Bu yaz\u0131, \u00c7ay\u00f6n\u00fc’nden Ergani’ye Uzun bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f kitab\u0131mda var olan bir eksikli\u011fi gidermek i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kitab\u0131mda babam\u0131n amcas\u0131 Zekerya \u00dcz\u00fclmez’den \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ile ilgili duyduklar\u0131m\u0131 yazmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Zekarya \u00dcz\u00fclmez’in \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ile ilgili anlatt\u0131\u011f\u0131 olaylardan biri de “\u015eevki Bey’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi” olayd\u0131. Sonradan, bu olay\u0131n sadece babam\u0131n amcas\u0131n\u0131n anlat\u0131mlar\u0131na dayanarak tek tarafl\u0131 bir anlat\u0131m\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini hayat\u0131n kendisi \u00f6\u011fretmi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n
\u015eevki Bey dedi\u011fimiz, bug\u00fcnk\u00fc Fenerbah\u00e7e Spor Kul\u00fcb\u00fc ba\u015fkan\u0131 Aziz Y\u0131ld\u0131r\u0131m’\u0131n dedeleri oluyor. Ergani’de ilk belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f bir ki\u015fidir. 1920’li y\u0131llarda tam bir derebeyi, ast\u0131\u011f\u0131 ast\u0131k kesti\u011fi kestik; yi\u011fit ve g\u00f6z\u00fc kara bir beydir.<\/p>\n\n\n\n
Zekeriya Amcam\u0131n anlat\u0131m\u0131na dayanarak \u015eevki Bey’in \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc hakk\u0131nda Ergani kitab\u0131mda \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131m:<\/p>\n\n\n\n
“\u015eeyh Sait kuvvetleri Ergani’den geri \u00e7ekildikten ve \u00e7ok ge\u00e7meden yakaland\u0131ktan sonra, \u015eevki Bey, Ergani’de \u00e7ar\u015f\u0131da silahl\u0131 olarak otururken askerlerce yakalan\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcvenlik kuvvetleri \u015eevki Bey’i yakaland\u0131ktan sonra Kahraman Efendi’nin kona\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde, insanlara ibret olsun diye elleri ba\u011fl\u0131, ayaklar\u0131 zincirli bir sandalyeye oturturlar. T\u00fcm Erganililere seyir ettirilerek g\u00f6zda\u011f\u0131 vermek, y\u00fcreklerine korku salmak isterler. \u0130nsanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 (\u00e7ok merakl\u0131lar) yak\u0131ndan, bir k\u0131sm\u0131 da (biraz\u0131 ac\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan, biraz\u0131 da ne olur ne olmaz, uzak durmakta fayda var diyenler) uzaktan seyir, tema\u015fa eder. \u015eevki Bey’in bu haline seyir edenleri bir k\u0131sm\u0131 \u00fcz\u00fcl\u00fcr, bir k\u0131sm\u0131 da sevinir.<\/p>\n\n\n\n
\u015eevki Bey’in sandalye \u00fczerinde ma\u011frur ve ba\u015f\u0131 dik bir vaziyette, kelep\u00e7eli elleriyle siyah ve parlak, uzun ve u\u00e7lar\u0131 yukar\u0131ya do\u011fru burulmu\u015f b\u0131y\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fckerek, dosta d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 olacaklar\u0131 bilen, ama korkmuyor g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc veren bir duru\u015fu vard\u0131. O, yi\u011fit bir adamd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Gece sabaha kadar askerler O’na s\u0131rayla dayak atarlar. Falakada yedi\u011fi sopalardan ayak tabanlar\u0131 patlar, ayaklar\u0131 davul gibi \u015fi\u015fer. Sabah olunca da, “Maden’e mahkemeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyoruz!” bahanesiyle, e\u015fe\u011fe ters bindirilip g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Elleri zincirle ba\u011fl\u0131; bir\u00e7ok hakaret, a\u015fa\u011f\u0131lama, k\u00fcf\u00fcr ve dayak gibi muamele g\u00f6rmesi ve e\u015fe\u011fe ters bindirilmesine kar\u015f\u0131n; ba\u015f\u0131 dik ve teslim olmam\u0131\u015f duru\u015fuyla bedeni esir olsa da, ruhunun halen isyank\u00e2r oldu\u011funu sanki g\u00f6stermek i\u00e7in \u00e7evresindekilere ve askerlere yukar\u0131dan bak\u0131yordu. Ergani’den \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra, Ergani-Maden karayolunun kuzey taraf\u0131nda, Z\u00fclk\u00fcf Da\u011f\u0131’n\u0131n bat\u0131 ete\u011finde bulunan P\u00fcr\u00fct’\u00fcn tarlas\u0131nda, \u015fimdiki Radar’\u0131n \u00f6nlerinde kur\u015funa dizdiler. Kur\u015funa dizmeden \u00f6nce sopa ve mavzer dip\u00e7i\u011fiyle her taraf\u0131 mosmor edilir. A\u011f\u0131r i\u015fkenceler edilir. Sonra da; “Ka\u00e7arken vurduk!” derler. De\u011fil ka\u00e7mak ayaklar\u0131 \u015fi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in y\u00fcr\u00fcmesi bile imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. Vuruldu\u011fu yere \u015fimdi \u015eevkibey Dersi denilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Bu kur\u015funa dizilme “\u015eeyh Sait Olay\u0131”ndan ard\u0131ndan oldu\u011fu i\u00e7in, bir\u00e7ok insan \u015eevki Beyin \u015eeyh Sait kuvvetlerini destekledi\u011fi i\u00e7in kur\u015funa dizildi\u011fini s\u00f6ylemektedir. Alakas\u0131 yok!”<\/p>\n\n\n\n
Kitap yay\u0131nland\u0131ktan sonra, Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez kitapla ilgili g\u00f6nderdi\u011fi mektupta, “ke\u015fke \u015eevki Bey konusunu daha geni\u015f ele alabilseydin. U\u011fur Mumcu’nun K\u00fcrt-\u0130slam Ayaklanmas\u0131 kitab\u0131nda \u015eevki Beyle ilgili \u015eeyh Sait’e sorulan soruya verdi\u011fi yan\u0131t var, yararlanabilirdin”; arkada\u015f\u0131m Cengiz Y\u0131ld\u0131z ise, “Cegerxw\u00een’un Hayat Hik\u00e2yem kitab\u0131n\u0131 okudun mu? Cegerxw\u00een bu kitab\u0131nda kendisini etkileyen ki\u015finin \u015eevki Bey oldu\u011funu yazmaktad\u0131r” \u015feklinde a\u00e7\u0131klamada bulundular. \u0130\u015fin do\u011frusu, \u00e7ok \u00f6nceleri U\u011fur Mumcu’nun kitab\u0131n\u0131 okumu\u015ftum, ama Ergani kitab\u0131nda \u015eeyh Sait Olay\u0131’n\u0131 yazarken kitap ve kitaptaki \u015eevki Bey ile ilgili k\u0131s\u0131m akl\u0131ma gelmedi. Cegerxw\u00een’un kitab\u0131n\u0131 ise okumam\u0131\u015ft\u0131m. \u015eimdi bu kitaplarda \u015eevki Bey hakk\u0131nda yer alan bilgileri bilgilerinize sunarak, kitab\u0131mdaki eksikli\u011fi gidermek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n
1. U\u011fur Mumcu’nun K\u00fcrt-\u0130slam Ayaklanmas\u0131 kitab\u0131nda yer alan \u015eeyh Sait, \u015eark \u0130stiklal Mahkemesi’nde sorgulan\u0131rken Ali Saip Bey ile \u015eeyh Sait aras\u0131nda ge\u00e7en konu\u015fma:
“-Siz yaln\u0131z K\u00fcrtlerle mi i\u015f g\u00f6rmek istiyordunuz? E\u011fil taraflar\u0131nda T\u00fcrkler ve b\u00fcy\u00fck adamlar da var. Onlarla neden g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131yordunuz?
-E\u011fil taraf\u0131na, Ergani’ye gittim. T\u00fcrkleri de \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m. Dinimize \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m, diyordum.
-Onlar sizinle birlikte ayakland\u0131lar m\u0131?
-Tutan tutuyor; tutmayan tutmuyordu s\u00f6z\u00fcm\u00fc.
-Ergani’den kimler vard\u0131?
-Ergani’den \u015eevki Efendi vard\u0131, Hamit A\u011fa vard\u0131, Hac\u0131 H\u00fcsn\u00fc Efendi vard\u0131, T\u00fcrkt\u00fcler. Mesela onlar kat\u0131ld\u0131lar.” (K\u00fcrt-\u0130slam Ayaklanmas\u0131 (1919-1925) , Tekin Yay\u0131nevi, 13. Bas\u0131m, \u0130stanbul 1994, s: 142.)<\/p>\n\n\n\n
2. Modern K\u00fcrt \u015fiirinin \u00f6nc\u00fcs\u00fc say\u0131lan Cegerxw\u00een, bir \u015fair ve eylemci olarak, K\u00fcrt tarihi i\u00e7inde \u00f6zel bir yer tutan pek \u00e7ok olaya ya bizzat kat\u0131lm\u0131\u015f, tan\u0131k olmu\u015f, ya da olay\u0131n kahramanlar\u0131yla sohbet olana\u011f\u0131 bulmu\u015ftur. Hayat Hik\u00e2yem adl\u0131 kitab\u0131nda bunlara bir bir de\u011finir ve \u015eevki Beyin kendisinde K\u00fcrt ulusal bilincinin olu\u015fmas\u0131n\u0131 nas\u0131l sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: “Ben \u015fahsen o s\u0131ralarda her \u015feyden habersizdim; kendi halimde karn\u0131m\u0131 doyurman\u0131n ve camilerde e\u011fitim g\u00f6rmenin \u00f6tesini bilmiyordum. K\u00fcrt nedir, neler olup bitiyor bihaberdim. Bu uykudan 1923 veya 1924’te Karacada\u011f’da Erganili \u015eewqi Bey taraf\u0131ndan uyand\u0131r\u0131ld\u0131m.” (s. 68.) Daha sonraki sayfalarda olay\u0131n ayr\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 verir. Karacada\u011f’da \u00c7u\u00e7o A\u011fa’ya misafirken \u015eewqi Bey’le tan\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yazar. Tan\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: “bir ak\u015fam\u00fczeri iki atl\u0131 gelip A\u011fa’n\u0131n kap\u0131s\u0131na dayand\u0131. \u0130nsanlar heyecanla konu\u015furken atl\u0131lar indiler. Atl\u0131lara kal\u0131n d\u00f6\u015fekler serip onlar\u0131 oturttular. Gelen atl\u0131lar \u015eewqi Bey ve Evd\u0131la Bey adl\u0131 iki karde\u015ftiler. Erganiliydiler. Askerlerle \u00e7at\u0131\u015fm\u0131\u015f, bu nedenle ka\u00e7arak Karacada\u011f’a s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Atlar\u0131 da ayn\u0131 renk, ayn\u0131 boydu. Duru\u015flar\u0131ndan, hal ve hareketlerinden a\u011f\u0131r ve muteber insanlar oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yordu. “Bey” ad\u0131 onlara ger\u00e7ekten yak\u0131\u015f\u0131yordu. Usul\u00fcnce bir merhaba ile yanlar\u0131na gittim:
-Ho\u015f geldiniz Beyler. Nereden gelirsiniz; ne arars\u0131n\u0131z?..
\u00dcst\u00fcmdeki giysiler s\u0131rmal\u0131 idi. Odaya gelince arkada\u015flar\u0131m aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131ndan, beni de isyanc\u0131 bir a\u011faya benzetmi\u015flerdi. O y\u00fczden bana bir \u015feyler anlat\u0131yor, ama ben anlamakta zorlan\u0131yordum.
Beylerden biri sabahleyin elimi s\u0131kt\u0131ktan sonra, “Zaman\u0131n varsa biraz d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kal\u0131m. Seninle konu\u015fmak istiyorum,” dedi. \u0130kimiz k\u00f6yden biraz uzakla\u015farak bir p\u0131nar ba\u015f\u0131nda kilimlerin \u00fczerine oturduk. \u015eewqi Bey anlatmaya ba\u015flad\u0131:
-Allah sizin evinizi de, akl\u0131n\u0131z\u0131 da viran etmi\u015f. Neden biliyor musunuz? \u00c7\u00fcnk\u00fc birbirinizi k\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey yapm\u0131yorsunuz. Bilmiyorsunuz ki en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman i\u015fgalcidir. Allah bilir ya onlar Ermenilere yapt\u0131klar\u0131ndan beterini K\u00fcrtlere yapacaklar, bizi bitirecekler, ad\u0131m\u0131z\u0131 bu topraklardan silecekler. Yeter! G\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131n, birle\u015fin, kurtulu\u015f kavgan\u0131z\u0131 verin.
-Neden Beyim?
-Neden mi? Elbet \u00fclkemizi d\u00fc\u015fman\u0131n elinden kurtarmak i\u00e7in. Bunun i\u00e7in \u00f6nce \u00fclkemizin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 istemeliyiz. \u00d6l\u00fcnceye kadar bu boyunduru\u011fu mu ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131z?
-D\u00fc\u015fman kim ki \u015eewqi Bey?
-D\u00fc\u015fman i\u015fgalcilerdir. Ka\u00e7 y\u00fcz y\u0131ld\u0131r ki ba\u015fkas\u0131n\u0131n egemenli\u011findeyiz. Peki kendi topraklar\u0131m\u0131z\u0131n sahibi olmak bizim de hakk\u0131m\u0131z de\u011fil mi? Bu topraklar i\u00e7in \u00f6lmek zaman\u0131 de\u011fil mi?
Ben her ne kadar a\u011fa olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylediysem de anlatamad\u0131m. “Kendini saklama ve ink\u00e2r etme. Ben de senin gibi ka\u00e7a\u011f\u0131m ve da\u011flarday\u0131m,” diyordu.
-Vallahi ben a\u011fa de\u011filim. Ancak Allah’\u0131n ad\u0131na yemin ederim ki \u00fclkemin kurtulmas\u0131n\u0131 senden \u00e7ok istiyorum. Bunun i\u00e7in senden daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Elimden geleni ard\u0131ma koymayaca\u011f\u0131m; korkmak ve ka\u00e7mak bana haram olsun.
1924 y\u0131l\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m bu olay ile Erganili \u015eewqi Bey sayesinde uyand\u0131\u011f\u0131m\u0131, K\u00fcrtl\u00fck bilincimin olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Bilincim giderek per\u00e7inle\u015fti, yurtsever d\u00fc\u015f\u00fcncelerle tan\u0131\u015ft\u0131m. \u015eewqi Bey ile tan\u0131\u015fmamdan sonra art\u0131k Arap\u00e7a \u015fiir yazmad\u0131m. T\u00fcm \u015fiirlerimi K\u00fcrt\u00e7e yazmaya ba\u015flad\u0131m.”(Hayat Hik\u00e2yem, Evrensel Bas\u0131m Yay\u0131n, \u0130stanbul 2003, s.132-133.)<\/p>\n\n\n\n
***
\u015eevki Bey konusu bence ara\u015ft\u0131r\u0131lmaya de\u011fer bir konu.<\/p>\n\n\n\n
30 May\u0131s 2008
Ergani Haber Gazetesi<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
Bu yaz\u0131, \u00c7ay\u00f6n\u00fc’nden Ergani’ye Uzun bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f kitab\u0131mda var olan bir eksikli\u011fi gidermek i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kitab\u0131mda babam\u0131n amcas\u0131 Zekerya \u00dcz\u00fclmez’den \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ile ilgili duyduklar\u0131m\u0131 yazmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Zekarya \u00dcz\u00fclmez’in \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ile ilgili anlatt\u0131\u011f\u0131 olaylardan biri de “\u015eevki Bey’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi” olayd\u0131. Sonradan, bu olay\u0131n sadece babam\u0131n amcas\u0131n\u0131n anlat\u0131mlar\u0131na dayanarak tek tarafl\u0131 bir anlat\u0131m\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini hayat\u0131n kendisi \u00f6\u011fretmi\u015f oldu. \u015eevki Bey dedi\u011fimiz, bug\u00fcnk\u00fc Fenerbah\u00e7e Spor Kul\u00fcb\u00fc ba\u015fkan\u0131 Aziz Y\u0131ld\u0131r\u0131m’\u0131n dedeleri oluyor. Ergani’de ilk belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f bir ki\u015fidir. 1920’li y\u0131llarda tam bir derebeyi, ast\u0131\u011f\u0131 ast\u0131k kesti\u011fi kestik; yi\u011fit ve g\u00f6z\u00fc kara bir<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1064],"tags":[4452,1596,1706,129,4450,4453,4451,3392,4449],"class_list":["post-6385","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","tag-ali-saip-bey","tag-aziz-yildirim","tag-cegerxwin","tag-ergani","tag-hayat-hikayem","tag-kurt-islam-ayaklanmasi","tag-sark-istiklal-mahkemesi","tag-sevki-bey","tag-ugur-mumcu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6385","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6385"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6385\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6386,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6385\/revisions\/6386"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}