Her \u015feyin bir tarihi vard\u0131r, ama okullar\u0131m\u0131zda veya bas\u0131n\u0131m\u0131zda genellikle tarih olarak ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fam\u0131\u015f krallar, krali\u00e7eler, padi\u015fahlar, sultanlar, pa\u015falar ile uzun veya k\u0131sa sureli kurulmu\u015f devletler ve bunlar\u0131n maceralar\u0131 yaz\u0131lmaktad\u0131r, \u00f6\u011fretilmektedir. Bu yaz\u0131lan ve \u00f6\u011fretilen tarih, egemenin olu\u015fturdu\u011fu bir tarihtir. Egemen d\u00fc\u015f\u00fcncenin kar\u015f\u0131s\u0131nda veya d\u0131\u015f\u0131nda olan, egemenlerin “kahramanl\u0131klar\u0131n\u0131” anlatmayan tarih g\u00f6rmemezlikten gelinir. Egemen anlay\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda var olan tarihlerin y\u0131\u011f\u0131nlarca bilinmemesi i\u00e7in de b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve g\u00f6r\u00fcnmez ara\u00e7lar kullan\u0131l\u0131r. Genel olarak e\u011fitim, bas\u0131n-yay\u0131n, TV’ler, sinema bu anlay\u0131\u015f\u0131n hizmetindedir. Dahas\u0131, s\u00f6zden anlamayanlar oldu\u011funda sopa g\u00f6sterilir. Yerine ve zaman\u0131na g\u00f6re tehdit, bask\u0131, soru\u015fturma, cezaevi ve faili me\u00e7hul cinayetler bir y\u00f6ntem olarak kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Tarihi yaz\u0131lmayan ve \u00f6\u011fretilmeyenlerden biri de i\u015f\u00e7ilerdir. Egemen d\u00fc\u015f\u00fcnce b\u00f6yle bir tarihin yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 istememektedir. \u0130\u015f\u00e7iler kendi tarihlerini yazacak bilgi ve birikime sahip de\u011fildir. \u0130\u015f\u00e7ilerin veya i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n tarihini yazanlar genelde i\u015f\u00e7ilerin d\u0131\u015f\u0131nda olan ayd\u0131nlar olmu\u015ftur. Bunda \u015fa\u015f\u0131lacak bir durum yok: \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na “bilin\u00e7” d\u0131\u015far\u0131dan gelir!<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 tarihine ilgi duyan ve i\u015f\u00e7ilere kendi “s\u0131n\u0131f bilincini” d\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6t\u00fcrmek isteyenlerden biri de hem\u015ferimiz Prof. Dr. M. \u015eehmus G\u00fczel’dir. M. \u015e. G\u00fczel, g\u00f6r\u00fcnmesi istenmeyeni g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. O, g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn, egemenin ve hele devletin kap\u0131kulu askeri de\u011fildir: Ul\u00fbfe, bah\u015fi\u015f, \u00e7\u0131kar, g\u00f6ze girme, yaranma gibi bir derdi yoktur. Ger\u00e7ek anlam\u0131yla bir ayd\u0131nd\u0131r: Ayd\u0131nl\u0131k bir gelecek d\u00fc\u015fler. Umutsuzlar\u0131 ve yar\u0131nlara dair umudu t\u00fckenmeyenleri yazar. Yeni yay\u0131nlanan \u0130\u015f\u00e7i Tarihine Bakmak adl\u0131 kitab\u0131 buna iyi bir \u00f6rnektir.<\/p>\n\n\n\n
Kitap; “\u00fclkemizde i\u015f\u00e7i ve sol hareketin tarihini eksiksiz bi\u00e7imde kucaklamay\u0131, bu tarihin belge ve canl\u0131 tan\u0131klar\u0131n\u0131 toplamay\u0131, bu alana y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00f6zendirmeyi kendine g\u00f6rev” edinen Sosyal Tarih Yay\u0131nlar\u0131 (T\u00dcSTAV) taraf\u0131ndan \u0130\u015f\u00e7i Hareketi Dizisi’nde, Ekim 2007’de \u0130stanbul’da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i Tarihine Bakmak kitab\u0131nda; T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Hareketi Tarihine Nas\u0131l Bak\u0131lmal\u0131?, Tarihte \u0130\u015f\u00e7iler, \u0130\u015f\u00e7i ve Devlet gibi konular\u0131 sorgulamaktad\u0131r. Kitab\u0131n\u0131n sonunda, ayr\u0131ca B\u00fclent Ecevit’le 10 May\u0131s 1989’da yapt\u0131\u011f\u0131 D\u00fcnden Bug\u00fcne \u0130\u015f\u00e7i Hareketi konulu bir s\u00f6yleyi\u015fi yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
M. \u015e. G\u00fczel, Sunu’da kitapla ilgili \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n
“T\u00fcrkiye’de toplumsal tarih maalesef, de\u011fi\u015fik nedenler sonucu, istenen d\u00fczeyde de\u011fildir. Bug\u00fcn toplui\u011fnenin, ipli\u011fin tarihi yaz\u0131l\u0131yor. \u0130\u015f\u00e7ilerin, i\u015f\u00e7i hareketinin ve Sosyalizmin T\u00fcrkiye’deki ge\u00e7mi\u015finin de bilinmesinin zaman\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Toplumsal tarihin bir dal\u0131 olarak i\u015f\u00e7i hareketi tarihi \u00f6ks\u00fczd\u00fcr. Toplumumuz kendi tarihini tan\u0131m\u0131yor. Hele i\u015f\u00e7i hareketi tarihi konusunda tam anlam\u0131yla bir bo\u015fluk, bir haf\u0131za kayb\u0131 ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015f\u00e7i hareketi tarihi haf\u0131za erozyonunu \u00f6nleyebilir mi?<\/p>\n\n\n\n
Giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu konudaki kimi g\u00f6r\u00fc\u015flerimi a\u00e7\u0131kl\u0131yorum. Daha sonra de\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerin de\u011fi\u015fik anlar\u0131nda i\u015f\u00e7ilerin yapt\u0131klar\u0131n\u0131, eylemlerini, \u00f6rg\u00fctlenmelerini, m\u00fccadelelerini, m\u00fccadele bi\u00e7imlerini aktar\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n
\u2026T\u00fcrkiye’de 1 May\u0131s \u0130\u015f\u00e7i Bayram\u0131 hala engellenmek isteniyor. T\u00fcrkiye’de i\u015f\u00e7i hareketinin ge\u00e7mi\u015fini unutturmak i\u00e7in i\u015f ya\u015fam\u0131 ile ilgili rakamlar saklanmakta. 12 Eyl\u00fcl 1980 darbesinden sonra grevler yasakland\u0131. 1983 tarihli iki \u00f6zel yasa ile grev hakk\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 binbir s\u0131n\u0131rla zorla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bunlar biliniyor. Devlet \u0130statistik Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn (D\u0130E) d\u00fczenli olarak yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u0130statistik Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131’nda grevlere yer vermedi\u011fini biliyor muydunuz? Daha birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nceye kadar\u2026 rakamlara hile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor\u2026<\/p>\n\n\n\n
Oysa i\u015f\u00e7i hareketinin tarihi k\u00f6kenleri bulunuyor: Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’ndan, Tarih’ten gelen\u2026 Bu kitapta bu k\u00f6kenlere de\u011finmek amac\u0131m. Bu arada \u0130kinci Sava\u015f \u00f6ncesi, s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131ndaki geli\u015fmelere, 1946 ve 1947 sendikac\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda \u015fimdiye dek pek bilinmeyen veya yeterince ele al\u0131nmayan y\u00f6nlere a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bilgiler getirmek istiyorum. B\u00f6ylece “uzla\u015fmac\u0131 sendikac\u0131l\u0131\u011f\u0131n” ge\u00e7mi\u015fteki belirleyicileri g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kacakt\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i sendikalar\u0131, i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131n\u0131n “devlet memuru” y\u00f6neticileriyle devlet ili\u015fkileri de\u2026<\/p>\n\n\n\n
B\u00fclent Ecevit’le yapt\u0131\u011f\u0131m ve t\u00fcm\u00fc ilk kez burada yay\u0131nlanan s\u00f6yle\u015fi, Devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131, mekanizmalar\u0131n\u0131, \u00e7al\u0131\u015f(ama)mas\u0131n\u0131 ve y\u00f6ntemlerini a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir\u00e7ok unsur ta\u015f\u0131yor. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ba\u015fbakan\u0131 olarak \u0130stanbul S\u0131k\u0131y\u00f6netim Komutan\u0131 ile “m\u00fccadele etmek”ten s\u00f6z etmesi olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r. Bu s\u00f6yle\u015fi ayn\u0131 zamanda sendikac\u0131lar\u0131n Devlet ayg\u0131t\u0131 i\u00e7indeki i\u015fbirliklerini de g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeye yar\u0131yor. Sendikalar i\u00e7inde demokrasi yoklu\u011funu da\u2026” (s.5-6)<\/p>\n\n\n\n
Giri\u015f’te ise; “\u2026Bu arada i\u015f\u00e7i hareketi tarihi sahipsiz kald\u0131. Bu alan, sosyal politika, i\u015f hukuku, end\u00fcstri ili\u015fkileri, sendikac\u0131l\u0131k vb. konularda uzman ve bilim kad\u0131n ve adamlar\u0131, dahas\u0131 yeterli bilgisi olmayan, hatta hi\u00e7 bilgisi olmayan “tarih\u00e7iler” el att\u0131lar. Bir “belge” bulan, onu yay\u0131nlay\u0131nca tarih\u00e7i oldu. Yada oldu\u011funu sand\u0131. Tarih ve tarih\u00e7ilik konusunda bilgileri olmadan. Tarih\u00e7ilik, bu alanda, tutan\u0131n hegemonyas\u0131nda kald\u0131. En ba\u015fta bu t\u00fcr yetersizliklerin giderilmesi, eksiklerin tamamlanmas\u0131 gerekiyor. Kolayl\u0131klar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 da\u2026<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrk toplumu kendi tarihini tan\u0131m\u0131yor. Bir yanda resmi tarih var. Kahramanl\u0131k destanlar\u0131yla dolu. \u00d6te yanda bir\u00e7ok konuda tam anlam\u0131yla bo\u015fluk ve haf\u0131za kayb\u0131. \u0130\u015f\u00e7i hareketi tarihi bu ikinci alan\u0131n i\u00e7inde.<\/p>\n\n\n\n
Tarihle ilgilenen herkes tarih\u00e7i mi? \u0130\u015f\u00e7i hareketi tarihi ad\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ara\u015ft\u0131rma ve bilim alan\u0131 var m\u0131? Siyasi militan, sendikac\u0131, sendikac\u0131l\u0131k konusuna ilgi duyan bilim kad\u0131n ve adam\u0131, politolog, iktisat tarih\u00e7isi, klasik tarih\u00e7i i\u015f\u00e7i hareketi tarih\u00e7isi midir?<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fe \u00f6nce i\u015f\u00e7i, i\u015f\u00e7i hareketi ve tarihi tan\u0131mlayarak ba\u015flamak gerek. \u0130\u015f\u00e7i hareketi tarihi ad\u0131yla kendine \u00f6zg\u00fc, denenmi\u015f ara\u00e7 ve gere\u00e7leri, ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri olan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ara\u015ft\u0131rma ve bilim alan\u0131 yarat\u0131lmal\u0131. \u0130ktisat tarihi ile ilgili bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar ve veriler birinci derecede \u00f6nemli elbette. Toplumbilim, siyaset bilimi, i\u015f hukuku, i\u015f\u00e7i-i\u015fveren ili\u015fkileri incelemeleri de.<\/p>\n\n\n\n
Tarih\u00e7i nas\u0131l oldu ve neden \u00f6yle olduyu ara\u015ft\u0131r\u0131r. \u015e\u00f6yle olsayd\u0131 \u015fu sonuca ula\u015f\u0131l\u0131rd\u0131 kurgular\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131r. \u015e\u00f6yle olmal\u0131yd\u0131 diye yas tutmaz. Tarihi f\u0131rsatlar ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa, nedenlerini ara\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Genel olarak toplumsal tarihin, \u00f6zel olarak ta i\u015f\u00e7i hareketi tarihinin resmi tarihle hesapla\u015fmas\u0131 zorunludur. Tarihi “yapan”\u0131n Devlet-Ulus oldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z. Yeni bir tarih yaz\u0131lmal\u0131: Merkezden kopuk, ba\u015fkentlerden uzak, yerel, b\u00f6lgesel, “patlam\u0131\u015f” bir tarih yani. Sesi duyulmayan kesimlerin, i\u015f\u00e7i, “amele”, memur, kad\u0131n, \u00e7ocuk, gen\u00e7, e\u015fk\u0131ya, “orospu”, “ke\u015f” ve di\u011ferlerinin sesini duyurmal\u0131y\u0131z. Tarih “sahnesindeki” yerlerini vermeliyiz.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015f\u00e7i hareketi tarihinde i\u015fkollar\u0131na g\u00f6re, b\u00f6lge ve kent d\u00fczeyinde ara\u015ft\u0131rma yapmak bir zaruret. Bilim kad\u0131n\u0131 ve adamlar\u0131n\u0131n yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yapmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazarlar\u0131m\u0131z, romanc\u0131lar\u0131m\u0131z yap\u0131yor. Ya\u015far Kemal’in \u0130nce Memed’i e\u015fk\u0131yal\u0131k, \u00e7etecilik konular\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapanlar\u0131n ba\u015f kayna\u011f\u0131. Orhan Kemal’in Grev’ini, Cemile’sini, Fahri Erdin\u00e7’in Grev G\u00f6zc\u00fcs\u00fc’n\u00fc, Aziz Nesin’in B\u00fcy\u00fck Grevi’ni, Erol Toy’un G\u00f6zba\u011f\u0131’n\u0131, Hakk\u0131 \u00d6zkan’\u0131n Grevden Sonras\u0131’n\u0131 anmamak olur mu? Refik Halit Karay Hakk\u0131 S\u00fckut’ta, Bursa’da ipek fabrikas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Sabahattin Ali, Kuyucakl\u0131 Yusuf’ta, zeytinliklerde \u00e7al\u0131\u015fan kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131. Kamyon ve Kanal’da i\u015f\u00e7i sorunlar\u0131n\u0131 dile getirir. Hasan H\u00fcseyin Kavel \u015fiirini yazar. \u0130kinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda Zonguldak madencilerinin ya\u015fam ve \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 kim \u0130rfan Yal\u00e7\u0131n’\u0131n \u00d6l\u00fcm\u00fcn A\u011fz\u0131’ndakinden daha iyi anlatt\u0131? “K\u00f6m\u00fcr i\u015f\u00e7ilerinin yazar\u0131” Ahmet Naim’in Bir Yudum Soluk yada Kuduz D\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6yk\u00fcleri d\u00f6neminin “fotolar\u0131” de\u011fildir? Necati Cumali’nin, Kerim Korcan’\u0131n, Osman \u015eahin’in yap\u0131tlar\u0131n\u0131 da an\u0131msamal\u0131y\u0131z. Son y\u0131llarda i\u015f\u00e7ilerin bizzat yazd\u0131\u011f\u0131 romana \u00f6rnek olarak Nejat Elibol’un Direnen Hali\u00e7’i akla geliyor” (s.7-8) diye yazmaktad\u0131r.
***
Emek ve emek\u00e7ilerin tarihine ilgi duyanlar\u0131n kitab\u0131 bulup okumalar\u0131n\u0131 \u00f6neririm.<\/p>\n\n\n\n
12 May\u0131s 2008’de http:\/\/www.kritize.net sitesinde yay\u0131ma konuldu.<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n Her \u015feyin bir tarihi vard\u0131r, ama okullar\u0131m\u0131zda veya bas\u0131n\u0131m\u0131zda genellikle tarih olarak ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fam\u0131\u015f krallar, krali\u00e7eler, padi\u015fahlar, sultanlar, pa\u015falar ile uzun veya k\u0131sa sureli kurulmu\u015f devletler ve bunlar\u0131n maceralar\u0131 yaz\u0131lmaktad\u0131r, \u00f6\u011fretilmektedir. Bu yaz\u0131lan ve \u00f6\u011fretilen tarih, egemenin olu\u015fturdu\u011fu bir tarihtir. Egemen d\u00fc\u015f\u00fcncenin kar\u015f\u0131s\u0131nda veya d\u0131\u015f\u0131nda olan, egemenlerin “kahramanl\u0131klar\u0131n\u0131” anlatmayan tarih g\u00f6rmemezlikten gelinir. Egemen anlay\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda var olan tarihlerin y\u0131\u011f\u0131nlarca bilinmemesi i\u00e7in de b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve g\u00f6r\u00fcnmez ara\u00e7lar kullan\u0131l\u0131r. Genel olarak e\u011fitim, bas\u0131n-yay\u0131n, TV’ler, sinema bu anlay\u0131\u015f\u0131n hizmetindedir. Dahas\u0131, s\u00f6zden anlamayanlar oldu\u011funda sopa g\u00f6sterilir. Yerine ve zaman\u0131na g\u00f6re tehdit, bask\u0131, soru\u015fturma, cezaevi ve faili me\u00e7hul cinayetler bir y\u00f6ntem olarak kullan\u0131l\u0131r. Tarihi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1197],"tags":[4454,4455,1619,4456],"class_list":["post-6387","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur","tag-emek-ve-emekcilerin-tarihi","tag-isci-tarihine-bakmak","tag-m-sehmus-guzel-2","tag-tarih-ogretimi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6387"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6387\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6389,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6387\/revisions\/6389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}