{"id":5650,"date":"2005-07-15T11:58:00","date_gmt":"2005-07-15T11:58:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=5650"},"modified":"2023-07-01T16:54:19","modified_gmt":"2023-07-01T16:54:19","slug":"muslum-uzulmeze-acik-mektup","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=5650","title":{"rendered":"M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez’e A\u00e7\u0131k Mektup"},"content":{"rendered":"\n

Abdurrahman \u00dcz\u00fclmez
<\/strong>Tarih Bilim Uzman\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00c7ay\u00f6n\u00fc’nden Ergani’ye Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f <\/em>adl\u0131 oylumlu kitab\u0131n\u0131z\u0131 okudum ve \u00e7ok heyecanland\u0131m. Bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in Erganililer size minnettar kalacakt\u0131r. Ayr\u0131ca ekonomik olarak g\u00fcc\u00fcn\u00fcz\u00fc zorlama pahas\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu i\u015ften dolay\u0131, cesaretinize hayran kalmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131n \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerime gelince, her \u015feyden \u00f6nce ben olsayd\u0131m, Ergani’nin yeni\u00e7a\u011flara kadarki tarihine bu kadar uzun yer vermezdim. Yanl\u0131\u015f oldu\u011fundan de\u011fil, aktard\u0131\u011f\u0131n bilgileri ve kaynaklar\u0131 yorumlamaya y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fma yapmay\u0131 daha uygun buldu\u011fumdan. Tabi sizin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu \u00e7al\u0131\u015fma bu t\u00fcr sentez eser yazmak isteyenler i\u00e7in \u00f6nemli kolayl\u0131k sa\u011flayan bir eser olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca son d\u00f6nemlere ait yer alan bilgi ve belgeler ise, ba\u015fkalar\u0131 da benzer eserler verirlerse hele hele, Ergani’nin tarihini yazacaklar i\u00e7in \u00f6nemli bir kaynak olacakt\u0131r. Bu meyanda da ele\u015ftirilecek en \u00f6nemli husus, herhalde ki\u015filerle ilgili se\u00e7imlerinin belirli objektif \u00f6l\u00e7\u00fctlere dayanmamas\u0131d\u0131r. Zann\u0131mca sizin de zaten b\u00f6yle bir iddian\u0131z yok ve bunu ba\u015farmak fiilen m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil zaten. Bununla beraber, benim merakla okudu\u011fum TKP ile ilgili faaliyetlerinizle ilgili bir\u00e7ok belge kitab\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne maalesef zarar veriyor. Bununla ilgili hat\u0131ra ve belgelerin ayr\u0131 bir kitapta toplamas\u0131, bu kitapta ise, sadece gerekti\u011fi kadar\u0131ndan bahsedilmesi daha uygun olurdu diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Zira bu kitapla en az\u0131ndan t\u00fcm Erganililere seslenmen ve onlar\u0131n ortak nokta ve meraklar\u0131 olabilecek konularda yo\u011funla\u015fman\u0131n gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Siyasal tutum ve me\u015frep ay\u0131rmaks\u0131z\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

Zekeriya amcan\u0131n anlatt\u0131klar\u0131yla ilgili olan konular ise, gayet g\u00fczel anlatm\u0131\u015f. Bu hikayeleri \u00e7ocukluk ve ilk gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131mda belki onlarca defa dinledim. Ama sizin de bahsetti\u011finiz gibi ‘nasihat’ havas\u0131nda oldu\u011fundan dolay\u0131, do\u011frusu \u00e7ocuk ve gen\u00e7lerin hep yapt\u0131klar\u0131 gibi can kula\u011f\u0131yla dinlemezdim. O g\u00fcn bunlar\u0131n \u00f6neminin fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131mdan ayn\u0131 zamanda. Bu ve di\u011fer anlat\u0131lan ya\u015fanm\u0131\u015f hikayelere ili\u015fkin kay\u0131tlar\u0131n tutulmas\u0131 gerekti\u011finin bug\u00fcn fark\u0131nday\u0131z \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr. Ve tabi bu yaz\u0131lanlar, bug\u00fcn ve gelecekte tarih\u00e7ili\u011fe \u00f6nemli bir katk\u0131 sunacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u015eevki Bey’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesiyle ilgili anlat\u0131lan hikayeyi Zelo nenemden de dinlemi\u015ftim Benim dinledi\u011fim hikaye sizin do\u011fru kabul etmedi\u011finiz \u015eeyh Said Ayaklanmas\u0131 ile ilgili versiyonuydu. Sadece bu s\u00f6zl\u00fc rivayetler olsa gene de bunu do\u011fru kabul edemeyebilirdik. Oysaki \u0130stiklal Mahkemesi’ndeki sorgusunda kendisine ‘isyana sadece K\u00fcrtler mi destek verdi, T\u00fcrkler de destek verdi mi?’ sorusu sorulmu\u015f, o da kat\u0131lanlar aras\u0131nda T\u00fcrklerin de oldu\u011funu belirtmi\u015f ve \u015eevki Bey’in ismini de vermi\u015ftir. [Bunu \u015fu anda elimin alt\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan yeniden kontrol edemedi\u011fim U\u011fur Mumcu’nun K\u00fcrt-\u0130slam Ayaklanmas\u0131 <\/em>adl\u0131 esende okumu\u015ftum. Ayr\u0131ca ‘K\u00fcrtler’ konusunda Martin Van Bruinessen’in A\u011fa, \u015eeyh ve Devlet; K\u00fcrdistan’\u0131n Sosyal ve Politik \u00d6rg\u00fctlenmesi <\/em>(\u00d6zge Yay\u0131nlar\u0131) adl\u0131 eserini ve R.W. Olson’un \u015eeyh Said \u0130syan\u0131 <\/em>adl\u0131 eserini mutlaka okuman gerekirdi diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bununla beraber Rus K\u00fcrdolog (Bruinessen gibi ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkolog) Minorski’nin MEB. \u0130slam Ansiklopedisi’<\/em>ne yazd\u0131\u011f\u0131 her nas\u0131lsa sans\u00fcrlenmeden yay\u0131nlanan K\u00fcrtler maddesi. Okudu\u011funda da bu konuda bana hak verece\u011fine inan\u0131yorum.]<\/p>\n\n\n\n

Ermeni olaylar\u0131 s\u0131ras\u0131nda ya\u015fananlarla ilgili olarak K\u0131tmir Ali’ye g\u00f6ndermede bulunularak anlat\u0131lanlar\u0131n toptan yalan olmasa bile, do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir ba\u015fka deyi\u015fle daha sonra bu olaylar anlat\u0131la anlat\u0131la, s\u0131zlayan vicdanlar\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rmak ve katliamlar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in katbekat abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Zaten 1915’te sadece m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n de\u011fil, 1910’da \u00e7\u0131kan kanun gere\u011fi Ermenilerin de 40 ya\u015f \u00fczeri erkekleri askerdeydi. O halde, kimdi o katliam pl\u00e2nlar\u0131yla u\u011fra\u015fan Ermeniler?<\/p>\n\n\n\n

Sofibekir, Suba\u015f\u0131lar ve Ayanlar gibi s\u00fclalelerin Halep veya Ba\u011fdat gibi \u015fehirlerden vaktiyle g\u00f6\u00e7 ettiklerine dair rivayetleri ise do\u011fru kabul edilmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ni\u00e7in mi? Birincisi aksini d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in hi\u00e7bir sebep olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in. Hatta bunun gibi bir\u00e7ok rivayetin do\u011fru oldu\u011fu ispat edilmi\u015ftir. Mesela Anadolu’da bir\u00e7ok ki\u015fi atalar\u0131n\u0131n Horasan’dan g\u00f6\u00e7 etti\u011fini s\u00f6yler. Tarihi kay\u0131tlar, Mo\u011fol istilas\u0131ndan sonra ger\u00e7ekten de b\u00f6yle bir g\u00f6\u00e7 hareketinin oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. \u0130kincisi, gerek Ayan ve gerek Kavas ve gerekse Suba\u015f\u0131 lakab\u0131 s\u00f6z konusu ki\u015filerin devletle ili\u015fkili veya devlet memuru olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu da- toplumsal hareketlilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan tacirler ve memurlar her zaman \u00f6n planda olduklar\u0131ndan- gene s\u00f6z konusu rivayetleri do\u011frular.<\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131 okurken baz\u0131 maddi hatalarla da kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Makam’dan ve L\u00e2lle’den bahsederken ‘farziye’ (farz olan) yerine ‘faraziye’ (varsay\u0131m, hipotez) yaz\u0131lm\u0131\u015f. Hatta burada yap\u0131lmas\u0131 farz kabul edilen de\u011fil, bir adak kurban\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011fundan sadece kurban veya adak demek daha do\u011fru olurdu. Sayfa 20’de ise, 93 harbini 1293 Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131 olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f. Do\u011frusu 1877\u20131878 Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131 olacak. Varsa ba\u015fka benzer hata veya hatalar, kitab\u0131 bu g\u00f6zle ba\u015ftan sona yeniden dikkatle okumak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Ergani tarihini iyi bildi\u011fimi s\u00f6yleyemem. Ancak seyyahlarla ilgili Feldmare\u015fal H.Von Moltke’nin <\/em>Mektuplar\u0131<\/em>‘na (Remzi Kitabevi) da yer verilmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ayr\u0131ca Martin Van Bruinessen’in ileti\u015fim yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan Diyarbak\u0131r’la ilgili kitaba da bakabilirsiniz. (Kitab\u0131n ismi yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam Evliya \u00c7elebi Diyarbak\u0131r’da <\/em>olmal\u0131.<\/em>). Mutlaka Ergani’ye ili\u015fkin bilgi bulabilece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bulabilece\u011fini diyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc ben okuyamad\u0131m, bu sadece bir tahmin. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u015fimdi k\u00fct\u00fcphanemde olmayan Seydi Ali Reis’in Mirat\u00fc’l Memalik <\/em>adl\u0131 eseri okurken Basra’ya giden Seydi Ali’nin seyehati s\u0131ras\u0131nda Makam’\u0131 ziyaret etti\u011fine dair sat\u0131rlara rastlam\u0131\u015ft\u0131m. (1001 Temel Eser, Terc\u00fcman yay\u0131nlar\u0131)<\/p>\n\n\n\n

Bildi\u011fim kadar\u0131yla Annales Okulu tarih\u00e7ilerinden Mouris Lombard eserinde bak\u0131r madeni ve madeni paralar vesilesiyle Ergani’den bahsedip ge\u00e7er\u2026 (\u0130lk Zafer Y\u0131llar\u0131nda \u0130slam<\/em>, P\u0131nar yay\u0131nlar\u0131) A. Zeki Velidi Togan (Umumi T\u00fcrk Tarihine Giri\u015f, cild 1, \u0130st., 1981, 3. Bask\u0131, ilk bask\u0131s\u0131 2. d\u00fcnya sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r<\/em>) adl\u0131 eserinde \u0130lhanl\u0131-Mo\u011fol veziri Re\u015fideddin’in vesilesiyle bahsediyor: “Anadolu’da vezir Re\u015fidedin Diyarbak\u0131r vilayetinde Dicle nehrinden kendi ad\u0131yla an\u0131lan bir kanal \u00e7\u0131kararak bunun \u00fczerine 14 kadar yeni k\u00f6y tesis etti ve bunlar\u0131n \u00e7o\u011funa kendi o\u011fullar\u0131n\u0131n isimlerini verdi. Filhakika Ergani ve Osmaniye kazas\u0131nda Re\u015fideddin’in o\u011fullar\u0131n\u0131n isimlerini and\u0131ran P\u00eer Ahmet ve P\u00eer Ali isminde k\u00f6yler vard\u0131r” (s.309)<\/p>\n\n\n\n

III. B\u00f6l\u00fcmde kronoloji kitaplar\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f tarihine g\u00f6re olu\u015fturulmu\u015f. Oysa kronoloji kitaplar\u0131n i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re olu\u015fturulmal\u0131yd\u0131. B\u00f6yle olunca 16. y\u00fczy\u0131ldan bahseden Alpay Bizbilirlik’in kitab\u0131 \u015eemsettin Sami’den sonra olmamal\u0131yd\u0131. Ayr\u0131ca ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcmde Katip \u00c7elebi Seyahatnamesi’nden bahsediliyor (s.246). Bildi\u011fim kadar\u0131yla Katip \u00c7elebi’nin b\u00f6yle bir eseri yoktur. Zann\u0131mca kastedilen eser onun Cihann\u00fcma adl\u0131 co\u011frafya ve kozmoloji veya (T\u00fcrk\u00e7e) Fezleke adl\u0131 tarih kitab\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

En derin sayg\u0131lar\u0131m ve h\u00fcrmetlerimle, baki selam…<\/p>\n\n\n\n

Ergani Haber
Haftal\u0131k Siyasi Gazete<\/strong>
15 Temmuz 2005<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

abdurrahman \u00fcz\u00fclmez<\/a>, <\/span>a\u00e7\u0131k mektup<\/a>, <\/span>ayan<\/a>, <\/span>\u00c7ay\u00f6n\u00fc'nden Ergani'ye Uzun bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f<\/a>, <\/span>h.von moltke<\/a>, <\/span>katip \u00e7elebi<\/a>, <\/span>k\u00fcrdolog<\/a>, <\/span>Martin Van Bruinessen<\/a>, <\/span>minorski<\/a>, <\/span>mouris lombard<\/a>, <\/span>r.w. olson<\/a>, <\/span>\u015fevki bey<\/a>, <\/span>seydi ali reis<\/a>, <\/span>sofibekir<\/a>, <\/span>suba\u015f\u0131<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Abdurrahman \u00dcz\u00fclmezTarih Bilim Uzman\u0131 \u00c7ay\u00f6n\u00fc’nden Ergani’ye Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f adl\u0131 oylumlu kitab\u0131n\u0131z\u0131 okudum ve \u00e7ok heyecanland\u0131m. Bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in Erganililer size minnettar kalacakt\u0131r. Ayr\u0131ca ekonomik olarak g\u00fcc\u00fcn\u00fcz\u00fc zorlama pahas\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu i\u015ften dolay\u0131, cesaretinize hayran kalmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Kitab\u0131n \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerime gelince, her \u015feyden \u00f6nce ben olsayd\u0131m, Ergani’nin yeni\u00e7a\u011flara kadarki tarihine bu kadar uzun yer vermezdim. Yanl\u0131\u015f oldu\u011fundan de\u011fil, aktard\u0131\u011f\u0131n bilgileri ve kaynaklar\u0131 yorumlamaya y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fma yapmay\u0131 daha uygun buldu\u011fumdan. Tabi sizin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu \u00e7al\u0131\u015fma bu t\u00fcr sentez eser yazmak isteyenler i\u00e7in \u00f6nemli kolayl\u0131k sa\u011flayan bir eser olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca son d\u00f6nemlere ait yer alan bilgi ve<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3403],"tags":[2263,3391,4728,2627,3398,3401,4729,2762,3393,3399,3396,3392,4730,3395,659],"class_list":["post-5650","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-plus","tag-abdurrahman-uzulmez","tag-acik-mektup","tag-ayan","tag-cayonunden-erganiye-uzun-bir-yuruyus-2","tag-h-von-moltke","tag-katip-celebi","tag-kurdolog","tag-martin-van-bruinessen","tag-minorski","tag-mouris-lombard","tag-r-w-olson","tag-sevki-bey","tag-seydi-ali-reis","tag-sofibekir","tag-subasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5650","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5650"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5650\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6659,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5650\/revisions\/6659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}