{"id":6471,"date":"2007-06-08T20:26:00","date_gmt":"2007-06-08T20:26:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6471"},"modified":"2023-07-01T14:39:17","modified_gmt":"2023-07-01T14:39:17","slug":"gertrude-bellin-yazilarinda-diyarbakir-ergani-maden-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6471","title":{"rendered":"Gertrude Bell\u2019in Yaz\u0131lar\u0131nda Diyarbak\u0131r, Ergani, Maden -I"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6447\" data-type=\"post\" data-id=\"6447\">Bir Foto\u011fraf\u0131n D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleri<\/a> ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131mda Gertrude Bell\u2019in Meryem Ana Kilisesi avlusunda \u00e7ekti\u011fi foto\u011fraf\u0131 vermi\u015f, sonra da kiliseyle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi yazm\u0131\u015ft\u0131m(23 \u015eubat 2007\/ Ergani Haber).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yaz\u0131mda ise, Gertrude Bell\u2019in kendisini k\u0131saca tan\u0131tt\u0131ktan sonra, Amurath to Amurath (1911) kitab\u0131nda yer alan Z\u00e2kh\u00f4 to Diy\u00e2rbekir &#8211; Diy\u00e2rbekir to Konia (Zako\u2019dan Diyarbak\u0131r\u2019a, Diyarbak\u0131r\u2019dan Konya\u2019ya) ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131ndan Ergani ve Diyarbak\u0131r ile ilgili k\u0131sm\u0131, babas\u0131na ve annesine yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar\u0131n T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evrilerini bilgilerinize sunmak istiyorum. Ama \u00f6nce Gertrude Bell\u2019i tan\u0131yal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Gertrude Bell, 1868 y\u0131l\u0131nda ABD\u2019de do\u011fdu, fakat \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015fta, ailesiyle birlikte \u0130ngiltere\u2019ye ta\u015f\u0131nd\u0131. \u0130lk e\u011fitimini evde ve daha sonra bayanlar\u0131n \u00fcniversite e\u011fitiminin yayg\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, Oxford \u00dcniversitesi\u2019nde 20 ya\u015f\u0131nda 2 y\u0131l tarih e\u011fitimi ald\u0131. S\u0131n\u0131f birincisi derecesiyle ayr\u0131ld\u0131. Mezuniyetten sonra, sosyal ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu Londra ve Yorkshire\u2019de ge\u00e7irdi. S\u0131k s\u0131k Avrupa ve \u0130ran\u2019a seyahat etti.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda \u0130ngiliz Gizli Servisi hesab\u0131na istihbarat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bulunmak i\u00e7in, erkek k\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, arkeolojik ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131yor havalar\u0131nda, \u015feyhleri ikna i\u00e7in Ortado\u011fu\u2019da dola\u015f\u0131p durdu. Arap k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve kabilelerini yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131. \u0130ngiliz Gizli Servisi Kahire B\u00fcrosu\u2019nda uzun y\u0131llar g\u00f6rev yapt\u0131. Daha sonra, Ba\u011fdat\u2019a \u00fcst d\u00fczey Komiser olarak atand\u0131. Irak s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n \u00e7izilmesinde aktif rol ald\u0131. Irak Kral\u0131 Faysal\u2019\u0131n dan\u0131\u015fmalar\u0131ndan biri oldu. Ba\u011fdat\u2019ta Irak M\u00fczesi\u2019ni kurdu. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 esnas\u0131nda, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde de \u00e7ok de\u011fi\u015fik yerlerde geziler yapt\u0131, insanlarla tan\u0131\u015ft\u0131, arkeolojik kaz\u0131larda bulundu. Arap\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e\u2026 \u00f6\u011frendi. 1926 y\u0131l\u0131nda aniden \u00f6ld\u00fc. Ba\u011fdat\u2019ta g\u00f6rkemli bir t\u00f6renle g\u00f6m\u00fcld\u00fc. Kendisinden geriye 1600 civar\u0131nda yaz\u0131, mektuplar\u0131, 16 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve 1900-1918 y\u0131llar\u0131nda \u00e7ekti\u011fi 7000 foto\u011fraf\u0131 kald\u0131. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu Ortado\u011fu ve Anadolu\u2019ya aittir. Yaz\u0131 ve foto\u011fraflar arkeolojik yerlerin \u00f6nemli belgeleridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu belgeler, 1982 ve1988 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda otomatik kopyalanm\u0131\u015f, foto\u011fraflar\u0131n bir katalo\u011fu 1982\u2019de, ikincisi ise 1985\u2019te yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131sacas\u0131 yaz\u0131lar\u0131, mektuplar\u0131 ve \u00e7ekti\u011fi foto\u011fraflar internet ortam\u0131nda kendi ad\u0131na a\u00e7\u0131lan bir ar\u015fivle kamuoyuna sunulmu\u015ftur. \u0130lgi duyanlar veya daha geni\u015f bilgi edinmek isteyenler http:\/\/www.gerty.ncl.ac.uk sitesine bakabilir. Gezi notlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7eren Amurath to Amurath (1911) kitab\u0131n\u0131n VIII. Ve IX. B\u00f6l\u00fcmlerinde Z\u00e2kh\u00f4 to Diy\u00e2rbekir &#8211; Diy\u00e2rbekir to Konia gezi g\u00fczerg\u00e2h\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 ve \u00e7ekti\u011fi foto\u011fraflar yer almaktad\u0131r (s. 289-361). \u0130ngilizce olan kitab\u0131n tamam\u0131 361 sayfad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Gertrude Bell Ergani\u2019de 1909 y\u0131l\u0131nda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Amurath to Amurath (1911) adl\u0131 kitab\u0131nda yer alan Z\u00e2kh\u00f4 to Diy\u00e2rbekir &#8211; Diy\u00e2rbekir to Konia (Zako\u2019dan Diyarbak\u0131r\u2019a, Diyarbak\u0131r\u2019dan Konya\u2019ya) ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131n\u0131n \u00e7evrisini yapan i\u015fyerinden arkada\u015f\u0131m \u00d6nder Yunuso\u011flu\u2019na te\u015fekk\u00fcr ederek, T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evrisini a\u015fa\u011f\u0131da sunuyorum:<\/p>\n\n\n\n<p><em>10 May\u0131s -4 Haziran<\/em><br>Babiller ve onlardan sonra gelenler Nastur\u00eeler ve M\u00fcsl\u00fcmanlar, Nuh\u2019un Gemisi\u2019nin sular \u00e7ekildikten sonra Ararat (A\u011fr\u0131) Da\u011f\u0131\u2019nda de\u011fil de, Cudi Da\u011f\u0131\u2019nda oturdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesindedirler. Yapt\u0131\u011f\u0131m Ha\u00e7 ziyareti ve g\u00f6rd\u00fcklerimden sonra bende ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncedeyim.<\/p>\n\n\n\n<p>Zaho\u2019da kamp s\u0131ras\u0131nda g\u00f6k g\u00fcrleyip \u00fczerimizde kar tanecikleri par\u0131ldamaya ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00fcn iddialar\u0131nda direnirken ertesi g\u00fcn biz de y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc onlara do\u011fru d\u00f6nerek verdikleri karara sesimizi \u00e7\u0131karmad\u0131k. Tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ki\u015fi Selim adl\u0131 oran\u0131n yerlisiydi. Zaho\u2019da 4 ayakl\u0131 ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f bir k\u00f6pr\u00fc ge\u00e7iyordu. Ama Dahuk\u2019a geldi\u011fimizde Hezil nehrinin \u00fczerinde k\u00f6pr\u00fcy\u00fc g\u00f6rd\u00fck. Habur\u2019un ba\u015fl\u0131ca ana nehri olup, karlar\u0131n erimesiyle h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde akmaktad\u0131r. Nehrin orta yerindeki sular\u0131n botlar\u0131n ucuna kadar de\u011fip, elimizdeki k\u0131sra\u011f\u0131 h\u0131rpalamaya ba\u015flad\u0131. Bu y\u00fczden, yan\u0131m\u0131zdaki bir k\u0131zda nehrin i\u00e7erisinde e\u011filerek az kals\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcveriyordu. Oran\u0131n iki yerlisi k\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fmesine son anda mani oldular.<\/p>\n\n\n\n<p>Biraz dinlendikten sonra, yolumuza devam ettik. Zaho\u2019dan 4,5 saat gibi bir s\u00fcrede ge\u00e7tik. Az ileride kuzeye do\u011fru ayn\u0131 isimde ba\u015fka k\u00f6y\u00fc g\u00f6ren eski tepeci\u011fe kadar \u00e7\u0131kt\u0131k. Bu tepeye \u00e7\u0131kmam\u0131z 2,5 saatten daha fazla s\u00fcre ald\u0131. Gerik k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yan\u0131ndaki me\u015fe a\u011fa\u00e7lar\u0131yla kapl\u0131 alanda \u00f6\u011fle yeme\u011fi yedik. Sonra izledi\u011fimiz yol bizi otlaklar\u0131n y\u00fckseldi\u011fi Geurmuk ve Dadar\u2019a kadar g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Dar bo\u011faz\u0131n\u0131n giri\u015finde kayal\u0131klar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda Hasanah k\u00f6y\u00fc vard\u0131. Bulutlar gittik\u00e7e da\u011f\u0131n tepesine toplan\u0131yorlard\u0131. Bizde g\u00f6l\u00fcn kenar\u0131na \u00e7ad\u0131r kurarak geceyi burada ge\u00e7irmeye karar verirken tam o esnada g\u00f6k g\u00fcrleyerek da\u011flar aras\u0131nda yank\u0131 yapt\u0131. Hasanah k\u00f6y\u00fc Hristiyan bir k\u00f6y olup, sakinleri k\u0131smen Nastur\u00ee k\u0131smen de Amerikan misyonerlerinin etkisiyle d\u00f6nmelerden olu\u015fmaktad\u0131r. Tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, Protestan Nastur\u00ee Papaz\u0131 bana bir demet pembe renkli g\u00fcl uzatt\u0131. G\u00fcl\u00fc severek kabul ettim ve ona tepelere do\u011fru \u00e7\u0131kmamada bana rehberlik edip edemeyece\u011fini sordum. \u0130smi Kas Mattai olan bu papaz\u0131n Arap\u00e7a konusunda baya\u011f\u0131 bilgisi vard\u0131. Arap\u00e7a d\u0131\u015f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7eyi de \u00e7ok iyi biliyordu. Ama \u015fivesi Fellah\u00e7a \u015fekilde olup, k\u00f6yl\u00fc aksan\u0131 vard\u0131. Karde\u015fi Shim de yolculu\u011fumuzda bize e\u015flik ediyordu. Da\u011flar\u0131 sanki bir kedi gibi t\u0131rman\u0131yordu. Daha sonra etraf\u0131 \u00e7i\u00e7ekler kapl\u0131 neredeyse ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir g\u00fczelli\u011fi olan dar bir vadiye kadar y\u00fcr\u00fcd\u00fck. S\u00fcryan\u00ee kral\u0131n foto\u011fraf makinesiyle resim alabilmek i\u00e7in a\u015f\u0131nm\u0131\u015f bir kayal\u0131\u011fa kadar sarp yama\u00e7l\u0131 tepeleri \u00e7\u0131karak geldik. Tepenin yukar\u0131s\u0131nda y\u00fcksek yak\u0131n kayal\u0131klar boy g\u00f6steriyordu. Aras\u0131nda ise, k\u00fc\u00e7\u00fck orman\u0131n i\u00e7erisine do\u011fru zikzak \u015feklinde bir patika yol vard\u0131. D\u00fc\u015fen kayal\u0131klar\u0131n ve a\u011fa\u00e7lar\u0131n aras\u0131nda zaman zaman kaybolduk. Ama, ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f setlerin kolayca takip edilmesinden dolay\u0131 kaybolmadan ilerleyebiliyorduk. Yal\u00e7\u0131n kayal\u0131klar\u0131n zirvesinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir kalenin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 vard\u0131. Duvarlar ufalanm\u0131\u015f ve k\u00fcmelenmi\u015f ta\u015flardan dolay\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fckle se\u00e7ilebiliyordu. \u00c7o\u011fu, tepeden a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. A\u015fa\u011f\u0131da yo\u011fun bir \u015feklide etrafa sa\u00e7\u0131ld\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc kolayca fark edilebiliyordu. Yolun sonunda, Hasanah Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 koruyan saat-kule kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131. Onun kar\u015f\u0131s\u0131nda ise ikinci bir yal\u00e7\u0131n kayal\u0131klar boy g\u00f6steriyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcrt tepelerinin g\u00fcney taraflar\u0131na do\u011fru bir veya bir\u00e7ok dilde bilgi veren insanlar\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Arap n\u00fcfusun fazla oldu\u011fu Diyarbak\u0131r\u2019da Arap\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e ve K\u00fcrt\u00e7e e\u015fit \u015fekilde konu\u015fulmaktad\u0131r. Harput\u2019tan Malatya\u2019ya do\u011fru yolculuk etti\u011fimiz zaman, Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n kuzey taraflar\u0131nda Arap\u00e7a ve K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fulmas\u0131 kesilmi\u015ftir. Fattuh, yolculuk s\u0131ras\u0131nda di\u011fer vas\u0131flara ek olarak, T\u00fcrk\u00e7eyi \u00e7ok ak\u0131c\u0131 bir \u015fekilde konu\u015fmaktad\u0131r. Benimle birlikte olan yolda\u015flar\u0131n diller hakk\u0131nda bilgilerinin oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fckten sonra, benimde yeteri kadar g\u00fczel ve esnek bir dile sahip olmak istemi\u015fimdir. Anadolu yaylas\u0131 \u00fczerinde Toros da\u011flar\u0131ndan kar\u015f\u0131ya ge\u00e7mek i\u00e7in te\u00e7hizatlar\u0131m\u0131zla birlikte yola \u00e7\u0131kt\u0131k.<br><em>(Haftaya kalan yerden devam edilecek&#8230;)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131: <a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6473\" data-type=\"post\" data-id=\"6473\">Gertrude Bell\u2019in Yaz\u0131lar\u0131nda Diyarbak\u0131r, Ergani, Maden -II<\/a><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">8 Haziran 2007<br>Ergani Haber Gazetesi<\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=diyarbakir\" rel=\"tag\">diyarbak\u0131r<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=diyarbakirdan-konyaya\" rel=\"tag\">diyarbak\u0131r\u2019dan konya\u2019ya<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani\" rel=\"tag\">ergani<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=gertrude-bell\" rel=\"tag\">gertrude bell<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=irak-sinirinin-cizilmesi\" rel=\"tag\">\u0131rak s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n \u00e7izilmesi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=istihbarat-calismalari\" rel=\"tag\">istihbarat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=kral-faysal\" rel=\"tag\">kral faysal<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=maden\" rel=\"tag\">maden<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=mektuplar\" rel=\"tag\">mektuplar<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=onder-yunusoglu\" rel=\"tag\">\u00f6nder yunuso\u011flu<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=zakodan-diyarbakira\" rel=\"tag\">zako\u2019dan diyarbak\u0131r\u2019a<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir Foto\u011fraf\u0131n D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleri ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131mda Gertrude Bell\u2019in Meryem Ana Kilisesi avlusunda \u00e7ekti\u011fi foto\u011fraf\u0131 vermi\u015f, sonra da kiliseyle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi yazm\u0131\u015ft\u0131m(23 \u015eubat 2007\/ Ergani Haber). Bu yaz\u0131mda ise, Gertrude Bell\u2019in kendisini k\u0131saca tan\u0131tt\u0131ktan sonra, Amurath to Amurath (1911) kitab\u0131nda yer alan Z\u00e2kh\u00f4 to Diy\u00e2rbekir &#8211; Diy\u00e2rbekir to Konia (Zako\u2019dan Diyarbak\u0131r\u2019a, Diyarbak\u0131r\u2019dan Konya\u2019ya) ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131ndan Ergani ve Diyarbak\u0131r ile ilgili k\u0131sm\u0131, babas\u0131na ve annesine yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar\u0131n T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evrilerini bilgilerinize sunmak istiyorum. Ama \u00f6nce Gertrude Bell\u2019i tan\u0131yal\u0131m. Gertrude Bell, 1868 y\u0131l\u0131nda ABD\u2019de do\u011fdu, fakat \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015fta, ailesiyle birlikte \u0130ngiltere\u2019ye ta\u015f\u0131nd\u0131. \u0130lk e\u011fitimini evde ve daha sonra bayanlar\u0131n \u00fcniversite e\u011fitiminin yayg\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1197,97,1064],"tags":[115,4586,129,544,4587,4577,4589,895,4585,4583,4588],"class_list":["post-6471","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur","category-politika","category-tarih","tag-diyarbakir","tag-diyarbakirdan-konyaya","tag-ergani","tag-gertrude-bell","tag-irak-sinirinin-cizilmesi","tag-istihbarat-calismalari","tag-kral-faysal","tag-maden","tag-mektuplar","tag-onder-yunusoglu","tag-zakodan-diyarbakira"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6471","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6471"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6471\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6590,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6471\/revisions\/6590"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}