{"id":6095,"date":"2023-03-03T16:12:00","date_gmt":"2023-03-03T16:12:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6095"},"modified":"2023-06-20T16:18:07","modified_gmt":"2023-06-20T16:18:07","slug":"gunes-ay-ve-hilar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=6095","title":{"rendered":"G\u00fcne\u015f, Ay ve Hilar"},"content":{"rendered":"\n<p><em>&#8220;Anlayan kalmam\u0131\u015f bu tanr\u0131n\u0131n dilini<br>Kabartmalar konu\u015fmuyor bizimle kayalarda&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Hilar&#8217;da geceler ne kadar karanl\u0131k olursa olsun, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki y\u0131ld\u0131zlar \u00e7ok ve bir o kadar da ayd\u0131nl\u0131k olur. Ay, karanl\u0131k gecelerde sevgilinin yana\u011f\u0131 gibidir. G\u00fcne\u015f, g\u00fczele vurur, ama, Hilar kayalar\u0131ndan da hi\u00e7 nurlu \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 esirgemez.<\/p>\n\n\n\n<p>Kayalar\u0131n \u00fczerindeki kabartmalar geceleri Ay&#8217;\u0131n, g\u00fcnd\u00fczleri de G\u00fcne\u015f&#8217;in \u0131\u015f\u0131klar\u0131yla \u0131\u015f\u0131l \u0131\u015f\u0131ld\u0131rlar. Ama tarih \u0131\u015f\u0131lt\u0131l\u0131 de\u011fildir!<\/p>\n\n\n\n<p>Kaya kabartmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda bulunan ma\u011faralarda, \u00e7ok eskiden, Ay&#8217;a tapan S\u00e2bi&#8217;ler ve G\u00fcne\u015f&#8217;e tapan \u015eemsi&#8217;lerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131; hatta Hilar isminin de, Ay&#8217;a tapanlardan \u00f6t\u00fcr\u00fc, Ay&#8217;la ili\u015fkilendirilerek, Hilal&#8217;dan geldi\u011fi s\u00f6ylenmektedir. Bug\u00fcn Hilar&#8217;da ne Ay&#8217;a tapan S\u00e2bi&#8217;ler ve ne de G\u00fcne\u015f&#8217;e tapan \u015eemsi&#8217;ler var. Onlar tarihin derinliklerinde yok oldular, ama inan\u00e7lar\u0131, k\u00fclt\u00fcrleri as\u0131rlard\u0131r bizde ve d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka co\u011frafyalar\u0131nda insanlar\u0131n belleklerinde, inan\u00e7lar\u0131nda halen ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcne\u015f ve Ay, tarih boyunca t\u00fcm k\u0131talarda insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131, inan\u00e7lar\u0131n\u0131 derinden etkileyen g\u00f6k cisimleridir. Sadece \u00e7ok tanr\u0131l\u0131(do\u011fa) dinleri de\u011fil, \u0130sev\u00ee, Musev\u00ee, Muhammed\u00ee gibi tek tanr\u0131l\u0131 (do\u011fa\u00fcst\u00fc) dinler bile onlara sayg\u0131 duymu\u015f, kutsal bilmi\u015flerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Eski Mezopotamya ve Anadolu dinlerinde G\u00fcne\u015f ve Ay, g\u00f6klerin en g\u00fczle varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. G\u00fcne\u015f, nur; Ay, geceyle gelen sevgilidir.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Tanr\u0131lar\u0131n En G\u00f6rkemlisi: G\u00fcne\u015f<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcne\u015f, ya\u015fama ve yaratmayla ilgili dinlerde ve insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinde etkisini tarih boyunca hep s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sadece Hilar&#8217;da de\u011fil, D\u00fcnya Co\u011frafyas\u0131&#8217;n\u0131n \u00e7ok de\u011fi\u015fik yerlerinde O y\u00fcce bir tanr\u0131 ya da tanr\u0131\u00e7ad\u0131r. \u00d6rne\u011fin:<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcne\u015f, Eski M\u0131s\u0131r&#8217;da tek yarat\u0131c\u0131 tanr\u0131yd\u0131. Eski M\u0131s\u0131r&#8217;da ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn toplumlar \u00f6nce G\u00fcne\u015f&#8217;e, sonra G\u00fcne\u015f&#8217;ten kaynaklanan ve G\u00fcne\u015f&#8217;i simgeleyen tanr\u0131lara tapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Japonlar d\u00fcnyay\u0131 G\u00fcne\u015f&#8217;in yaratt\u0131\u011f\u0131na, kendilerinin G\u00fcne\u015f&#8217;ten geldi\u011fine inan\u0131rlar. Bu nedenle imparatorlar\u0131na &#8220;G\u00fcne\u015fin O\u011flu&#8221; ad\u0131n\u0131 verirler.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131z\u0131lderililer bug\u00fcn bile kendilerinin G\u00fcne\u015f&#8217;ten yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler; G\u00fcne\u015f&#8217;e &#8220;Babam\u0131z&#8221; derler.<br>Urartular\u0131n G\u00fcne\u015f tanr\u0131s\u0131 \u015eiwini&#8217;dir. Ay tanr\u0131s\u0131 ise, Selardi&#8217;dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Med tanr\u0131lar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen Ahura Mazda (Zerd\u00fc\u015ftlerin tanr\u0131s\u0131d\u0131r), G\u00fcne\u015f ile simgelenmekteydi. Zerd\u00fc\u015ft inanc\u0131na g\u00f6re, ate\u015f ve ocak tanr\u0131sal bir nitelik ta\u015f\u0131r. Ate\u015f, G\u00fcne\u015f&#8217;in yery\u00fcz\u00fcndeki \u00f6\u011fesi; ocak ise, G\u00fcne\u015f&#8217;in simgesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yezidiler i\u00e7in G\u00fcne\u015f, en kutsal varl\u0131kt\u0131r; G\u00fcne\u015f do\u011farken ve batarken, y\u00fczlerini G\u00fcne\u015f&#8217;e d\u00f6n\u00fcp ibadet eder, \u015f\u00fckranlar\u0131n\u0131 sunarlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Eski Yunan&#8217;da G\u00fcne\u015f tanr\u0131s\u0131 Apollon kusursuz g\u00fczelli\u011fi ve g\u00fcc\u00fcyle de \u00fcnl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Anadolu&#8217;da Hititler G\u00fcne\u015f&#8217;i kutsal saym\u0131\u015flar; yuvarlak bir diskle simgelemi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcne\u015f, Yahudi dininde de kutsal say\u0131lm\u0131\u015f ve yuvarlak bir diskle simgelenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcrtler G\u00fcne\u015f&#8217;i Allah&#8217;\u0131n nuru bilirler.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0131ristiyanl\u0131kta \u0130sa, G\u00fcne\u015f; On \u0130ki Havarisi ise \u0131\u015f\u0131k olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130sl\u00e2m dininde g\u00fcn i\u00e7inde G\u00fcne\u015f&#8217;in do\u011fudan bat\u0131ya gidi\u015fi d\u00fcnyan\u0131n d\u00fczeni olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, k\u0131yamet belirtisi olarak G\u00fcne\u015f&#8217;in bat\u0131dan do\u011faca\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. Dahas\u0131, Allah bile, \u015eems S\u00fbresi (91\/1)&#8217;nde, G\u00fcne\u015f \u00fczerine &#8220;and&#8221; i\u00e7mektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcne\u015f, yery\u00fcz\u00fcnde insanlara, b\u00fct\u00fcn canl\u0131lara iyilik eden, mutluluk sa\u011flayand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Eskilerin dedi\u011fine g\u00f6re, G\u00fcne\u015f&#8217;e kar\u015f\u0131 yap\u0131lan her sayg\u0131s\u0131zl\u0131k mutlaka cezas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. G\u00fcne\u015f insanlar \u00e7al\u0131\u015fs\u0131n diye do\u011far, dinlensin diye batarm\u0131\u015f. Buna uymayan\u0131, g\u00fcne\u015fte yat\u0131p uyuyan\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmayan\u0131 &#8220;G\u00fcne\u015f \u00e7arpar&#8221;m\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Tanr\u0131n\u0131n Bir Ba\u015fka Y\u00fcz\u00fc: Ay<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ay&#8217;da, G\u00fcne\u015f gibi bir\u00e7ok toplumun ya\u015fam\u0131nda, dininde, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve mitolojisinde etkili olmu\u015ftur. Ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcren yarat\u0131c\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00fcy\u00fcmenin, de\u011fi\u015fmenin temel etkeni kabul edilmi\u015f, g\u00fcne\u015f gibi kutsal say\u0131lm\u0131\u015f, tanr\u0131 olarak tap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ve \u00e7ok sevilmi\u015ftir. G\u00f6klerin en sevgilisi, en g\u00f6zde g\u00fczelidir Ay. Gece p\u0131narlar\u0131, sular\u0131 koruyan; onlara sa\u011fl\u0131k, esenlik ba\u011f\u0131\u015flayan Ay&#8217;d\u0131r. Bo\u015funa m\u0131 \u015fairler, ozanlar o g\u00fczelim \u015fiirleri Ay \u00fczerine yazmakta, t\u00fcrk\u00fcleri s\u00f6ylemektedirler. Ya Ay&#8217;\u0131n bir hilal, bir yar\u0131m ay, bir dolunay haline ne demeli?<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fczelin y\u00fcz\u00fc, anl\u0131; yana\u011f\u0131, Ay&#8217;d\u0131r. Ay, insan ya\u015fam\u0131na d\u00fczen veren, \u0131\u015f\u0131k tutan kutsal bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcney Amerika&#8217;daki Maya medeniyetinde Iksel ad\u0131n\u0131 alan Ay, G\u00fcne\u015f tanr\u0131s\u0131n\u0131n e\u015fi tanr\u0131\u00e7a olarak say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Budistler Ay&#8217;\u0131 tanr\u0131 Buda&#8217;n\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Yunan mitolojisinde Ay tanr\u0131\u00e7as\u0131 Artemis, Roma mitolojisinde Diana do\u011fa g\u00fc\u00e7lerine egemen olan toprak ve bereket tanr\u0131\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcmerler Ay&#8217;\u0131 tanr\u0131 olarak bilir, Ay&#8217;a taparlarm\u0131\u015f. Bu inan\u0131\u015f Hitit mitolojisinde de yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Eski T\u00fcrklerin G\u00fcne\u015f&#8217;in erkek, Ay&#8217;\u0131n di\u015fi oldu\u011funu anlatan efsaneleri vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ay, K\u00fcrtlerde hem kutsal ve hem de m\u00fcbarektir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130sl\u00e2m inan\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, Allah geceyle g\u00fcnd\u00fcz\u00fc birbirinden ay\u0131rmak i\u00e7in Cebrail&#8217;in kanad\u0131yla ay\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc silerek parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yok etmi\u015ftir. Hilal, yani Ay \u0130sl\u00e2m dininde dirili\u015fin, d\u00fcnyadaki ya\u015fam\u0131n simgesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Allah, Kuran&#8217;da, \u0130n\u015fik\u00e2k\/16-18&#8217;de, &#8220;Yemin ederim \u015fafa\u011fa, geceye ve i\u00e7inde toplad\u0131klar\u0131na, dolunay halindeki aya ki, \u015f\u00fcphesiz siz halden hale ge\u00e7eceksiniz&#8221; der. \u015eems\/2&#8217;de ise, &#8220;Onu izledi\u011finde ay&#8217;a andolsun&#8221; der.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fada, b\u00fct\u00fcn olu\u015fumlar, g\u00f6receli olarak, ihtiya\u00e7 ve tepki sonucu, neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kar. Neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi, do\u011fa yasalar\u0131 denetiminde olu\u015fumlar\u0131n kesintisiz ak\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi sonucu, ge\u00e7mi\u015fini bilemeyen insan; aile, toplum ve gelece\u011fini denetimli kuramaz. Geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u015funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz: Hilarl\u0131lar \u00e7ok \u00e7ok eski zamanlarda inan\u00e7ta evrenselli\u011fi yakalayabilmi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar\u0131n torunlar\u0131 olan bizler, evrensel d\u00fc\u015f\u00fcnce ve de\u011ferleri ne zaman yakalayaca\u011f\u0131z acaba?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3 Mart 2006<br>Ergani Haber Gazetesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ay\" rel=\"tag\">ay<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=gunes\" rel=\"tag\">g\u00fcne\u015f<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=gunes-carpar\" rel=\"tag\">g\u00fcne\u015f \u00e7arpar<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=hilar\" rel=\"tag\">hilar<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=isevi\" rel=\"tag\">isev\u00ee<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=muhammedi\" rel=\"tag\">muhammed\u00ee<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=musevi\" rel=\"tag\">musev\u00ee<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=sabiler\" rel=\"tag\">s\u00e2bi&#039;ler<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tanrilarin-en-gorkemlisi\" rel=\"tag\">tanr\u0131lar\u0131n en g\u00f6rkemlisi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tanrinin-bir-baska-yuzu\" rel=\"tag\">tanr\u0131n\u0131n bir ba\u015fka y\u00fcz\u00fc<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tapinma\" rel=\"tag\">tap\u0131nma<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Anlayan kalmam\u0131\u015f bu tanr\u0131n\u0131n diliniKabartmalar konu\u015fmuyor bizimle kayalarda&#8221; Hilar&#8217;da geceler ne kadar karanl\u0131k olursa olsun, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki y\u0131ld\u0131zlar \u00e7ok ve bir o kadar da ayd\u0131nl\u0131k olur. Ay, karanl\u0131k gecelerde sevgilinin yana\u011f\u0131 gibidir. G\u00fcne\u015f, g\u00fczele vurur, ama, Hilar kayalar\u0131ndan da hi\u00e7 nurlu \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 esirgemez. Kayalar\u0131n \u00fczerindeki kabartmalar geceleri Ay&#8217;\u0131n, g\u00fcnd\u00fczleri de G\u00fcne\u015f&#8217;in \u0131\u015f\u0131klar\u0131yla \u0131\u015f\u0131l \u0131\u015f\u0131ld\u0131rlar. Ama tarih \u0131\u015f\u0131lt\u0131l\u0131 de\u011fildir! Kaya kabartmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda bulunan ma\u011faralarda, \u00e7ok eskiden, Ay&#8217;a tapan S\u00e2bi&#8217;ler ve G\u00fcne\u015f&#8217;e tapan \u015eemsi&#8217;lerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131; hatta Hilar isminin de, Ay&#8217;a tapanlardan \u00f6t\u00fcr\u00fc, Ay&#8217;la ili\u015fkilendirilerek, Hilal&#8217;dan geldi\u011fi s\u00f6ylenmektedir. Bug\u00fcn Hilar&#8217;da ne Ay&#8217;a tapan S\u00e2bi&#8217;ler ve ne de G\u00fcne\u015f&#8217;e tapan \u015eemsi&#8217;ler var. Onlar tarihin derinliklerinde<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1197],"tags":[931,3917,4080,892,4081,4078,4079,4077,4083,4084,4082],"class_list":["post-6095","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur","tag-ay","tag-gunes","tag-gunes-carpar","tag-hilar","tag-isevi","tag-muhammedi","tag-musevi","tag-sabiler","tag-tanrilarin-en-gorkemlisi","tag-tanrinin-bir-baska-yuzu","tag-tapinma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6095","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6095"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6095\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6096,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6095\/revisions\/6096"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6095"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6095"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6095"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}