde c\u00fcmle aras\u0131nda hat\u0131rlatma yapmak yetmez mi?<\/p>\n\n\n\n

Herkese selam, sa\u011fl\u0131k ve afiyet dileklerimle…<\/p>\n\n\n\n

12 Temmuz 2007
Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

(*)<\/sup> Burada s\u00f6z konusu edilen \u201cFatih Sultan Mehmed’in Hocas\u0131 Molla G\u00fcrani, Erganili mi?\u201d<\/em> ve \u201cMolla G\u00fcrani T\u00fcrk m\u00fc, K\u00fcrt m\u00fc?\u201d<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131lar\u0131m a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r. \u2013M. \u00dcz\u00fclmez<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
Fatih Sultan Mehmed’in Hocas\u0131 Molla G\u00fcrani Erganili mi?<\/a><\/blockquote>