{"id":6128,"date":"2006-07-08T18:02:00","date_gmt":"2006-07-08T18:02:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6128"},"modified":"2023-06-21T18:15:15","modified_gmt":"2023-06-21T18:15:15","slug":"kamus-u-alam-ve-ergani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6128","title":{"rendered":"Kamus-u A&#8217;l\u00e2m ve Ergani"},"content":{"rendered":"\n<p>Kamus-u A&#8217;l\u00e2m Osmanl\u0131&#8217;dan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalan \u00f6nemli belgelerden biridir. 1850\u20131904 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan tarih\u00e7i ve dil bilimci \u015eemsettin Sami taraf\u0131ndan, 1889&#8217;da kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tarih, co\u011frafya ve \u00f6zel adlardan olu\u015fmaktad\u0131r. Ve Kamus-u A&#8217;l\u00e2m de, Ergani&#8217;de anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-u-alem.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6129\" width=\"542\" height=\"851\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-u-alem.jpg 384w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-u-alem-191x300.jpg 191w\" sizes=\"(max-width: 542px) 100vw, 542px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><em><strong>\u015eemseddin Sami&#8217;nin yazd\u0131\u011f\u0131 Kamus-u A&#8217;lam&#8217;in kapa\u011f\u0131.<br>\u0130kinci Cilt, \u0130stanbul, Mihran Matbaas\u0131,1307 H\/1889<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Ben, &#8220;\u00c7ay\u00f6n\u00fc&#8217;nden Ergani&#8217;ye: Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f&#8221; kitab\u0131m\u0131n 3. B\u00f6l\u00fcmde &#8220;Seyyahlar\u0131n, Gezginlerin, Tarih\u00e7ilerin, Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n G\u00f6z\u00fcyle Ergani&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda (s: 260\u2013261), Kamus-u A&#8217;l\u00e2m&#8217;in Ergani ile ilgili k\u0131sm\u0131n\u0131, Ecevit Odaba\u015f\u0131&#8217;n\u0131n yay\u0131nlanmam\u0131\u015f okul bitirme tezinden aktarm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarih bilim uzman\u0131 Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez, yak\u0131n zamanda, bana Kamus-u A&#8217;l\u00e2m&#8217;in hem kapak foto\u011fraf\u0131n\u0131, hem de Ergani ile ilgili k\u0131sm\u0131n orijinalini g\u00f6nderdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez, benim kitaptaki k\u0131s\u0131m ile orijinali kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131nca baz\u0131 eksikliklerin ve hatalar\u0131n oldu\u011funu belirtti\u011fi mektubunda \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Bug\u00fcnlerde \u015eemseddin Sami&#8217;nin Kamus-u A&#8217;lam adl\u0131 eserini kurcal\u0131yordum. Kitab\u0131ndaki k\u0131s\u0131mlarla orjinalini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131nca hem eksik, hem de ya bask\u0131 hatas\u0131ndan ya da \u00e7evirmenin daha yeni Osmanl\u0131ca&#8217;y\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f bir acemi olmas\u0131ndan dolay\u0131 fahi\u015f hatalar var. Orijinal metni esas alarak yeni \u00e7eviriyi de ayr\u0131ca sana g\u00f6nderiyorum. Metindeki [] i\u015fareti i\u00e7indeki a\u00e7\u0131klamalar benim a\u00e7\u0131klamalar\u0131md\u0131r. Ayr\u0131ca bir not: \u015eemseddin Sami&#8217;nin anlat\u0131m\u0131ndan, kaza merkezi Maden ile Ergani&#8217;yi birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Mektubu okuduktan sonra, &#8220;\u00c7ay\u00f6n\u00fc&#8217;nden Ergani&#8217;ye: Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f&#8221; kitab\u0131mdaki k\u0131s\u0131mla, Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez&#8217;in g\u00f6nderdi\u011fi \u00e7evriyi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131m. Baz\u0131 yerlerde farkl\u0131l\u0131klar\u0131n oldu\u011funu bende g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n<p>Yanl\u0131\u015fl\u0131klardan ar\u0131nman\u0131n ve hatalar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fczeltmenin erdem oldu\u011funa inanmaktay\u0131m. Ayr\u0131ca herkesin kendisine ait \u015feyleri en do\u011fru \u015fekilde bilmeleri haklar\u0131d\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu nedenle, Kamus-u A&#8217;l\u00e2m, g\u00fcncel olmasa dahi, tarihi bir belge olma \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131; ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara ve benim gibi Arap harfleriyle okuma-yazma bilmeyen Diyarbak\u0131rl\u0131 ve Erganililerin kendilerine ait \u015feyleri do\u011fru olarak bilmeleri gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek, Kamus-u A&#8217;l\u00e2m&#8217;in kapa\u011f\u0131n\u0131, kitab\u0131n Ergani ile ilgili orijinal k\u0131sm\u0131n\u0131 ve de Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez&#8217;in yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7evriyi a\u015fa\u011f\u0131da bilgilerinize sunuyorum. [ ] i\u00e7indeki a\u00e7\u0131klamalar Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez&#8217;e aittir.<\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130: Diyarbekir vilayetinde ve Diyarbekir \u015fehrinin takriben 50 kilometre \u015fimal-i garbisinde sancak merkezi bir \u015fehir olup, Dicle&#8217;nin karibinde gayet g\u00fczel ve dilni\u015fin[ho\u015f] bir mevkide vaki&#8217;dir. Takriben 7 000 ahalisi, bir r\u00fc\u015fdiye ve iki ibtidaiye mektebleri, baz\u0131 eski istihkamat harabeleri \u00fc\u00e7 cesim &#8216;atik sahrinci[sarn\u0131c\u0131], bir k\u00e2rgir ve birka\u00e7 ah\u015fap k\u00f6pr\u00fcs\u00fc ve birka\u00e7 ba\u011f ve ba\u011f\u00e7eleri ve teferr\u00fccgahlar\u0131[mesireleri] vard\u0131r. Meyveleri ve \u015farab\u0131 me\u015fhurdur. Havas\u0131 gayet g\u00fczel olup, yaz\u0131n tebdil-i hava i\u00e7\u00fcn taa Diyarbekir&#8217;den gidenler olur. Kal&#8217;a&#8217;n\u0131n \u00fczerinde Z\u00fclk\u00fcfil nebi(as)\u0131n makam\u0131 bulunup, ziyaretgahd\u0131r. Kasaban\u0131n iki saat cenub-i garbisinde kayan\u0131n i\u00e7ine oyulmu\u015f cesim bir ma\u011fara bulunup, i\u00e7inden leziz bir su akar.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6130\" width=\"540\" height=\"894\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-2.jpg 410w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-2-181x300.jpg 181w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>ERGAN\u0130: (Yahud Ergani Madeni) Sanca\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 sanca\u011f\u0131n biri olup, vilayetin cihet-i garbiyesinde vaki&#8217; ve \u015fimalen Bitlis ve Erzurum, garben Harput, cenuben Halep vilayetleriyle, \u015farken dahi nefs-i Diyarbekir sanca\u011f\u0131yla mahdut ve muhatt\u0131r. K\u0131sm-\u0131 \u015fimalisi da\u011fl\u0131k ve k\u0131sm-\u0131 cenubisi dahi d\u00fcz olup, cenubda yaln\u0131z bu sanca\u011f\u0131 Diyarbekir sanca\u011f\u0131ndan ay\u0131ran (Karacada\u011f) zikre \u015fayand\u0131r. \u015eimal cihetinde ise Akda\u011f silsilesine merbut bir\u00e7ok da\u011flar bulunur. Murad \u00e7ay\u0131 livan\u0131n \u015fimal k\u0131sm\u0131 yani Palu kazas\u0131 i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi gibi Harput vilayeti d\u00e2hilinde F\u0131rat&#8217;la birle\u015ftikten sonra dahi sanca\u011f\u0131n garb\u00ee kenar\u0131ndan ge\u00e7erek, Harput vilayetinden tefrik ediyor. Dicle \u0131rma\u011f\u0131n\u0131 te\u015fkil eden nehirlerin biri ve as\u0131l Dicle ismiyle yad olunan ya\u015fl\u0131ca kolu dahi bu sancakda neb&#8217;an eder. F\u0131rat&#8217;a mensup olmak \u00fczere birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck nehir dahi sanca\u011f\u0131n k\u0131sm-\u0131 cenubisini irva ederler. Arazisi olduk\u00e7a m\u00fcnbit ve mahsuldar olup ba\u015fl\u0131ca mahsul\u00e2t\u0131 bu\u011fday, arpa, susam, pirin\u00e7 vesair hububatla pamuk ipek kozas\u0131, \u00fcz\u00fcm vesair meyvelerden ibarettir. Ziraat\u00e7a Diyarbekir vilayetinin birinci sanca\u011f\u0131 olup, senev\u00ee bedel-i a&#8217;\u015far\u0131 iki bu\u00e7uk milyon guru\u015fa karibdir. A\u011fnam vesair hayvanat\u0131 dahi k\u00fclliyetli ise de, bu cihetce Mardin sanca\u011f\u0131ndan geridir. Ormanlar\u0131 pek az olup, E\u011fil nahiyesinde ve Palu kazas\u0131nda yaln\u0131z mahrukata elveri\u015fli baz\u0131 ormanlar bulunur. Madence bu sancak pek zengin olup, merkez livan\u0131n civar\u0131nda vaki&#8217; Ergani madeni bak\u0131r ve demir ve kibritten[kibrit: k\u0131rm\u0131z\u0131 yakut, alt\u0131n, k\u00fck\u00fcrt, kibrit] m\u00fcrekkeb pek naml\u0131 bir maden olma\u011fla, \u015fimdiki halde senev\u00ee 12 milyon k\u0131yye raddelerinde cevher al\u0131n\u0131yor. Ancak civar\u0131nda orman veya k\u00f6m\u00fcr madeni bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, izabesi\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan mahrukat\u00e7a s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekilerek, bi-hakk(\u0131n) istifade olunam\u0131yor. Palu kazas\u0131nda dahi tomar halinde kibrit-i nuhastan[nuhas: bak\u0131r] ibaret bir maden bulunup, (Ho\u015fiyan Madeni) ismiyle ma&#8217;ruftur, ki cevherinden yaln\u0131z y\u00fczde be\u015f ila on aras\u0131nda bir mikdarda bak\u0131r al\u0131n\u0131yorsa da, etraf\u0131nda mahrukata yarayacak ormanlar bulundu\u011fundan, istifadeyi muciptir. E\u011fil nahiyesinde dahi c\u00fcz&#8217;i g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc hav\u00ee bir kur\u015fun ma&#8217;deni bulunup, ihra\u00e7 olunmaktad\u0131r. \u00c7ermik kasabas\u0131nda nafi&#8217; bir \u0131l\u0131ca dahi vard\u0131r. Sanca\u011f\u0131n musaha-i sathiyesi takriben ve tahminen 8 000 murabba kilometre [murabba kilometre: km kare] olup, ahalisi dahi y\u00fczbin ki\u015fi raddelerindedir, ki bunlar\u0131n c\u00fcz&#8217;i mikdar\u0131 Ermeni vesair olarak H\u0131ristiyan ve kusvu[\u00e7o\u011fu] [kusuvru yaz\u0131yorsa da do\u011frusu kusvu olacak] kamilen m\u00fcslim olup, K\u00fcrt ve T\u00fcrk cinslerinden m\u00fcrekkeptir. Lisan-\u0131 umum\u00ee T\u00fcrk\u00e7e olup, K\u00fcrtler beynlerinde K\u00fcrt\u00e7e konu\u015furlar. K\u00fcrtlerin ekserisi dahi sakin olup, yaln\u0131z (Karake\u00e7i) ve (\u015earab\u00ee) a\u015firetleri ekseriya hayma-nesin halinde bulunurlar. Derun-u Livada be\u015f r\u00fc\u015fdiye mektebi ve birka\u00e7 medrese ve mekteb vesaire bulunur. Enbiya-\u0131 &#8216;izamdan bir iki zat\u0131n makamlar\u0131yla sahabe-i Resul\u00fcllah (sav) ve me\u015fahir-i evliya ve guzzattan birka\u00e7 zat\u0131n merkad-\u0131 \u015ferifleri dahi bu sancakda bulunup, ziyaretg\u00e2h-\u0131 inamd\u0131r. Ergani sanca\u011f\u0131 ber-vech-i zir 4 kaza ve 6 nahiyeye m\u00fcnkas\u0131md\u0131r:<br>Kaza&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;. Nahiye<br>Ergani} &#8230;&#8230;..Ergani, E\u011fil<br>Siverek} &#8230;&#8230;Bucak, Karake\u00e7i, Karacada\u011f<br>\u00c7ermik &#8230;&#8230;.\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f<br>Palu<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6131\" width=\"551\" height=\"904\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-3.jpg 373w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kamus-3-183x300.jpg 183w\" sizes=\"(max-width: 551px) 100vw, 551px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><em>8 Temmuz 2006 tarihinde Yeni Yurt gazetesinde,<br>6 Ekim 2006 tarihinde Ergani Haber gazetesinde yay\u0131mland\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=abdurrahman-uzulmez\" rel=\"tag\">abdurrahman \u00fcz\u00fclmez<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ecevit-odabasi\" rel=\"tag\">ecevit odaba\u015f\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani\" rel=\"tag\">ergani<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=kamus-u-alam\" rel=\"tag\">kamus-u a&#039;l\u00e2m<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=kamus-u-alam-ve-ergani\" rel=\"tag\">kamus-u a&#039;l\u00e2m ve ergani<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=semseddin-sami-2\" rel=\"tag\">\u015femseddin sami<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kamus-u A&#8217;l\u00e2m Osmanl\u0131&#8217;dan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalan \u00f6nemli belgelerden biridir. 1850\u20131904 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan tarih\u00e7i ve dil bilimci \u015eemsettin Sami taraf\u0131ndan, 1889&#8217;da kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tarih, co\u011frafya ve \u00f6zel adlardan olu\u015fmaktad\u0131r. Ve Kamus-u A&#8217;l\u00e2m de, Ergani&#8217;de anlat\u0131lmaktad\u0131r. \u015eemseddin Sami&#8217;nin yazd\u0131\u011f\u0131 Kamus-u A&#8217;lam&#8217;in kapa\u011f\u0131.\u0130kinci Cilt, \u0130stanbul, Mihran Matbaas\u0131,1307 H\/1889 Ben, &#8220;\u00c7ay\u00f6n\u00fc&#8217;nden Ergani&#8217;ye: Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f&#8221; kitab\u0131m\u0131n 3. B\u00f6l\u00fcmde &#8220;Seyyahlar\u0131n, Gezginlerin, Tarih\u00e7ilerin, Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n G\u00f6z\u00fcyle Ergani&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda (s: 260\u2013261), Kamus-u A&#8217;l\u00e2m&#8217;in Ergani ile ilgili k\u0131sm\u0131n\u0131, Ecevit Odaba\u015f\u0131&#8217;n\u0131n yay\u0131nlanmam\u0131\u015f okul bitirme tezinden aktarm\u0131\u015ft\u0131m. Tarih bilim uzman\u0131 Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez, yak\u0131n zamanda, bana Kamus-u A&#8217;l\u00e2m&#8217;in hem kapak foto\u011fraf\u0131n\u0131, hem de Ergani ile ilgili k\u0131sm\u0131n orijinalini g\u00f6nderdi. Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1064],"tags":[2263,4129,129,4128,4127,4126],"class_list":["post-6128","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","tag-abdurrahman-uzulmez","tag-ecevit-odabasi","tag-ergani","tag-kamus-u-alam","tag-kamus-u-alam-ve-ergani","tag-semseddin-sami-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6128"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6132,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6128\/revisions\/6132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}