{"id":6473,"date":"2007-06-15T20:35:00","date_gmt":"2007-06-15T20:35:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6473"},"modified":"2023-07-01T14:39:01","modified_gmt":"2023-07-01T14:39:01","slug":"gertrude-bellin-yazilarinda-diyarbakir-ergani-maden-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6473","title":{"rendered":"Gertrude Bell\u2019in Yaz\u0131lar\u0131nda Diyarbak\u0131r, Ergani, Maden -II"},"content":{"rendered":"\n

Yaz\u0131n\u0131n \u00f6ncesi: Gertrude Bell\u2019in Yaz\u0131lar\u0131nda Diyarbak\u0131r, Ergani, Maden -I<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Tarmur k\u00f6y\u00fcn\u00fcn (Tarmur: Diyarbak\u0131r-Elaz\u0131\u011f karayolunun 200 m. kuzeyinde Geyik \u0130stasyonu\u2019na yak\u0131n olan Ergani\u2019nin Term\u00fcl-A\u015fa\u011f\u0131 Kuyulu k\u00f6y\u00fc olmal\u0131.-M. \u00dcz\u00fclmez<\/em>) d\u0131\u015far\u0131s\u0131nda, d\u00fc\u011f\u00fcn \u015fenlikleri m\u00fcnasebetiyle bir g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc burada harcad\u0131k. E\u011flenceler \u015fafak s\u00f6kene kadar s\u00fcrd\u00fc. Kom\u015fu k\u00f6ylerdeki halk, silahlarla ate\u015f edilmesiyle birlikte biraz \u00fcrkt\u00fcler. G\u00fcn a\u011far\u0131nca d\u00fc\u011f\u00fcn alay\u0131 bitti ve yerini derin bir sessizlik ald\u0131. Daha sonra; gelin, ipekten yap\u0131lm\u0131\u015f duva\u011f\u0131n i\u00e7erisinde kocas\u0131n\u0131n evine kadar u\u011furland\u0131. Gelin u\u011furland\u0131ktan sonra, Arghana (Ergani) tepesine do\u011fru yola koyulduk. Dik bir yolun kenar\u0131ndan, Ermeni manast\u0131r\u0131na do\u011fru ilerlemeye devam ettik. Buradan manzara \u00e7ok g\u00fczel ve b\u00fcy\u00fcleyici g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Yolculu\u011fumuz esnas\u0131nda papazla derin bir sohbete dald\u0131k. Bir yandan sohbet ederken, bir yandan s\u0131cac\u0131k kahvemizi yudumluyorduk. Ermeni manast\u0131r\u0131n\u0131n, H\u0131ristiyan devrinin birinci y\u00fczy\u0131l\u0131nda kuruldu\u011funu ve Orta \u00c7a\u011f devrinde ise, manast\u0131r\u0131n geni\u015fletilmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.\u201d (Amurath to Amurath, 1911, s. 289-290)<\/p>\n\n\n\n

Gertrude Bell, babas\u0131na ve annesine yazd\u0131\u011f\u0131 Mektuplar\u0131\u2019nda da yine Diyarbak\u0131r, Ergani ve Maden hakk\u0131nda bilgiler vermektedir. A\u015fa\u011f\u0131da T\u00fcrk\u00e7esini aktaraca\u011f\u0131m mektuplar\u0131 Diyarbak\u0131r\u2019dan yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu mektuplar\u0131n T\u00fcrk\u00e7esi\u2019ni Sn. Emine Sar\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r, kendisine \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n\n\n\n

Gertrude Bell\u2019in mektuplar\u0131:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

[1 Haziran 1909 Amida (Diyarbak\u0131r)]<\/em>
Sevgili Baba, Musul\u2019da ald\u0131\u011f\u0131m 2 telgrafa cevap g\u00f6nderiyorum. Birisi benim g\u00f6nderdi\u011fim telgraf, di\u011feri de kay\u0131tl\u0131 adresin bilinmeyi\u015fi nedeniyle geri d\u00f6nen telgraf. Bu Londra yetkilisinin hatas\u0131 olmal\u0131 ve onlara niye \u00f6yle yapt\u0131klar\u0131n\u0131 sormaktan zevk alaca\u011f\u0131na eminim. Londra\u2019dakiler bana 3 g\u00fcn boyunca b\u00fcy\u00fck bir endi\u015fe ya\u015fatt\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc sadece bir cevap almay\u0131 hayal ediyordum ve ben de k\u00f6t\u00fc bir \u015feyin olmu\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Buradan, olabilecek hatalar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in Londra adresine a\u00e7\u0131k olarak telgraf \u00e7ektim.<\/p>\n\n\n\n

Mektuplar\u0131n bana b\u00fcy\u00fck bir zevk veriyor. Burada daha \u00f6nce ald\u0131\u011f\u0131mdan daha \u00e7ok mektup ald\u0131m. Herkes durumun daha k\u00f6t\u00fcye gitti\u011fini ifade ediyor. Almanlar bizi i\u015fgal etmek \u00fczereler ve \u00fclke tahrip edilmi\u015f durumda; \u015fu sonuca vard\u0131m ki, T\u00fcrkiye \u0130ngiltere\u2019den daha g\u00fcvenli bir yer. Ama kendi aram\u0131zda, ben T\u00fcrkiye hakk\u0131nda endi\u015feliyim. Sava\u015f\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 6 ay i\u00e7inde gelece\u011fini sanm\u0131yorum, ama eminim ki kan seli halinde gelecek. Ordu ve Eski T\u00fcrkiye Partisi (\u0130ttihat ve Terakki Partisi. M. \u00dcz\u00fclmez<\/em>) kavga etmeye\/ tart\u0131\u015fmaya kararl\u0131, ama k\u0131zg\u0131n de\u011fil. H\u00fck\u00fcmetin Xias\u2019lar\u0131 (H\u0131ristiyanlar\u0131) korumas\u0131na ve Adana katliam\u0131n\u0131n intikam\u0131n\u0131 almas\u0131na k\u0131zg\u0131n. San\u0131r\u0131m, bu korkun\u00e7 ayaklanmalara yol a\u00e7acak, ama acaba ordu \u00fclkeyi b\u0131rakmamak i\u00e7in yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc olabilecek ve yeni rejimi destekleyecekler mi? Destekleyeceklerini zan etmiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc o t\u00fcm T\u00fcrkiye \u00fczerinde kati bir g\u00f6zetim anlam\u0131na geliyor. Ama o zamana kadar ben bunu yad\u0131rgayaca\u011f\u0131m. Buradan 3 hafta i\u00e7inde Kayseri\u2019ye ula\u015fmay\u0131, ve 15 g\u00fcn ya da daha sonra Konya\u2019ya ula\u015fmay\u0131 umuyorum. Sizi her zaman seven k\u0131z\u0131n\u0131z Gertrude.<\/p>\n\n\n\n

[6 Haziran 1909-Pazar]<\/em>
Sevgili Anne, Diyarbak\u0131r\u2019da 3 g\u00fcn ge\u00e7irdim. Diyarbak\u0131r enteresan T\u00fcrk \u015fehirlerinden biri; Dicle Nehri\u2019nden y\u00fcksekte, dik bir tepenin \u00fcst\u00fcnde kurulmu\u015f, etraf\u0131 m\u00fckemmel denebilecek duvar ve kulelerle \u00e7evrilmi\u015f. Bu duvar ve kuleler siyah volkanik ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f, orijinali Bizans i\u015fi ve bir k\u0131sm\u0131 Araplar taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f. Diyarbak\u0131r etraf\u0131 siyah ve tehditk\u00e2r duvarlarla \u00e7evrilmi\u015f\/b\u00fcy\u00fck bir \u015fehir. Diyarbak\u0131r insanlar\u0131n\u0131n kalplerinin de ayn\u0131 \u015fehri saran duvarlar gibi siyah oldu\u011funu s\u00f6yleyen bir atas\u00f6z\u00fc var. Caddelerinde 1895 katliam\u0131n\u0131n (Ermeni olaylar\u0131 s\u00f6z konusu edilmekte. M. \u00dcz\u00fclmez<\/em>) kanlar\u0131 akm\u0131\u015f ve o etraf\u0131 saran siyah kulenin i\u00e7indeki a\u011f\u0131r hava katliam haberini bildiren f\u0131s\u0131lt\u0131larla doludur. Umar\u0131m 1895\u2019in o tehlikeli sahneleri bu y\u0131l tekrarlanmaz. Yerel \u0130ttihat ve Terakki Komitesi\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u0130stanbul\u2019dan Vali\u2019ye H\u0131ristiyanlar\u0131 katletmek gibi rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 desteklemek i\u00e7in emir veren bir telgraf ele ge\u00e7irmi\u015fler. Bu Nisan\u2019\u0131n 19\u2019undayd\u0131; ve san\u0131r\u0131m Abd\u00fclhamid\u2019in son \u00e7aresiydi ve buna benzer emirlerin \u0130mparatorlu\u011fun b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fcmlerinde de al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Ve komitelerin desteklenmesiyle de, bu t\u00fcr bir felaket bir tak\u0131m tesad\u00fcflerle \u00f6nlenmi\u015fti. Hem H\u0131ristiyanlar, hem M\u00fcsl\u00fcmanlarca hissedilen endi\u015fe ki bu her iki taraf\u0131n da ilk f\u0131rsatta birbirilerini \u00f6ld\u00fcrecekleri anlam\u0131na gelir; bir mezar tehlikesidir ve Diyarbak\u0131r\u2019da birbirilerini bo\u011fazlamalar\u0131na az kald\u0131. Orada bulundu\u011fum 3 g\u00fcn s\u00fcresince \u0130mparatorlu\u011fun de\u011fi\u015fik yerlerindeki pazarlarda isyan haberleri dola\u015fmaktayd\u0131. Bu haberlerin do\u011fru olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmiyorum ama her yeni hik\u00e2yeden sonra insanlar evlerine gittiler ve t\u00fcfeklerini ald\u0131lar. \u0130stanbul\u2019da \u00e7\u0131kacak kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n hem Diyarbak\u0131r hem Musul\u2019da yeni etkiler b\u0131rakaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum. M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusu Abd\u00fclhamid\u2019in mesajlar\u0131 ve Muhammedci komitelerin h\u0131zl\u0131 organizasyonu taraf\u0131ndan harekete ge\u00e7irilmektedir, ve yeni h\u00fck\u00fcmetin H\u0131ristiyanlar\u0131 korumak ve \u00f6c\u00fcn\u00fc almaktaki kararl\u0131\u011f\u0131n \u00f6fkesini duyar. Bunlar\u0131n hepsi bana Diyarbak\u0131r\u2019daki resmin bir par\u00e7as\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ve asl\u0131nda da \u00f6yle. B\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc duvarlar\u0131 inceleyerek ge\u00e7irdim ve ke\u015fke o duvarlar\u0131n plan\u0131n\u0131 yapmaya becerim ve zaman\u0131m olsayd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc o duvarlar, \u015f\u00fcphesiz hala var olan Orta\u00e7a\u011f surlar\u0131n\u0131n ilk \u00f6rnekleridir. Ama yapamayaca\u011f\u0131m i\u00e7in \u2013ve bir\u00e7ok izin ve korkun\u00e7 zahmetler gerektirecektir- 2 tane \u00e7ok ilgin\u00e7 kilisede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m ve o b\u00fcy\u00fck camide yapabilece\u011fim \u015feyi yapt\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Duvarlar\u0131n yan\u0131nda Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zelli\u011fi olan bir cami var. 5. ve 6. y\u00fczy\u0131llar\u0131n bir saray ya da kilisesine ait olan b\u00fcy\u00fck bir avlunun bir kenar\u0131nda durmaktad\u0131r; 6. y\u00fczy\u0131ldan daha \u00e7ok 5. y\u00fczy\u0131la ve hatta 4. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na ait olabilir. Bu avlunun bir taraf\u0131 cami yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, ve di\u011fer \u00fc\u00e7\u00fc g\u00f6rkemli kolonlarla kaplanm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fuya ve bat\u0131ya do\u011fru 2 kat y\u00fcksekliktedir. Her par\u00e7as\u0131 inan\u0131lmaz bir dekorasyon zenginli\u011fiyle kaplanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada \u00f6l\u00e7\u00fc alamad\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n gitmeyebilirdi, ama ben kaba bir plan yapt\u0131m, ve \u00e7izim yaparken, bir o yana bir bu yana ad\u0131mlarla \u00f6l\u00e7t\u00fcm ve b\u00f6ylece de yakla\u015f\u0131k mesafeleri (\u00f6l\u00e7\u00fcleri) ald\u0131m. Daha sonra \u00e7ok say\u0131da foto\u011fraf \u00e7ektim.<\/p>\n\n\n\n

Rawlins\u2019ler \u00e7ok iyi ev sahipleriydi ve benim ad\u0131ma, ben \u0153T20\u2019ye d\u00f6nmeden \u00f6nce \u00e7ok gayretli bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Midyat\u2019taki kaymakamdan resmi alarak kiralad\u0131\u011f\u0131m \u0153T5 beni sadece \u0153T18\u2019e b\u0131rakt\u0131. (Gertrude, bir istihbarat eleman\u0131 olmas\u0131 nedeniyle yer ve \u015fah\u0131s isimlerini \u015fifreli yaz\u0131yor olabilir. M. \u00dcz\u00fclmez<\/em>) ve ben \u0130stanbul\u2019da muhtemelen iyile\u015febilirim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 yap\u0131lan arkada\u015f\u0131m Ferit Pa\u015fa\u2019y\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in \u00e7ok mutluyum.<\/p>\n\n\n\n

Soyuldu\u011fumu biliyor musun? Bay Gerard anlatt\u0131 m\u0131 sana? Daily Mail gazetesinden \u00f6\u011frenmemi\u015f olman\u0131z i\u00e7in dua ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

(Haftaya kalan yerden devam edilecek\u2026)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131: Gertrude Bell\u2019in Yaz\u0131lar\u0131nda Diyarbak\u0131r, Ergani, Maden -III<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

15 Haziran 2007
Ergani Haber Gazetesi<\/p>\n\n\n

abd\u00fclhamid\u2019in mesajlar\u0131<\/a>, <\/span>diyarbak\u0131r<\/a>, <\/span>diyarbak\u0131r\u2019dan konya\u2019ya<\/a>, <\/span>ergani<\/a>, <\/span>gertrude bell<\/a>, <\/span>istihbarat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/a>, <\/span>maden<\/a>, <\/span>mektuplar<\/a>, <\/span>muhammedci komiteler<\/a>, <\/span>\u00f6nder yunuso\u011flu<\/a>, <\/span>zako\u2019dan diyarbak\u0131r\u2019a<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yaz\u0131n\u0131n \u00f6ncesi: Gertrude Bell\u2019in Yaz\u0131lar\u0131nda Diyarbak\u0131r, Ergani, Maden -I Tarmur k\u00f6y\u00fcn\u00fcn (Tarmur: Diyarbak\u0131r-Elaz\u0131\u011f karayolunun 200 m. kuzeyinde Geyik \u0130stasyonu\u2019na yak\u0131n olan Ergani\u2019nin Term\u00fcl-A\u015fa\u011f\u0131 Kuyulu k\u00f6y\u00fc olmal\u0131.-M. \u00dcz\u00fclmez) d\u0131\u015far\u0131s\u0131nda, d\u00fc\u011f\u00fcn \u015fenlikleri m\u00fcnasebetiyle bir g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc burada harcad\u0131k. E\u011flenceler \u015fafak s\u00f6kene kadar s\u00fcrd\u00fc. Kom\u015fu k\u00f6ylerdeki halk, silahlarla ate\u015f edilmesiyle birlikte biraz \u00fcrkt\u00fcler. G\u00fcn a\u011far\u0131nca d\u00fc\u011f\u00fcn alay\u0131 bitti ve yerini derin bir sessizlik ald\u0131. Daha sonra; gelin, ipekten yap\u0131lm\u0131\u015f duva\u011f\u0131n i\u00e7erisinde kocas\u0131n\u0131n evine kadar u\u011furland\u0131. Gelin u\u011furland\u0131ktan sonra, Arghana (Ergani) tepesine do\u011fru yola koyulduk. Dik bir yolun kenar\u0131ndan, Ermeni manast\u0131r\u0131na do\u011fru ilerlemeye devam ettik. Buradan manzara \u00e7ok g\u00fczel ve b\u00fcy\u00fcleyici g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Yolculu\u011fumuz esnas\u0131nda papazla<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1197,97,1064],"tags":[4590,115,4586,129,544,4577,895,4585,4591,4583,4588],"class_list":["post-6473","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur","category-politika","category-tarih","tag-abdulhamidin-mesajlari","tag-diyarbakir","tag-diyarbakirdan-konyaya","tag-ergani","tag-gertrude-bell","tag-istihbarat-calismalari","tag-maden","tag-mektuplar","tag-muhammedci-komiteler","tag-onder-yunusoglu","tag-zakodan-diyarbakira"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6473","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6473"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6473\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6592,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6473\/revisions\/6592"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}