\u00d6nemli bir bilim insan\u0131n\u0131n \u0130ngilizce yazd\u0131\u011f\u0131 Hilar ile ilgili bir yaz\u0131y\u0131 bilgilerinize sunmak istiyorum.<\/p>\n\n\n\n
\u0130stanbul \u00dcniversitesi Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Prehistorya Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 ve T\u00fcrkiye Bilimler Akademisi Konsey \u00dcyesi Prof. Dr. Mehmet \u00d6zdo\u011fan <\/strong>hocam\u0131n incelemem i\u00e7in bana verdi\u011fi \u0130talya-Roma \u00dcniversitesi Eski \u00c7a\u011flar B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinden Prof. Dr. Eugenia Equini Schneider<\/strong>‘in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 Eski Eserler Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’nce yay\u0131nlanan X. Ara\u015ft\u0131rma Sonu\u00e7lar\u0131 Toplant\u0131s\u0131<\/strong>‘nda (Ankara 25-29 May\u0131s 1992, s: 249-260) \u0130ngilizce olarak yer alan H\u0130LAR ile ilgili bu yaz\u0131; Hilar\/Ergani, dahas\u0131 B\u00f6lge tarihini yak\u0131ndan ilgilendirmektedir. Yaz\u0131y\u0131 \u00f6nemli bulmam nedeniyle, ricam \u00fczerine mesai arkada\u015f\u0131m \u00c7ev. M\u00fch. Yunus Ko\u00e7<\/strong> T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evrisini yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngilizce metni temin eden Prof. Dr. Mehmet \u00d6zdo\u011fan <\/strong>hocama ve emek harcay\u0131p \u00e7evriyi yapan \u00c7ev. M\u00fch. Yunus Ko\u00e7 <\/strong>arkada\u015f\u0131ma \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evrinin tam metni:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Do\u011fu Anadolu-Ergani B\u00f6lgesinde Arkeolojik Ara\u015ft\u0131rmalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n Son y\u0131llarda, F\u0131rat ve Dicle nehirleri \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck Barajlar\u0131n in\u015fa edilmesi \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle iki nehrin etraf\u0131ndaki vadiler boyunca olu\u015fmas\u0131 f\u0131rsat\u0131n\u0131 verdi. Ara\u015ft\u0131rma \u00f6zellikle \u0130ran ve Yunan-Rum devletleri aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r b\u00f6lgelerde odakland\u0131. Ama iki nehrin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 kuzeyde da\u011fl\u0131k olup, tarih \u00f6ncesi \u00e7a\u011flar kadar klasik s\u00fcrecinin tam olarak bilinmeyen b\u00f6lgede da\u011f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130stanbul \u00dcniversitesi ve Rome’s La Sapienza Antikac\u0131l\u0131k B\u00f6l\u00fcm\u00fc ile yap\u0131lan yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi Ergani Platosu \u00fczerindeki \u00c7ay\u00f6n\u00fc-Hilar’da ve yak\u0131n \u00e7evresi ile ilgili ilk ke\u015ffin ger\u00e7ekle\u015fmesi f\u0131rsat\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n\n\n\n Hilar \u015fehri, y\u00fcksekli\u011fi deniz seviyesinin 869 metre \u00fczerinde yuvarlak kaya tabakalar\u0131n\u0131n ve tepenin \u00fczerinde yerle\u015fmi\u015f nekropol (100 den fazla mezarl\u0131\u011f\u0131n bir arada bulundu\u011fu yer) olarak bilinmektedir. Tekrar bahsedilen, hatta son zamanlarda ve 1979’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndaki konu, bu karma\u015f\u0131k mezarl\u0131\u011f\u0131n Karlsr\u00fche (Almanya) \u00dcniversitesi’ndeki bir ekip taraf\u0131ndan harita et\u00fcd\u00fc konusu olmu\u015ftur. (\u015eekil. 1, 2)<\/p>\n\n\n\n Bu haritadan ba\u015flayarak, A\u011fustos 1991’de bu lahitlerin tam bir s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Daha \u00f6nceden kaydedilmemi\u015f tepenin do\u011fu kesimlerinde ve di\u011fer nekropoller ke\u015ffedilen yeni mezarlar, do\u011fu bat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde d\u00fcz ge\u00e7en Bo\u011faz \u00e7ay\u0131n\u0131n g\u00fcneyi boyunca ve kuzeybat\u0131s\u0131nda tespit edildi. (\u015eekil 3)<\/p>\n\n\n\n Do\u011fu nekropolleri, eski yol kesi\u015fimini k\u0131smen kaplayan Hilar’\u0131n modern k\u00f6y\u00fcn g\u00fcney ve kuzeyindeki giri\u015f yollar\u0131na do\u011fru geni\u015fler. Buradaki \u00e7o\u011fu \u00e7ember mezarlar, baz\u0131lar\u0131 dromoslarda (mezar odas\u0131na ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayan dar, uzun ge\u00e7it) ve k\u0131salt\u0131lmam\u0131\u015f haldeki arcosolialarda (\u00fcst\u00fc kemerli mezar h\u00fccresi) ta\u015ftan oyulmu\u015f ve cenaze yataklar\u0131nda, da\u011f e\u011fimlerinin i\u00e7ine oyulmu\u015ftur. (\u015eekil 4,5)<\/p>\n\n\n\n Bu inanc\u0131n en s\u0131k \u00f6znesi cenaze t\u00f6renlerinde arcosolia i\u00e7inde s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 \u015fekilli bir veya iki fig\u00fcrle s\u0131radan, do\u011fudaki al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k resimler gibi, yar\u0131m yatan \u00f6l\u00fc g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc ileri bakan v\u00fccudun \u00fcst par\u00e7as\u0131 ve profilde g\u00f6z\u00fcken sa\u011f aya\u011f\u0131yla ve sol taraf\u0131n\u0131n katlanmas\u0131yla temsil edilmeleridir. Fig\u00fcrdeki kad\u0131n sol koluyla yast\u0131k \u00fczerine yaslan\u0131yor ve eliyle b\u00fcy\u00fck ihtimalle bir kupa tutuyor ve ba\u015flar\u0131 Bizans zaman\u0131nda ikonolastlar taraf\u0131ndan sistematik olarak \u015fekillendirilmi\u015ftir. Ama ta\u015f \u00fczerindeki izler bize Parthian (\u0130ran) stili alg\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Giysiler (pantolon, ayak giyimi, k\u0131sa g\u00f6mlek \u015fekilli ceketler) \u0130rano-Parthian \u015feklidir. \u0130ki inan\u00e7ta da, \u00f6l\u00fcn\u00fcn yan\u0131nda oturan ba\u015f\u0131nda konik \u015fekilli uzun ya\u015fmakl\u0131 ve uzun mantolu kad\u0131n heykelleri \u00f6n plandad\u0131r. Giysilerin detaylar\u0131 iyi bir \u015fekilde korunmu\u015ftur ve basit bir temizlikle formundaki b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klarla Mezopotamik b\u00f6lgeye ait olarak bilinen modelin kendi kost\u00fcm\u00fc kolayca g\u00f6z\u00fckebilir. (\u015eekil 6,7)<\/p>\n\n\n\n \u0130konografi ve heykellerin stili al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f Mezopotamik ta\u015flar\u0131n Roma-Parthian k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k par\u00e7as\u0131d\u0131r, ama \u00f6zellikle bu Hilar inanc\u0131nda kitabelerde kullan\u0131lan yaz\u0131tlar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Edessa’da (Urfa’da) \u015eehitlik mahallesindeki mezarlarla benzerdir.<\/p>\n\n\n\n Oyuk i\u00e7inde duruyor olarak g\u00f6z\u00fcken di\u011fer \u00e7e\u015fit temsiller i\u00e7inde ayn\u0131 \u015fey s\u00f6ylenebilir. Edessa mezarl\u0131\u011f\u0131ndan cenaze heykelleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma MS. 165-201 tarihine ait do\u011fu nekropollerdeki \u00f6n epigrafik \u00e7al\u0131\u015fmalarla kabul edilmi\u015f olan kitabelere dayanmaktad\u0131r, A\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemek gerekirse ta\u015flar\u0131 eksik bir kitabedir ama a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilde eskimi\u015f olan kaya y\u00fczeyi bizim daha kapsaml\u0131 bir hipotez yapmam\u0131za engel olmaktad\u0131r. Eski Suriye’deki benzer kitabeli ta\u015flar 1907’de K\u0131rk Ma\u011fara mezarl\u0131\u011f\u0131ndaki M\u00d6. 1-2 yy. ait olan baz\u0131 ta\u015f kabirlere yakla\u015fan Pognon taraf\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131. E\u011fer bu ta\u015flar\u0131n nefes (eski Suriye’de ruh anlam\u0131na gelir) fonksiyonu ke\u015ffedilebilseydi, bu ta\u015flar 1. biny\u0131ldan itibaren do\u011fu b\u00f6lgeleri boyunca bir\u00e7ok formda g\u00f6r\u00fclebilecekti. Daha detayl\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bu t\u00fcr bir heykelin anlam\u0131n\u0131 ve fonksiyonunu do\u011frulayabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Do\u011fu nekropolerdeki kabirler g\u00f6z\u00fckebilir ve sanki canl\u0131 bir mahalle ve hayvan bar\u0131na\u011f\u0131 gibi kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir g\u00f6stergesidir. Kuzey-bat\u0131da mezarl\u0131klar ve \u00e7ay boyundaki kabirler bulunmaktad\u0131r ve bu alanlar son zamanlarda \u00e7ok fazla ya\u011fmalanm\u0131\u015ft\u0131r. Buradaki mezarl\u0131klar ta\u015f duvarlardan a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f ama ta\u015f kenarlar\u0131na kadar kaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (\u015eekil 9)<\/p>\n\n\n\n Hilar’\u0131n \u00fc\u00e7 nekropoli tepenin \u00fczerinde uzanan eski yerle\u015fimlerin limitlerini belirledi\u011fi g\u00f6z\u00fckmektedir. Ta\u015f i\u00e7ine oyulmu\u015f olan bir merdiven ve do\u011fuya meyilli olan b\u00f6lgede \u00fc\u00e7 tane merdiven g\u00f6z\u00fckmektedir. Ayn\u0131 d\u00f6neme ait mesken veya depo olarak hala kullan\u0131lm\u0131\u015f olan bir\u00e7ok su kayna\u011f\u0131 ve depo \u00e7ukurlar\u0131 g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bulgular\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131ndaki geni\u015f b\u00f6lge ve \u00e7e\u015fitlilik tarihi ve karma\u015f\u0131k co\u011frafi konumu durumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r ve ilk \u00e7a\u011f ve orta\u00e7a\u011fda ya\u015fam\u0131n var oldu\u011funa dair kan\u0131tlar sunmaktad\u0131r. Asl\u0131nda Hilar’\u0131n kuzey Mezopotamya’daki yol sistemi i\u00e7inde \u00f6nemli bir pozisyonu oldu\u011fu g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n\n\n\n Hilar, F\u0131rat nehriyle \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f ve \u00c7ermik boyunca bat\u0131ya, Diyarbak\u0131r’la g\u00fcney-do\u011fuya ve Ergani’yle de kuzey-do\u011fuya ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Hilar’da yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, birbirlerine 6- 7 km . mesafede ge\u00e7 klasik d\u00f6neme ait yerle\u015fimlerin ve klasik d\u00f6nemlere ait yerle\u015fimlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r. Biz, bat\u0131 taraf\u0131nda, Ho\u015fan’\u0131n modern k\u00f6yleri yan\u0131nda ve S\u0131\u00e7anta\u015f deresinin kenarlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ta\u015f nekropol bulduk (\u015eekil 10). Boza Ersini tepesine do\u011fru geni\u015fleyen Diyarbak\u0131r y\u00f6n\u00fcnde Hilar’dan 4 km . mesafede di\u011fer bir ta\u015f nekropol bulunmu\u015ftur. Tepenin zirvesinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir yerle\u015fime ait buluntular, da\u011f platolar\u0131na kaz\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ukurlar ve y\u00fczeyi i\u015flenmemi\u015f \u00e7anak \u00e7\u00f6mlekler var. Hilar’\u0131n bat\u0131s\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak, Kikan \u015fehrine 5 km. mesafede ba\u015fka bir ta\u015ftepe canl\u0131 mahalleler ve depo yerleri olarak tekrar kullan\u0131lan yerle\u015fimlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Havzalar\u0131n ve depo alanlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun ziraat aktivitesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. \u00c7\u00f6mlek\u00e7ilerin ve seramik\u00e7ilerin, \u00e7o\u011fu eski Roma ve Bizans devrine ait k\u0131r\u0131k \u00e7\u00f6mlekler ve seramikler bulunmu\u015ftur. Hendek k\u00f6y\u00fcn\u00fc 6 km. uza\u011f\u0131nda Gaz Tepe’nin Kuzey yamac\u0131nda Bizansl\u0131 yerle\u015fimciler taraf\u0131ndan k\u0131smi olarak fethedilmi\u015f ba\u015fka bir ta\u015ftepe-nekropol bulunmu\u015ftur. Burada bir\u00e7ok kabir hi\u00e7 dokunulmam\u0131\u015f halde g\u00f6z\u00fckmektedir. (\u015eekil 11)<\/p>\n\n\n\n Kuzey Mezopotamya’daki klasik periyotta F\u0131rat’\u0131 \u0130ran \u0130mparatorlu\u011funu do\u011fusuna ba\u011flayan yerle\u015fimlerin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve yo\u011funlu\u011fu do\u011fu-bat\u0131 yolunun \u00f6nemi tezini do\u011frulamaya y\u00f6neliktir. Bu ba\u011flamda Ergani platosu kesin bir merkezdir. Asl\u0131nda eski Ergani’nin y\u00fcksek k\u0131s\u0131mlar\u0131 modern \u015fehrin hemen Kuzey-Do\u011fusunda bulunan \u015fehir orta\u00e7a\u011f ve modern yerle\u015fimin kalanlar\u0131yla fethedilmi\u015ftir ki bu da Hellenistik Roma d\u00f6nemine ait y\u00fczey \u00e7\u00f6mleklerin temel duvarc\u0131l\u0131k i\u015fine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayr\u0131ca kuvvetli duvarlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. <\/p>\n\n\n\n Not:<\/strong> 11 adet foto\u011fraf iyi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in buraya al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. M. \u00dcz\u00fclmez<\/em><\/p>\n\n\n\n 19 Aral\u0131k 2008 tarihli Ergani S\u00f6z gazetesinde, \u00d6nemli bir bilim insan\u0131n\u0131n \u0130ngilizce yazd\u0131\u011f\u0131 Hilar ile ilgili bir yaz\u0131y\u0131 bilgilerinize sunmak istiyorum. \u0130stanbul \u00dcniversitesi Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Prehistorya Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 ve T\u00fcrkiye Bilimler Akademisi Konsey \u00dcyesi Prof. Dr. Mehmet \u00d6zdo\u011fan hocam\u0131n incelemem i\u00e7in bana verdi\u011fi \u0130talya-Roma \u00dcniversitesi Eski \u00c7a\u011flar B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinden Prof. Dr. Eugenia Equini Schneider‘in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 Eski Eserler Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’nce yay\u0131nlanan X. Ara\u015ft\u0131rma Sonu\u00e7lar\u0131 Toplant\u0131s\u0131‘nda (Ankara 25-29 May\u0131s 1992, s: 249-260) \u0130ngilizce olarak yer alan H\u0130LAR ile ilgili bu yaz\u0131; Hilar\/Ergani, dahas\u0131 B\u00f6lge tarihini yak\u0131ndan ilgilendirmektedir. Yaz\u0131y\u0131 \u00f6nemli bulmam nedeniyle, ricam \u00fczerine mesai arkada\u015f\u0131m \u00c7ev. M\u00fch. Yunus Ko\u00e7 T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evrisini<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1064],"tags":[2981,2984,2986,2978,2987,2983,129,2980,2988,2990,2979,2989,2982,2985,2807],"class_list":["post-5276","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","tag-arcosolia","tag-arkeolojik-arastirmalar","tag-cayonu-hilar-2","tag-cev-muh-yunus-koc","tag-dogu-nekropolleri","tag-edessa-urfa","tag-ergani","tag-ergani-bolgesi","tag-hosan","tag-kikan","tag-mezopotamik","tag-nekropol","tag-parthian-iran","tag-prof-dr-eugenia-equini-schneider","tag-prof-dr-mehmet-ozdogan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5276","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5276"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5276\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6262,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5276\/revisions\/6262"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5276"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5276"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5276"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
19 Aral\u0131k 2008 tarihinde http:\/\/www.diyarinsesi.org sitesinde,
10 Ocak 2009 tarihinde Yeni Yurt gazetesinde yay\u0131mland\u0131<\/em><\/p>\n\n\n