{"id":5593,"date":"2009-06-20T20:48:00","date_gmt":"2009-06-20T20:48:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=5593"},"modified":"2023-06-05T20:56:11","modified_gmt":"2023-06-05T20:56:11","slug":"tarihin-dogdugu-mekan-hilar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=5593","title":{"rendered":"Tarihin Do\u011fdu\u011fu Mekan: Hilar"},"content":{"rendered":"\n

M. \u015eehmus G\u00fczel<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu\u011fday\u0131n ilk ekildi\u011fi, ekme\u011fin f\u0131r\u0131nda ilk pi\u015firildi\u011fi yer olarak bilinen Hilar’in tarihi yaz\u0131ld\u0131. M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez’in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ‘On Bin Y\u0131ll\u0131k Tarihin Tan\u0131\u011f\u0131: Hilar’ adl\u0131 kitap Arkeoloji ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131’nda \u00e7\u0131kt\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ergani’de, 1965 yaz dinlencesindeyiz. Bir y\u0131l \u00f6ncesinde \u0130stanbul ve Ankara’daki de\u011fi\u015fik fak\u00fcltelerin giri\u015f s\u0131nav\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f ve ilk ders y\u0131l\u0131n\u0131 idrak etmi\u015f “Ergani’nin medar-iftihar\u0131” biz gen\u00e7ler, yani \u015eeref Y\u0131ld\u0131z, Zeki Sezer, Z\u00fclk\u00fcf G\u00fcneli ve bendeniz, dinlence vesilesiyle bir araya gelmenin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in Hilar \u00c7ay\u0131 taraf\u0131na gidiyoruz. Ergani’nin hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131nda. Bizden birka\u00e7 ya\u015f b\u00fcy\u00fck ama g\u00f6nl\u00fc hep bizimle olan amcamo\u011flu Ali G\u00fczel a\u011fabeyimiz de bizimle. Hilar’a gidenin i\u00e7li k\u00f6ftesi ve\/veya \u00e7i\u011f k\u00f6ftesi eksik olmamal\u0131. Peyniri, isotu, domatesi, fetir ekme\u011fi, yo\u011furdu, \u015fusu busu da. Ve bilhassa “k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131”da…<\/p>\n\n\n\n

Evet Hilar sefam\u0131z b\u00f6yle g\u00fcne\u015fli ve ne\u015feli \u00f6\u011fleden sonralar\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131yd\u0131 o g\u00fcnlerimizde… Hilar’a gitmek fikrinin b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Hilar do\u011fumlu olan ama b\u00fct\u00fcn \u00e7ocuklu\u011funu ve ilk gen\u00e7li\u011fini Ergani’de bizlerle, mahallede ve okulda ge\u00e7iren, ama asla futbol sahas\u0131na gelmeyen kadim dost Z\u00fclo nam-\u0131 di\u011fer Z\u00fclk\u00fcf G\u00fcneli’den \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan eminim. Hilar’\u0131 H’sinden R’sine veya isterseniz a’dan z’ye bilen Z\u00fclk\u00fcf, oldum olas\u0131 yerinde duramayan en b\u00fcy\u00fck gezginimizdir \u00f6teden beri. De\u011ferli hem\u015ferimiz M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez’in yeni yay\u0131nlanan ‘On Bin Y\u0131ll\u0131k Tarihin Tan\u0131\u011f\u0131: Hilar’ isimli yap\u0131t\u0131n\u0131n (Arkeoloji ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2009) “Sunu”sunu Z\u00fclk\u00fcf’\u00fcn yazmas\u0131 hem \u00e7ok iyi fikir, hem de ge\u00e7mi\u015fin bize g\u00f6z k\u0131rpmas\u0131d\u0131r. Hilar’l\u0131 olana da bu yak\u0131\u015f\u0131r zaten.<\/p>\n\n\n\n

Hemen s\u00f6ylemeliyim: Kitab\u0131n kapa\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok be\u011fendim. Sizlerin be\u011fenece\u011finizden de eminim. Foto\u011fraf m\u00fckemmel. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir karede b\u00fct\u00fcn Hilar k\u00f6y\u00fcn\u00fc, evlerini, \u015fusunu busunu, \u00e7evresini, insan\u0131yla, da\u011f\u0131yla, ta\u015f\u0131yla, topra\u011f\u0131yla verebilmi\u015f. Harika. Hilar’\u0131n o beyaz ta\u015flar\u0131 hemen belli oluyor. Renkler yerli yerinde. Biraz zorlasan\u0131z F\u0131rat Nehri “Ben de i\u015fte tam \u015furadan \u00e7\u0131kmak \u00fczereyim” diyebilir. Ve \u00e7\u0131kar! Kapak foto\u011fraf\u0131 Arkeoloji ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131n\u0131n sahibi Nezih Ba\u015fgelen’in eseri. \u00dcz\u00fclmez’in bana aktard\u0131\u011f\u0131 bilgiye g\u00f6re, “1970’li y\u0131llarda kendisi \u00e7ekmi\u015f”. Kitab\u0131n i\u00e7inde bir-iki foto\u011fraf\u0131 daha seyredilebilir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rnek al\u0131nacak bir yap\u0131t<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Arkeoloji ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131 genel olarak ara\u015ft\u0131rma ve kaz\u0131 yapm\u0131\u015f \u00fcnl\u00fc akedemisyenlerin ve iyi tarihcilerin yap\u0131tlar\u0131n\u0131 yay\u0131nlanmas\u0131yla tan\u0131n\u0131yor. Bu kez bu kural bir par\u00e7a bozulmu\u015f. \u0130yi de olmu\u015f: Ve ilk defa arkeolog veya tarihci olmayan birinin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 okuyuculara sunuluyor. \u0130yi eser yerini b\u00f6ylece buluyor. \u0130yi eser \u00e7\u00fcnk\u00fc yerel tarih alan\u0131ndaki en iyilerden biri. Mutlaka \u00f6rnek al\u0131nacak, \u00f6rnek verilecek bir yap\u0131t.<\/p>\n\n\n\n

Tarih yazmak, tarih yazmak i\u00e7in kaynak bulmak ve benzeri kimi zorluklar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa ve hele bu i\u015fin kimi durumlarda yoktan var etmek gibi bir gayret gerektirdi\u011fi de bilinirse M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez’in \u00e7abas\u0131 ancak anla\u015f\u0131labilir. Hilar \u00fczerine bir kitap haz\u0131rlamak, yazmak ve yay\u0131nlamak \u00f6yle kolay i\u015f de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc. Kaynaklar\u0131 bulmak, onlar\u0131 taramak, s\u0131k\u0131 bir elekte elemek, yeni kaynaklar yaratmak, evet evet yeni kaynaklar yaratmak, Hilar’\u0131 bilen ve orada ya\u015fayan insanlarla s\u00f6yle\u015filer yap\u0131p bunu eserine ekme\u011fe peynir gibi kat\u0131k yaparcas\u0131na katmak, h\u00fcner ister. M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez bu konuda usta oldu\u011funu, ak\u0131l almaz, \u00f6yle her babayi\u011fidin yapamayaca\u011f\u0131 bir i\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirerek daha \u00f6nce g\u00f6sterdi: \u00c7ay\u00f6n\u00fc’nden Ergani’ye Uzun Bir Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f isimli dev eserini kendi olanaklar\u0131yla yay\u0131nlay\u0131p sunarak. Ergani’ye ve hem\u015ferilerine M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez kadar katk\u0131 sunan insan da az bulunur. Her kentin, her kasaban\u0131n her k\u00f6y\u00fcn mutlaka bir M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez’e ihtiyac\u0131 vard\u0131r diyorum. Yerel tarihin yaz\u0131m\u0131, yerel ve b\u00f6lgesel zenginliklerin tan\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in. Ancak o zaman yerelden evrensele do\u011fru yol almak m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Hilar’\u0131n kayal\u0131klar\u0131n\u0131 konu\u015fturuyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazar tarih yazmaktaki zorluklara bizzat de\u011finiyor. Tarihin ne anlama geldi\u011fine ve nas\u0131l iyi bir tarih kitab\u0131 yaz\u0131laca\u011f\u0131na da. (s. 32 vd.) Buraya birka\u00e7 sat\u0131r\u0131n\u0131 aynen almak istiyorum: “Bizler i\u00e7in \u00fcz\u00fcc\u00fc ve ac\u0131 olan, Hilar’\u0131n yaz\u0131n\u0131n hen\u00fcz bilinmedi\u011fi d\u00f6nemini, yaz\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme oranla daha fazla bilmemizdir. Di\u011fer bir \u00f6nemli olay da, ancak yaz\u0131l\u0131 kan\u0131t varsa tarihten s\u00f6z edilebilece\u011fi yan\u0131lg\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde olmam\u0131zd\u0131r. Collingwood’un dedi\u011fi gibi; “Tarih\u00e7ilerin kan\u0131t olarak kullanabilece\u011fi her \u015fey kan\u0131tt\u0131r”. Tarih yazar\u0131 an\u0131tlar\u0131, tap\u0131naklar\u0131, ma\u011faralar\u0131, kayalar\u0131, yani uzun s\u00f6z\u00fc k\u0131sas\u0131 ta\u015f\u0131 ve topra\u011f\u0131 “konu\u015fturmas\u0131n\u0131” bilmeli. Nitekim yazar Hilar’\u0131n insanlar\u0131 yan\u0131nda, ma\u011faralar\u0131n\u0131, mahzenlerini ve kayal\u0131klar\u0131n\u0131 da “konu\u015fturuyor”… Ve tarihin \u00f6nemini \u015fu sat\u0131rlarla vurguluyor: “\u0130nsan\u0131n ne yapt\u0131\u011f\u0131 ve insan\u0131n ne oldu\u011fu tarihle \u00f6\u011frenilir. S\u0131rlar\u0131n\u0131 gizleyen Hilar’\u0131n s\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda tarihimiz biraz daha ayd\u0131nlanacakt\u0131r. Her halk ancak yalandan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir tarihle yol al\u0131r”.<\/p>\n\n\n\n

‘Tarihin \u015fafa\u011f\u0131nda Hilar vard\u0131r’<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez yap\u0131t\u0131nda “Hilar’\u0131n Ad\u0131n\u0131n K\u00f6keni ve Anlam\u0131” ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcmde, ba\u015f vurdu\u011fu kaynaklarda bu meseleye ili\u015fkin bilgileri ince eleyip s\u0131k dokuyarak, elde ettikleriyle okuyucuyu ayd\u0131nlat\u0131yor. K\u0131sa bir al\u0131nt\u0131yla durumu dikkatinize, bu vesileyle yazar\u0131n metodunu da ilginize sunmak istiyorum: “Tarihin \u015fafa\u011f\u0131nda Hilar vard\u0131r. (…) Hilar, hem kayal\u0131klar\u0131n, hem ma\u011faralar\u0131n, hem \u00c7ay\u00f6n\u00fc’n\u00fc de i\u00e7ine alan bug\u00fcnk\u00fc k\u00f6y\u00fcn ortak ad\u0131d\u0131r”. Bundan sonra yazar Hilar ad\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131na ba\u015fl\u0131yor: De\u011fi\u015fik kaynaklardakileri tek tek s\u0131ralad\u0131ktan sonra \u015funu yaz\u0131yor ve kan\u0131mca do\u011frusu da bu olmal\u0131: “Hil-ar, Hil-um’dan geliyor. Hil-um ise tah\u0131l tanesinin filiz verilen u\u00e7 k\u0131sm\u0131 demek. H\u0130L k\u00f6k\u00fc -UM eki yerine -AR eki ald\u0131\u011f\u0131nda H\u0130L-AR olmakta”. B\u00f6ylece yazar \u015fu sonuca ula\u015f\u0131yor: “Bu verilerden hareket edersek: Bu\u011fday, ekmek ve tar\u0131m Hilarl\u0131lar\u0131n ya\u015fam\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fundan; tah\u0131l tanelerinin ucuna H\u0130L-UM denilmesi ve sonradan -UM eki yerine -AR ekinin H\u0130L’e eklenerek H\u0130LAR’a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinden daha do\u011fal ne olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. \u00c7ay\u00f6n\u00fc kaz\u0131lar\u0131ndan biliyoruz: Bu\u011fday\u0131n ilk ekildi\u011fi, ekme\u011fin f\u0131r\u0131nda ilk pi\u015firildi\u011fi yer Hilar’d\u0131r. Tar\u0131m bol olunca, alt\u0131n taneli bu\u011fday ba\u015faklar\u0131 \u0131\u015f\u0131lt\u0131yla sal\u0131n\u0131nca, neslin devam\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc olmak i\u00e7in nur topu gibi bir erkek \u00e7ocuk do\u011fmu\u015fsa \u015fenlik d\u00fczenlenmez mi, insanlar ne\u015feli olmaz m\u0131?” Yazar “Hillaria (Ne\u015fe)” s\u00f6z\u00e7\u00fc\u011f\u00fcne de at\u0131fta bulunuyor ve “Hillaria (Ne\u015fe) adl\u0131 g\u00fcn ise 1 Nisan’d\u0131r. Bug\u00fcn ‘1 Nisan \u015fakas\u0131’ olarak bildi\u011fimiz g\u00fcn\u00fcn k\u00f6keninde Hillaria vard\u0131r” diyor.<\/p>\n\n\n\n

Evet bizde bu i\u015fler b\u00f6yledir karde\u015flerim: \u0130dari veya t\u00fczel bir d\u00fczenlemeyle on bin y\u0131ll\u0131k tarihi sil-mek arzusu \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez bir arzudur “yukar\u0131larda”. Ama y\u00fcr\u00fcm\u00fcyor i\u015fte! Tamam da bunu herkes anl\u0131yor mu? Duyuyor mu? Me\u00e7hul. Ama Hilar ve tarihi art\u0131k me\u00e7hul de\u011fil. Ve bu bo\u015flu\u011fu doldurmak i\u00e7in g\u00f6z nuru d\u00f6ken, al\u0131n terini ak\u0131tan, dirsek \u00e7\u00fcr\u00fcten de\u011ferli Erganili M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez’e borcumuz biraz daha artm\u0131\u015ft\u0131r. Herkese, en ba\u015fta tarih, toplumsal tarih ve yerel tarih merakl\u0131lar\u0131na ve bilhassa \u00f6ncelikle Hilarl\u0131lara ve Erganililere duyurulur.<\/p>\n\n\n\n

20 Haziran 2009
http:\/\/www.yeniozgurpolitika.org<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n

arkeoloji ve sanat yay\u0131nlar\u0131<\/a>, <\/span>\u00e7ay\u00f6n\u00fc<\/a>, <\/span>ergani<\/a>, <\/span>hilar<\/a>, <\/span>hillaria (ne\u015fe)<\/a>, <\/span>m. \u015fehmus g\u00fczel<\/a>, <\/span>tarihin tan\u0131\u011f\u0131<\/a>, <\/span>yeniozgurpolitika.org<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M. \u015eehmus G\u00fczel Bu\u011fday\u0131n ilk ekildi\u011fi, ekme\u011fin f\u0131r\u0131nda ilk pi\u015firildi\u011fi yer olarak bilinen Hilar’in tarihi yaz\u0131ld\u0131. M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez’in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ‘On Bin Y\u0131ll\u0131k Tarihin Tan\u0131\u011f\u0131: Hilar’ adl\u0131 kitap Arkeoloji ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131’nda \u00e7\u0131kt\u0131. Ergani’de, 1965 yaz dinlencesindeyiz. Bir y\u0131l \u00f6ncesinde \u0130stanbul ve Ankara’daki de\u011fi\u015fik fak\u00fcltelerin giri\u015f s\u0131nav\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f ve ilk ders y\u0131l\u0131n\u0131 idrak etmi\u015f “Ergani’nin medar-iftihar\u0131” biz gen\u00e7ler, yani \u015eeref Y\u0131ld\u0131z, Zeki Sezer, Z\u00fclk\u00fcf G\u00fcneli ve bendeniz, dinlence vesilesiyle bir araya gelmenin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in Hilar \u00c7ay\u0131 taraf\u0131na gidiyoruz. Ergani’nin hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131nda. Bizden birka\u00e7 ya\u015f b\u00fcy\u00fck ama g\u00f6nl\u00fc hep bizimle olan amcamo\u011flu Ali G\u00fczel a\u011fabeyimiz de bizimle. Hilar’a gidenin<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1321],"tags":[625,489,129,892,3314,1619,3310,3146],"class_list":["post-5593","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-basinda","tag-arkeoloji-ve-sanat-yayinlari","tag-cayonu","tag-ergani","tag-hilar","tag-hillaria-nese","tag-m-sehmus-guzel-2","tag-tarihin-tanigi","tag-yeniozgurpolitika-org"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5593","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5593"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5593\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5594,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5593\/revisions\/5594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}