{"id":6463,"date":"2007-03-14T19:43:00","date_gmt":"2007-03-14T19:43:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6463"},"modified":"2023-06-26T20:06:58","modified_gmt":"2023-06-26T20:06:58","slug":"fatih-sultan-mehmedin-hocasi-molla-gurani-erganili-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6463","title":{"rendered":"Fatih Sultan Mehmed&#8217;in Hocas\u0131 Molla G\u00fcrani Erganili mi?"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Molla G\u00fcrani Kimdir, Nerede ve Ne Zaman Do\u011fdu?<\/strong><\/em><br>\u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri aras\u0131nda Molla G\u00fcrani&#8217;nin do\u011fum tarihi ve do\u011fum yeri tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Baz\u0131 kaynaklar do\u011fumunu 1406, baz\u0131 kaynaklar 1410 olarak vermektedir. Do\u011fum yeri olarak da genellikle bug\u00fcn \u0130ran s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan \u0130sfer\u00e2ryin ile Kuzey Irak&#8217;ta bulunan \u015eehrez\u00fbr&#8217;u yazmaktad\u0131rlar. Bu yaz\u0131lanlar hi\u00e7 ara\u015ft\u0131r\u0131lmadan, ba\u015fka yazar ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerce de hep nakledilerek tekrarlan\u0131p durulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmada ise, Molla G\u00fcrani&#8217;nin Ergani&#8217;ye ba\u011fl\u0131 Hilar k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu\u011funa dair \u00e7ok ciddi kaynaklar\u0131n var bulundu\u011funa \u015fahit olduk. Bu konuda en \u00f6nemli kaynak; \u0130sl\u00e2m bilgini Burh\u00e2nuddin Ebu&#8217;l-Hasan \u0130brahim el-Bik\u0101\u00ee (\u00f6. 885\/ 1480)&#8217;nin K\u00f6pr\u00fcl\u00fc K\u00fct\u00fcphanesi&#8217;nde 1119 numarada kay\u0131tl\u0131 olan &#8216;Unv\u00e2nu&#8217;z Zam\u00e2n adl\u0131 eseridir. el-Bik\u0101\u00ee bu eserinde G\u00fcrani&#8217;nin Hilar&#8217;l\u0131 oldu\u011funu nakletmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve yine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmada g\u00f6rd\u00fck ki, T\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan \u0130sl\u00e2m Ansiklopedisi ve Do\u00e7. Dr. Sak\u0131p Y\u0131ld\u0131z, Fatih&#8217;in Hocas\u0131 Molla G\u00fbr\u00e2ni ve Tefsiri adl\u0131 do\u00e7entlik tezinde de el-Bik\u0101\u00ee&#8217;nin nakletti\u011fi bilgiye yer vermekteler.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/mola-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6464\" width=\"401\" height=\"553\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/mola-1.jpg 229w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/mola-1-217x300.jpg 217w\" sizes=\"(max-width: 401px) 100vw, 401px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>\u0130sl\u00e2m Ansiklopedisi, Molla G\u00fcrani&#8217;ni hakk\u0131nda bilgi verirken \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>As\u0131l ad\u0131 \u015eemseddin Ahmed b. \u0130sm\u00e2il&#8217;dir. Baz\u0131 kaynaklar \u015eemseddin yerine \u015eerefeddin veya \u015eeh\u00e2beddin unvan\u0131n\u0131 kullan\u0131r. Onun \u00f6nce \u015eerefeddin, daha sonra \u015eeh\u00e2beddin diye an\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten hocas\u0131 Makr\u00eez\u00ee 13 Reb\u00ee\u00fclevel 809 (28 A\u011fustos 1406) tarihinde \u015eehrizor&#8217;da d\u00fcnyaya geldi\u011fini belirtir. Seh\u00e2v\u00ee bu bilgiyi nakletmekle beraber 813 (1410) y\u0131l\u0131nda G\u00fbr\u00e2n&#8217;da (K\u00fbr\u00e2n) do\u011fdu\u011funu s\u00f6yler. Hayat\u0131 hakk\u0131nda bilgi veren kaynaklarda G\u00fbr\u00e2n&#8217;\u0131n nerede bulundu\u011fu konusunda farkl\u0131 bilgiler vard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 buras\u0131n\u0131n \u0130sfer\u00e2ryin&#8217;in bir k\u00f6y\u00fc oldu\u011funu kaydederken bir k\u0131sm\u0131 da Irak&#8217;\u0131n kuzeyinde bulunan \u015eehrez\u00fbr&#8217;a (\u015eehrizor) ba\u011fl\u0131 bulundu\u011funu belirtmektedir. Di\u011fer taraftan Bik\u0101\u00ee, Molla G\u00fcr\u00e2n\u00ee&#8217;nin kendisinin Diyarbak\u0131r civar\u0131ndaki Hiler k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu\u011funu s\u00f6yledi\u011fini nakleder.&#8221; (TDV \u0130sl\u00e2m Ansiklopedisi, TDV Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2005, Cilt 30, s. 249)<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u00e7. Dr. Sak\u0131p Y\u0131ld\u0131z ise, Fatih&#8217;in Hocas\u0131 Molla G\u00fbr\u00e2ni ve Tefsiri adl\u0131 do\u00e7entlik tezi kitab\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6zde; &#8220;Ba\u015flang\u0131\u00e7ta dikkatimizi \u00e7eken, \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken en \u00f6nemli konu, Ahmed G\u00fbr\u00e2ni&#8217;nin do\u011fum yeri oldu. Bu konuda bilgi vermeyen Osmanl\u0131 kaynaklar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn eserler -g\u00fcn\u00fcm\u00fczdekiler de dahil- iki ayr\u0131 G\u00fbran \u015fehri \u00fczerinde toplanm\u0131\u015flar, devrinde ya\u015fayan Bik\u00e2&#8217;\u00ee&#8217;nin eserini g\u00f6rmediklerinden, m\u00fcellifimizi hem \u0130sfer\u00e2in, hemde \u015eehrez\u00fbr&#8217;daki G\u00fbran&#8217;da d\u00fcnyaya getirmi\u015flerdir. Sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z Bik\u00e2&#8217;\u00ee&#8217;nin eseriyle ilk kez, aradaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 giderek bir neticeye ba\u011flad\u0131k, iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de isabetli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stererek m\u00fcellifimizin do\u011fum yerini tesbit ettik&#8221; dedikten sonra, Molla G\u00fcrani ile ilgili \u015fu bilgileri vermektedir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0131h\u00e2buddin Ahmed, Osmanl\u0131 tarih\u00e7ileri ve ulem\u00e2s\u0131 aras\u0131nda Molla G\u00fbr\u00e2n\u00ee ad\u0131 ile \u015f\u00f6hret bulmu\u015ftur. Kendisinden naklen, cedlerini teferruat\u0131yla bildiren sahih bir nesebi mevcut de\u011fildir. Ayr\u0131ca mu\u00e2s\u0131r ve sonraki kaynaklarda verilen neseblerde baz\u0131 farkl\u0131 isimler bulundu\u011fundan birbirine uymamakta, bu y\u00fczden mevcutlar aras\u0131nda en sahih nesebin hangisi oldu\u011fu, sahih olan veya olmayan isimlerin nas\u0131l ay\u0131rt edilece\u011fi konusunda, elimizde bir \u00f6l\u00e7\u00fc bulunmamaktad\u0131r.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Yazar kitab\u0131nda Molla G\u00fcrani&#8217;nin \u015feceresine ait Seh\u00e2v\u00ee, Bik\u00e2&#8217;\u00ee&#8217;, \u0130bn Ta\u011fr\u00eeberd\u00ee, Suy\u00fbt\u00ee gibi baz\u0131 \u0130slam bilginlerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerini naklettikten sonra, Molla G\u00fcrani&#8217;nin do\u011fum yeri konusunda ise \u015fu tespitlerde bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eemsudd\u00een Ahmed&#8217;in do\u011fum yeri hakk\u0131nda \u00e7o\u011fu kaynaklar, ittifakla G\u00fbr\u00e2n kasabas\u0131 veya k\u00f6y\u00fcnde birle\u015ftikleri halde, bu kasaban\u0131n yeri ve ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu \u015fehir konusunda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fler; bir k\u0131sm\u0131 G\u00fbr\u00e2n&#8217;\u0131 bug\u00fcn \u0130ran hududlar\u0131 i\u00e7inde bulunan \u0130sfer\u00e2\u00ee&#8217;nin bir karyesi olarak g\u00f6sterirken, di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 da bug\u00fcn Irak s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde mevcut \u015eehrez\u00fbr (veya \u015eehriz\u00f4r)a ba\u011fl\u0131 bir kasaba oldu\u011funda birle\u015fmi\u015flerdir. Biz burada G\u00fbr\u00e2n&#8217;\u0131n Isfer\u00e2\u00een&#8217;de mi, yoksa \u015eehrez\u00fbr&#8217;da m\u0131 oldu\u011fu hususunu tart\u0131\u015farak, co\u011fr\u00e2f\u0131 bir konuya girmek istemiyoruz. \u015eayet mevcutsa, iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ileri s\u00fcrenler \u0130sfer\u00e2\u00een veya \u015eehrez\u00fbr&#8217;da demekte hakl\u0131d\u0131rlar, belki ayn\u0131 adl\u0131 kasaba iki \u015fehirde de bulunabilir. Haks\u0131z olduklar\u0131 nokta, bu kasabay\u0131 \u00e7ok uzaklarda aramalar\u0131d\u0131r. \u015eu halde m\u00fcellifler; bir di\u011fer G\u00fbr\u00e2n&#8217;\u0131 bu kadar uzaklarda aram\u0131\u015flard\u0131r. Halbuki, eskiden oldu\u011fu gibi bug\u00fcn, G\u00fbr\u00e2n adl\u0131 bir kasaban\u0131n &#8211; Baz\u0131 haritalarda Ahmediye \u015feklinde \u015f\u00f6hret bulan ismiyle &#8211; memleketimizde, Diy\u00e2rbekir (Diyarbak\u0131r) il s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde varl\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Tarih\u00ee a\u00e7\u0131dan bak\u0131lacak olursa G\u00fbr\u00e2n kelimesi, Anadolu d\u0131\u015f\u0131nda veya Anadolu&#8217;da mevcut bir kasaba-k\u00f6y ismi olmaktan \u00e7ok, arya \u0131rk\u0131ndan gelen d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck kabileden birine verilen ad oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizim i\u00e7in m\u00fchim olan, \u015eemsudd\u00een Ahmed&#8217;in ger\u00e7ekten bu \u015fehirlerden birine ba\u011fl\u0131 G\u00fbr\u00e2n&#8217;da m\u0131 yoksa; \u015fimdiye kadar yaz\u0131lanlar\u0131n aksine bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir yer de mi do\u011fdu\u011funu ortay koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu konuda; ister zaman\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f, ister g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen kaynaklarda olsun, kesinlik kazanmam\u0131\u015f mahall\u00ee ihtilaf\u0131 bir kenara b\u0131rakmay\u0131, devrine ait bir eser sahibi, \u015eemsudd\u00een Ahmed&#8217;i yak\u00eenen tan\u0131yan ve kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaydeden bir m\u00fcellife itim\u00e2d\u0131, en kesin yol g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7biri, her an m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu halde bu m\u00fcellifin eserini g\u00f6rmemi\u015f, be\u015f as\u0131rd\u0131r s\u00fcr\u00fcp gelen yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131ramam\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z esnas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir eserle, bunca zamand\u0131r bilinmeyen, \u015feklen \u00f6nemsiz olsa bile g\u00f6zden uzak, hatta g\u00f6m\u00fcl\u00fc kalm\u0131\u015f bir hakikati ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fturmu\u015f olaca\u011f\u0131z. Gur\u00e2n\u00ee ile konu\u015ftu\u011funu kaydeden bu m\u00fcellif, Burh\u00e2nudd\u00een Bik\u00e2\u00ee&#8217;dir (\u00f6.885\/ 1480) K\u00f6pr\u00fcl\u00fc K\u00fct\u00fcphanesi 1119 numarada kay\u0131tl\u0131 &#8220;\u00dcnv\u00e2nu&#8217;z-Zam\u00e2n&#8221; adl\u0131 eserinde Bik\u00e2&#8217;\u00ee aynen \u015fu ib\u00e2reyi kullan\u0131r: &#8220;Vulide denete sel\u00e2se &#8216;a\u015fara ve sem\u00e2ni mi&#8217;kem\u00e2 ahberan\u00ee f\u00ee karyeti Hiler, l\u00e2 min me&#8217;\u00e2mili-h\u00ee G\u00fbr\u00e2n&#8221; (Bana s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re 813 senesinde Hiler&#8217;de do\u011fmu\u015ftur, ona ba\u011fl\u0131 olan G\u00fbr\u00e2n&#8217;da de\u011fil). Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmalarda Hiler ismini, g\u00fcney illerimizden Diyarbak\u0131r&#8217;\u0131n Osmaniye (Ergani) kazas\u0131na ba\u011fl\u0131 bir k\u00f6y oldu\u011funu, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 halen devam ettirdi\u011fini tesbit ettik. Bu tesbit bizi, as\u0131rlard\u0131r yanl\u0131\u015f nakledilen, asl\u0131nda son derece \u00f6nemli olan bir ger\u00e7e\u011fe kavu\u015fturdu. Art\u0131k G\u00fbr\u00e2n\u00ee, b\u00f6lge itibariyle kesinlik kazanmam\u0131\u015f bir G\u00fbr\u00e2n kasabas\u0131nda do\u011fmam\u0131\u015ft\u0131r. Bik\u00e2&#8217;\u00ee&#8217;nin kesin ifadesine g\u00f6re, mevcut \u015f\u00fcpheler tamamen ortadan kalkarak \u0130sfer\u00e2\u00een veya \u015eehrez\u00fbr&#8217;a ba\u011fl\u0131 G\u00fbr\u00e2n kasabas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri d\u00fc\u015f\u00fcyor, yerine en eski vil\u00e2yetlerimizden \u00c2mid (Diyarbak\u0131r)in Hilar k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a meydana \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00f6nemli noktan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesinden sonra, burada hakl\u0131 olarak \u015f\u00f6yle bir soru akla gelebilir. Ahmed G\u00fbr\u00e2n\u00ee eserlerinde ve padi\u015fahlara yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplarda ni\u00e7in G\u00fbr\u00e2n\u00ee mahlas\u0131n\u0131 kullan\u0131yor, b\u00fct\u00fcn biyografik kaynaklar ni\u00e7in ayn\u0131 mahlas\u0131 tekrar ediyor? Bu soruya kesin bir cevap vermek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc ailesinin men\u015fei hakk\u0131nda hi\u00e7 bilgimiz yoktur. Sadece bir faraziye olarak s\u00f6ylenebilecek \u015fudur; M\u00fcellifin babas\u0131 Hilar&#8217;a pek uzak olmayan, ona ba\u011fl\u0131 Diyarbak\u0131r&#8217;\u0131n bir di\u011fer k\u00f6y\u00fc G\u00fbr\u00e2n&#8217;dan idi ve ailesi bu yere iz\u00e2fetle G\u00fbr\u00e2n\u00ee lakabiyle \u015f\u00f6hret bulmu\u015ftu. Bu y\u00fczden aile \u00fcnvan\u0131 olan bu kelimeyi m\u00fcellifimiz de tercih etmi\u015f, ismiyle beraber kullanmay\u0131 \u00e2det haline getirmi\u015fti.&#8221; (Do\u00e7. Dr. Sak\u0131p Y\u0131ld\u0131z, Fatih&#8217;in Hocas\u0131 Molla G\u00fbr\u00e2ni ve Tefsiri, Do\u00e7entlik Tezi, Sahaflar Kitap Saray\u0131 Yay\u0131nlar\u0131:5, s. 12, 21, 22)<\/p>\n\n\n\n<p>Bu belge ve bilgiler, Molla G\u00fcrani&#8217;nin Hilarl\u0131 oldu\u011funa dair ciddi kan\u0131tlard\u0131r. Bize d\u00fc\u015fen g\u00f6rev Molla G\u00fcrani&#8217;yi sahiplenmek ve ona dair ba\u015fka kaynaklar\u0131 g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kartmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Belgelerde S\u00f6z Konusu Edilen G\u00fcran Nerededir?<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcran, Ergani&#8217;de Gevran ovas\u0131nda bulunan bir yerin ad\u0131d\u0131r. Ergani (Hilar)-Diyarbak\u0131r aras\u0131nda Zengetil (Bereketli) k\u00f6y\u00fcn\u00fcn g\u00fcneyinde bulunmaktad\u0131r. Osmanl\u0131 belgelerinde, eski tapu kay\u0131tlar\u0131nda G\u00fcran ismi bolca ge\u00e7mektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Arifi Pa\u015fa, Seyahatnamesi&#8217;nde 1891&#8217;de seyahat etti\u011fi Ergani ve Diyarbak\u0131r hakk\u0131nda bilgiler verirken, G\u00fcran ile ilgili \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>Ferd\u00e2s\u0131 yani mart\u0131n onyedinci Pazar g\u00fcn\u00fc saat ikide hareketle pek m\u00fcstevi olan Ergani ve G\u00fcran ovalar\u0131ndan bi&#8217;l-m\u00fcr\u00fcr \u00e7ay\u0131rl\u0131 \u00e7imenli bir mevki&#8217;de v\u00e2ki&#8217; ve fakat ahurdan daha v\u00e2him olan &#8220;Termil&#8221; han\u0131nda biraz m\u00fcddet istir\u00e2hattan sonra Ergani&#8217;ye alt\u0131 saat mes\u00e2fede ve nefs-i Diy\u00e2rbekir kazas\u0131nda (Tel-horan) karyesinde haned\u00e2ndan Bekta\u015f A\u011fa-zade Abdulgani A\u011fa&#8217;n\u0131n h\u00e2nesine inildi. Ergani haned\u00e2n\u0131ndan izzetl\u00fc Sofi Pa\u015fa dah\u00ee oradayd\u0131.&#8221; (M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez, \u00c7ay\u00f6n\u00fc&#8217;nden Ergani&#8217;ye Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, \u0130stanbul 2005, s. 255)<\/p>\n\n\n\n<p>Molla G\u00fcrani&#8217;nin, G\u00fcran mahlas\u0131n\u0131 kullanmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla Gevran ovas\u0131 i\u00e7erisinde bulunan G\u00fcran&#8217;dan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcnl\u00fc Alman T\u00fcrkolog ve Tarih\u00e7i Franz Babinger, II. Mehmed: Fatih ve Zaman\u0131 adl\u0131 kitab\u0131nda Molla G\u00fcrani&#8217;nin K\u00fcrdistan&#8217;da do\u011fdu\u011funu ve K\u00fcrt oldu\u011funu yazmaktad\u0131r. (Franz Babinger, Mahomet II, Le Conqu\u00e9rant et Son Temps (II. Mehmed: Fatih ve Zaman\u0131), Trad. De L&#8217;Allemagne H. E. Del Medico, Payot, Paris-1954, s. 37, 574)<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Molla G\u00fcrani&#8217;nin Ya\u015fam\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Molla G\u00fcrani&#8217;nin ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fc ilgin\u00e7tir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk\u00f6\u011frenimini Hilar&#8217;da tamamlad\u0131ktan sonra Ba\u011fdat, Diyarbak\u0131r, Hasankeyf ve \u015eam&#8217;da \u00e7e\u015fitli bilginlerden dersler ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1432&#8217;de Kahire&#8217;ye giderek \u0130bn Hacer el-Askalani&#8217;nin yan\u0131nda hadis \u00f6\u011frenimi g\u00f6rd\u00fc. Meml\u00fbklar\u0131n devlet y\u00f6neticileri \u00f6n\u00fcnde yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalarda \u00fcn kazand\u0131, k\u0131sa s\u00fcre sonra Berkukiye Medresesi&#8217;ne f\u0131k\u0131h m\u00fcderrisi olarak atand\u0131. Hanefi mezhebi konusunda Hamideddin el-Numani&#8217;yle girdi\u011fi tart\u0131\u015fmadan dolay\u0131 g\u00f6revinden al\u0131narak \u015eam&#8217;a s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Daha sonra Molla Ye\u011f\u00e2n taraf\u0131ndan II. Murad&#8217;la tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Padi\u015fah II. Murad&#8217;\u0131n \u0131srar\u0131 \u00fczerine \u015eafii mezhebinden ayr\u0131ld\u0131. M\u00fck\u00e2fat olarak Bursa Kapl\u0131ca Medresesi m\u00fcderrisli\u011fine, ard\u0131ndan da \u015eehzade Memed&#8217;in, yani Fatih Sultan Mehmed&#8217;in hocal\u0131\u011f\u0131na getirildi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/mola-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6465\" width=\"761\" height=\"633\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/mola-2.jpg 522w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/mola-2-300x249.jpg 300w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/mola-2-480x399.jpg 480w\" sizes=\"(max-width: 761px) 100vw, 761px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><em><strong>Molla G\u00fcrani&#8217;nin G\u00e2yet&#8217;\u00fcl-em\u00e2n\u00ee f\u00ee tefs\u00eeri&#8217;l-kel\u00e2mi&#8217; rebb\u00e2ni adl\u0131 eserinin ilk sayfas\u0131. S\u00fcleymaniye Ktp., nr.146.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Fatih tahta \u00e7\u0131k\u0131nca, G\u00fcrani&#8217;ye Vezirlik \u00f6nerdi. Fakat Molla G\u00fcrani bu g\u00f6revi kabullenmeyip, Kazaskerli\u011fi ye\u011fledi. 1453&#8217;te Fatih&#8217;in yan\u0131nda \u0130stanbul&#8217;un fethine kat\u0131ld\u0131. Kazaskerli\u011fi s\u0131ras\u0131ndaki ba\u011f\u0131ms\u0131z kararlar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Fatih taraf\u0131ndan Bursa kad\u0131l\u0131\u011f\u0131na s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda, 1454&#8217;te, Fatih&#8217;in bir ferman\u0131n\u0131 \u015eeriat&#8217;a ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle y\u0131rt\u0131nca Kad\u0131l\u0131k g\u00f6revinden al\u0131nd\u0131. Bu olay \u00fczerine Padi\u015fah Fatih&#8217;e g\u00fccenerek Kahire&#8217;ye gitti. 1457&#8217;de yeniden \u0130stanbul&#8217;a davet edildi ve ikinci kez Bursa kad\u0131l\u0131\u011f\u0131na getirildi. Bu s\u0131rada Gayet\u00fc&#8217;l-Mes\u00e2n\u00ee fi&#8217;t-Tefsiri Kel\u00e2m\u00fc&#8217;r-Rebb\u00e2n\u00ee adl\u0131 \u00fcnl\u00fc tefsirini tamamlayarak Fatih&#8217;e sundu. Ard\u0131ndan, 1480 y\u0131l\u0131nda Molla H\u00fcsrev&#8217;in yerine \u015eeyh\u00fclislaml\u0131\u011fa atand\u0131.<br>893\/ 1488 y\u0131l\u0131nda vefat etti.<\/p>\n\n\n\n<p>Arap\u00e7a kaynaklarda &#8220;Diy\u00e2r-\u0131 R\u00fbm&#8217;un, Anadolu&#8217;nun \u00e2limi&#8221; olarak zikredilen, Osmanl\u0131 din bilginleri aras\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri olan Molla G\u00fcrani daha \u00e7ok tefsir, hadis ve f\u0131k\u0131h alan\u0131nda eserler kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Hadis alan\u0131nda Sahih-i Buhari&#8217;nin bir yorumu olan Kevser\u00fc&#8217;l-C\u00e2ri il\u00e2 Riy\u00e2z\u0131 Sahih\u00fc&#8217;l-Buh\u00e2r\u00ee ile G\u00e2yet-\u00fcl-Em\u00e2n\u00ee f\u00ee Tefs\u00eer-i Seb&#8217;il-Mes\u00e2n\u00ee ve \u0130slam hukukuna ili\u015fkin Lev\u00e2idi&#8217;l-D\u00fcrer \u00f6nemli eserlerinden birka\u00e7\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">14 Mart 2007<br>Yeni Yurt Gazetesi<\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=doc-dr-sakip-yildiz\" rel=\"tag\">do\u00e7. dr. sak\u0131p y\u0131ld\u0131z<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=el-bikai\" rel=\"tag\">el-bik\u0101\u00ee<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani\" rel=\"tag\">ergani<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=fatih-sultan-mehmed\" rel=\"tag\">Fatih Sultan Mehmed<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=franz-babinger\" rel=\"tag\">franz babinger<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=guran\" rel=\"tag\">g\u00fcran<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=hilar\" rel=\"tag\">hilar<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=molla-gurani\" rel=\"tag\">Molla G\u00fcrani<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tdv-islam-ansiklopedisi\" rel=\"tag\">tdv isl\u00e2m ansiklopedisi<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Molla G\u00fcrani Kimdir, Nerede ve Ne Zaman Do\u011fdu?\u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri aras\u0131nda Molla G\u00fcrani&#8217;nin do\u011fum tarihi ve do\u011fum yeri tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Baz\u0131 kaynaklar do\u011fumunu 1406, baz\u0131 kaynaklar 1410 olarak vermektedir. Do\u011fum yeri olarak da genellikle bug\u00fcn \u0130ran s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan \u0130sfer\u00e2ryin ile Kuzey Irak&#8217;ta bulunan \u015eehrez\u00fbr&#8217;u yazmaktad\u0131rlar. Bu yaz\u0131lanlar hi\u00e7 ara\u015ft\u0131r\u0131lmadan, ba\u015fka yazar ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerce de hep nakledilerek tekrarlan\u0131p durulmu\u015ftur. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmada ise, Molla G\u00fcrani&#8217;nin Ergani&#8217;ye ba\u011fl\u0131 Hilar k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu\u011funa dair \u00e7ok ciddi kaynaklar\u0131n var bulundu\u011funa \u015fahit olduk. Bu konuda en \u00f6nemli kaynak; \u0130sl\u00e2m bilgini Burh\u00e2nuddin Ebu&#8217;l-Hasan \u0130brahim el-Bik\u0101\u00ee (\u00f6. 885\/ 1480)&#8217;nin K\u00f6pr\u00fcl\u00fc K\u00fct\u00fcphanesi&#8217;nde 1119 numarada kay\u0131tl\u0131 olan &#8216;Unv\u00e2nu&#8217;z Zam\u00e2n adl\u0131 eseridir. el-Bik\u0101\u00ee<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1197,1064],"tags":[4569,4567,129,2135,4570,4568,892,3202,4566],"class_list":["post-6463","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur","category-tarih","tag-doc-dr-sakip-yildiz","tag-el-bikai","tag-ergani","tag-fatih-sultan-mehmed","tag-franz-babinger","tag-guran","tag-hilar","tag-molla-gurani","tag-tdv-islam-ansiklopedisi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6463","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6463"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6463\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6466,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6463\/revisions\/6466"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6463"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6463"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6463"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}