{"id":5212,"date":"2010-09-07T09:22:00","date_gmt":"2010-09-07T09:22:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=5212"},"modified":"2023-05-24T09:38:20","modified_gmt":"2023-05-24T09:38:20","slug":"meryem-ana-kilisesi-surp-asdvadzadzin-ile-ilgili-edindigim-yeni-bilgiler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=5212","title":{"rendered":"Meryem Ana Kilisesi [Surp Asdvadzadzin] \u0130le \u0130lgili Edindi\u011fim Yeni Bilgiler"},"content":{"rendered":"\n

Sevgili hem\u015ferim Y\u0131lmaz Varol’dan Web sitemdeki “ileti\u015fim<\/em>” sayesinde 11.08.2010 g\u00fcn\u00fc bir ileti ald\u0131m. \u0130letisinde: “Uzun zamand\u0131r merak etti\u011fim bir sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 buldum, sizin de \u00e7ok sevinece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcnerek sizinle payla\u015fmak istedim. Ergani’deki manast\u0131rla ilgili san\u0131r\u0131m bug\u00fcne dek yaz\u0131lm\u0131\u015f en detayl\u0131 bilgi V. Bardizaktsi-B. Natanyan-K.Sirvansdyants, Palu-Harput 1878, II. Cilt Raporlar<\/strong>, sayfa: 511\u2013514’te yer al\u0131yor. Dosya ekleyip yollayabilece\u011fim bir mail adresiniz varsa, ilgili sayfalar\u0131 tarat\u0131p g\u00f6nderebilirim. Selamlar<\/em>” diye yaz\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Bu ileti beni \u00e7ok duyguland\u0131rd\u0131 ve sevindirdi. Duygulanmama neden, Y\u0131lmaz Varol gibi duyarl\u0131 hem\u015ferilerimin var olu\u015fuydu. Sevinmeme neden ise, iletide bildirilen bilgiydi. Sevgili hem\u015ferimden hemen s\u00f6z konusu kitab\u0131n ilgili sayfalar\u0131n\u0131 taray\u0131p e-posta adresime g\u00f6ndermesini sevin\u00e7le istedim. Sevgili hem\u015ferim de ayn\u0131 g\u00fcn: “S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim k\u0131sm\u0131 ekte yolluyorum. Kitab\u0131n kapak sayfas\u0131n\u0131 da ekledim. Do\u011frusu ben okuyunca epeyi heyecanland\u0131m. Sizin de ayn\u0131 heyecan\u0131 payla\u015faca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 umuyorum<\/em>” diyerek, Meryem Ana Kilisesi<\/strong> ile ilgili bilgileri g\u00f6nderdi. Sevgili hem\u015ferime te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6nderilen metni hemen okudum ve sonra da kitab\u0131n kendisini temin edip k\u00fc\u00e7\u00fck bir incelemeye tabi tuttum.<\/p>\n\n\n\n

Kitap iki ciltten olu\u015fuyor. Birinci cildi Arsen Yarman yazm\u0131\u015f, Palu- Harput 1878 \u2013\u00c7<\/em>arsancak, \u00c7emi\u015fgezek, \u00c7apak\u00e7ur, Erzincan, Hizan ve Civar B\u00f6lgeler 1877\u20131878<\/em><\/strong>\u2013I.<\/strong> Cilt\/Adalet Aray\u0131\u015f\u0131 <\/strong>ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131makta. \u0130kinci cilt iseV. Bardizaktsi, B. Natanyan ve K.Sirvansdyants’in raporlar\u0131ndan olu\u015fuyor, Palu- Harput 1878 \u2013\u00c7<\/em>arsancak, \u00c7emi\u015fgezek, \u00c7apak\u00e7ur, Erzincan, Hizan ve Civar B\u00f6lgeler 1877\u20131878 <\/em><\/strong>II.<\/strong> Cilt\/Raporlar ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Her iki cilt Derlem Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan Nisan 2010’da \u0130stanbul’da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kitaplar g\u00fczel bir \u00fcslupla kaleme al\u0131nm\u0131\u015f \u00f6nemli tarihsel bir kaynak \u00f6zelli\u011finde. 1877\u20131878 Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131 (93 Harbi) sonras\u0131, 1879’da, Tanzimat’la vaadedilen reformlar\u0131n ne \u00f6l\u00e7\u00fcde uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek ve mevcut durumu yerinde tespit etmek i\u00e7in, \u0130stanbul Ermeni Patrikhanesi 3 Ermeni rahibi g\u00f6revli olarak Ermenilerin yo\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerle\u015fim yerlerine g\u00f6nderir. Ermeni Rahipler gezdikleri yerler ile ilgili g\u00f6zlemlerini rapor haline getirirler. Palu-Harput 1878<\/strong> II. Cilt<\/strong> bu raporlardan olu\u015fuyor. Kitab\u0131 yay\u0131na Arsen Yarman haz\u0131rlam\u0131\u015f. Raporlar\u0131 Ermenice’den Sirvart Malhasyan ve Arsen Yarman T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirmi\u015fler. Raporlarda ekonomik, politik ve askeri bilgilerin yan\u0131 s\u0131ra sosyal ya\u015fama dair bilgiler de yer al\u0131yor. Titiz bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015f. Bask\u0131 kalitesi ve karton g\u00f6mleklerde sunulmas\u0131 da g\u00fczel olmu\u015f. Kitab\u0131n birinci cildine “\u00d6ns\u00f6z” yazan New York Devlet \u00dcniversitesi’nde tarih profes\u00f6r\u00fc olan Donald Quataert’\u0131n belirtti\u011fi gibi, okuyucular “bu iki cildi, zengin ve \u00f6nemli Osmanl\u0131 tarihinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak ola\u011fan\u00fcst\u00fc gere\u00e7ler olarak<\/em>” kullanabileceklerdir. Ayr\u0131ca, bu ve benzer kitaplar sayesinde ge\u00e7mi\u015fimiz ve tarih biraz daha yalandan ar\u0131nm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

A\u011fr\u0131n<\/strong> (Ergani) ile ilgili bilgilerinde i\u00e7inde bulundu\u011fu \u0130kinci ciltte her \u00fc\u00e7 rahip (Vahan Bardizaktsi, Bo\u011fos Natanyan ve Karekin S\u0131rvantsdyants) sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ve sava\u015f\u0131n hemen ard\u0131ndan gezdikleri \u015fehirlerdeki Ermenilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ve duyduklar\u0131 g\u00fcvenlik endi\u015felerini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde anlat\u0131yorlar. Bu anlat\u0131mlar sayesinde ayr\u0131ca b\u00f6lgede h\u00e2kim olan a\u015firetlerin bask\u0131 ve sald\u0131r\u0131lar\u0131na da maruz kalan Ermeni k\u00f6yl\u00fclerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 zor ko\u015fullar hakk\u0131nda da son derece \u00f6nemli bilgilere sahip oluyoruz. Rahiplerin raporlar\u0131nda Ermeni manast\u0131r, kilise, okul ve dernekleri hakk\u0131ndaki bilgilerin yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgede ya\u015fayan di\u011fer halklar hakk\u0131ndaki g\u00f6zlemlerinin de \u00f6nemli birer kaynak \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131n 511\u2013515. sayfalar\u0131nda A\u011fr\u0131n<\/strong> \/Ergani) ve Meryem Ana Kilisesi<\/strong> [Surp Asdvadzadzin] <\/strong>ile ilgili bilgiler “Ar\u011f\u0131n veya Argrni<\/strong>” ve “Ar\u011f\u0131n Kasabas\u0131<\/strong>” ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda yer al\u0131yor. Bu k\u0131s\u0131mlar\u0131 aynen oldu\u011fu gibi bilgilerinize sunuyorum:<\/p>\n\n\n\n

\u00abAr\u011f\u0131n veya Argrni<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Palu<\/strong>‘dan ayr\u0131l\u0131p yoku\u015flu zor bir yoldan ilerleyerek Gaban<\/strong>‘\u0131n da\u011fl\u0131k k\u0131sm\u0131na ula\u015f\u0131yoruz. Yer yer olduk\u00e7a ta\u015fl\u0131 olan yol bize E\u011fin<\/strong> yollar\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor. F\u0131rat yan\u0131m\u0131zdan ak\u0131yor, bazen \u015fark\u0131lar m\u0131r\u0131ldan\u0131yor, bazen h\u00fcz\u00fcnleniyor, bazen a\u011fl\u0131yor, daral\u0131yor, geni\u015fliyor ama yoluna hep devam ediyor hep ak\u0131yor. “Yaz! Ermeniler beni okusunlar… beni hat\u0131rlas\u0131nlar… beni sevsinler” diyor. Ey g\u00fczel su! Kimin i\u00e7in yazay\u0131m! Bizimkiler art\u0131k Bo\u011faz<\/strong>‘\u0131, Hali\u00e7<\/strong>‘i say\u0131kl\u0131yorlar. Bizim Telemaklar art\u0131k Marmara<\/strong>‘n\u0131n sular\u0131nda, adalar\u0131nda geziniyorlar. Tuna, Seine, Times sular\u0131ndalar. Nevan’a tap\u0131yor Ludas’ta \u015fenleniyorlar. Onlar\u0131n \u015fen, rahat, e\u011flenceli g\u00fczellikleriyle co\u015fuyorlar. Art\u0131k onlar\u0131n saz\u0131 oralarda dile geliyor. Sen zavall\u0131s\u0131n, h\u00fcz\u00fcnl\u00fcs\u00fcn diyorlar. Art\u0131k h\u00fcz\u00fcnden ve g\u00f6zya\u015f\u0131ndan ho\u015flanm\u0131yorlar. Sen sefilsin. S\u00fcslenir, g\u00fczelle\u015firsen belki o zaman seni sevebilirler\u2026 Bu s\u00f6zlerime kar\u015f\u0131l\u0131k sular da, “Biz ancak onlarla, sadece onlarla s\u00fcslenebilir, g\u00fczelle\u015febilir, co\u015fabiliriz” diye hayk\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

A\u015fmu\u015fat Ovas\u0131<\/strong>‘nday\u0131z. Irma\u011f\u0131n bir k\u0131y\u0131ya y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 harabeleri g\u00f6r\u00fcyoruz. B\u00fcy\u00fck Ba\u011fin<\/strong> k\u00f6y\u00fc Ba\u011fnadun b\u00f6lgesinde oldu\u011fumuzu hat\u0131rlat\u0131yor. \u0130\u015fte Til K\u00f6y\u00fc<\/strong>, Surp Ha\u00e7 Manast\u0131r\u0131<\/strong> da ona biti\u015fik. T\u0131rkhi K\u00f6y\u00fc<\/strong>‘nde mola verdik.<\/p>\n\n\n\n

Ertesi g\u00fcnk\u00fc yolumuz ayn\u0131 \u015fekilde da\u011fl\u0131k ve kayal\u0131k. \u00c7ok ya\u011fmur ya\u011f\u0131yor. Bir ucu Diyarbak\u0131r<\/strong>‘a kadar uzanan Ar\u011f\u0131n Ovas\u0131<\/strong> g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcne serildi. Ak\u015fam ayini bitmi\u015fti. Ar\u011f\u0131n Kalesi<\/strong> denilen y\u00fcksek\u00e7e tepeye in\u015fa edilmi\u015f Partsrahayyats Surp Asdvadzadzin<\/strong> Manast\u0131r\u0131<\/strong>‘na girdik, Kalenin duvar kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan bir k\u0131s\u0131m h\u00e2l\u00e2 duruyor. Manast\u0131r\u0131n hem kilisesi hem de di\u011fer binalar\u0131 ta\u015ftan in\u015fa edilmi\u015f. G\u00f6steri\u015fli binas\u0131 yok ama y\u00f6redeki di\u011fer binalar\u0131n yan\u0131nda isim yapm\u0131\u015f. Karmakar\u0131\u015f\u0131k pek \u00e7ok oda var. \u00c7e\u015fmesi yok ama iki b\u00fcy\u00fck sarn\u0131c\u0131 var, \u00d6nderlik binas\u0131 en g\u00f6steri\u015fli bina. Olduk\u00e7a geni\u015f ve derli toplu. Bir taraf\u0131na k\u00fct\u00fcphaneler ve i\u00e7lerine de elyazmas\u0131 ya da bas\u0131m pek \u00e7ok eser olduk\u00e7a \u00f6zenli \u015fekilde yerle\u015ftirilmi\u015f. Elyazmalar\u0131n\u0131n listesini kolofonlar k\u0131sm\u0131nda g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fct\u00fcphanelerin k\u00f6\u015fesinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir kap\u0131, kap\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde de Erikov<\/strong>‘dan salk\u0131m ta\u015f\u0131yanlar resmedilmi\u015f. Bu kap\u0131dan i\u00e7eri \u00e7inili k\u00fc\u00e7\u00fck bir oda bulunuyor. Odan\u0131n i\u00e7inde de nadide ve de\u011ferli s\u00fcrahiler ve e\u015fyalar vs yer al\u0131yor. \u0130ki dolab\u0131n da kap\u0131lar\u0131n\u0131 Havari Bo\u011fos<\/strong> ile Bedros<\/strong>‘un iki g\u00f6rkemli resmi s\u00fcsl\u00fcyor. Birinin elinde anahtar, di\u011ferinin elinde k\u0131l\u0131\u00e7 var. Buras\u0131n\u0131 cennet odas\u0131 diye adland\u0131r\u0131yorlar. B\u00fcy\u00fck binan\u0131n Bat\u0131 cephesinde in\u015fa edenin ad\u0131 yaz\u0131l\u0131. Buradan manast\u0131r ba\u015frahibinin \u00f6zel odas\u0131na bir kap\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131yor. Ayr\u0131ca yine buradan kilere ve \u015farap evine ge\u00e7iliyor.<\/p>\n\n\n\n

Kilise kubbeli, y\u00fcksek, d\u00f6rt k\u00f6\u015fe ve k\u00e2gir in\u015fa edilmi\u015f sa\u011flam bir yap\u0131. Kap\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde “Mihrap Tanr\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla ve Otman \u015eah<\/strong>‘\u0131n emriyle M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Na\u011fa\u015fyan Episkopos<\/strong> zaman\u0131nda 803 tarihinde yap\u0131ld\u0131” ibaresi yer al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Kilisenin i\u00e7i kubbelere kadar \u00e7inilerle kapl\u0131. Surp Asdvadzadzin <\/strong>[Aziz Meryem Ana] ad\u0131na ithaf edilmi\u015f bir mihrab\u0131 var… Suna\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcndeki Meryem Ana resmi \u00e7ok \u00fcnl\u00fc, Rumlar bile b\u00fcy\u00fck sayg\u0131 g\u00f6steriyorlar, zira \u0130ncilci Aziz Luka<\/strong>‘n\u0131n \u00e7izimi oldu\u011fu s\u00f6yleniyor. Dokundu\u011fumda resmin ince bir al\u00e7\u0131 \u00fcst\u00fcne yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu hissettim. Hz. \u0130sa’n\u0131n Hz. Meryem’in kuca\u011f\u0131nda resmedildi\u011fi ba\u015fka bir tablo g\u00fcm\u00fc\u015f bir \u00e7er\u00e7eveye al\u0131nm\u0131\u015f ve \u00fczerine Latin harfleriyle 1786 tarihi kaydedilmi\u015f. Hz. \u0130sa’n\u0131n g\u00f6\u011f\u00fcs k\u0131sm\u0131na ise Ermenice, “Maden rahipleri ve halk taraf\u0131ndan Rahip Sasunlu Garabed’e Ermeni tarihiyle 15 Mart 1236 tarihinde hediye edilmi\u015ftir” yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Resmin konmu\u015f oldu\u011fu tahtadan kaidenin \u00fcst\u00fcne de beyaz harflerle “Tablo Rahip Ye\u011fyazar<\/strong>‘a hediyedir. Galata<\/strong>‘da \u00e7izilmi\u015ftir” ibaresi yer almaktad\u0131r. Manast\u0131r\u0131 in\u015fa edenin Episkopos M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Na\u011fa\u015f<\/strong> ve onaran\u0131n da g\u00fcn\u00fcm\u00fczden y\u00fczy\u0131l \u00f6nce Katolikos ve Patrik olan Antepli Ye\u011fyazar<\/strong> oldu\u011fu bilinmektedir. Na\u011fa\u015f<\/strong>, N\u0131pgerd<\/strong> ya da \u015eehitler \u015fehridir<\/strong>. Episkopos \u015e\u0131mavon’un yerle\u015ftirdi\u011fi \u015fehit reliklerinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 buraya, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da Mu\u015f<\/strong>‘taki Surp Garabed Manast\u0131r\u0131<\/strong> ve Daron<\/strong>‘daki di\u011fer manast\u0131rlara nakletmi\u015flerdir. Ancak s\u00f6ylenceye g\u00f6re Naka\u015f<\/strong>‘tan \u00f6nce burada Aziz Tadeus<\/strong> eliyle yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fapel mevcutmu\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Kilisenin i\u00e7inde, y\u0131ld\u0131r\u0131m d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcnlerde “Ate\u015f, y\u0131ld\u0131r\u0131m ate\u015fini als\u0131n” diyerek yakt\u0131klar\u0131, d\u0131\u015f\u0131 g\u00fcm\u00fc\u015f i\u00e7i topraktan bir kandil g\u00f6rd\u00fck. Manast\u0131r bulundu\u011fu mevki itibariyle s\u00fcrekli y\u0131ld\u0131r\u0131ma maruz kal\u0131yormu\u015f. Kandilin g\u00fcm\u00fc\u015f k\u0131sm\u0131nda “Kandil Rahip Garabed Acemyan hat\u0131ras\u0131na 1206 tarihinde hediye edilmi\u015ftir<\/em>” kayd\u0131 bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu kandile benzeyen ama topraktan yap\u0131lm\u0131\u015f de\u011fi\u015fik bir \u00f6rne\u011fini beraberimde getirip Galata K\u00fct\u00fcphanesi<\/strong>‘ne hediye ettim.<\/p>\n\n\n\n

Binalar\u0131n onar\u0131m\u0131yla ilgili ba\u015fka bir kay\u0131tta da \u015funlar yaz\u0131yor: “Manast\u0131r\u0131n odalar\u0131 \u0130stanbul Patri\u011fi Krikor’un vekili Sasunlu Rahip Garabed ve onun selefi Rahip Bo\u011fos taraf\u0131ndan 1213’te in\u015fa edilmi\u015ftir.<\/em><\/strong>” Ad\u0131 ge\u00e7en Rahip Garabed’in mezar\u0131 t\u0131pk\u0131 di\u011fer \u00f6nderler gibi kilise kap\u0131s\u0131na biti\u015fiktir.<\/p>\n\n\n\n

Manast\u0131r\u0131n \u00fcst taraf\u0131nda, kayan\u0131n tam tepesinde T\u00fcrklerin Z\u00fclf\u00fc Peygamber<\/strong> [Z\u00fclk\u00fcf\u00fcl] adl\u0131 tekkesi bulunuyor. Tekkede s\u00fcsl\u00fc bir de mezar var. Birka\u00e7 duac\u0131 orada ikamet ediyor. Adak ziyaretine gelenler oluyor. Sayg\u0131de\u011fer Abidin Pa\u015fa manast\u0131rda bir g\u00fcn geceleyince kendisiyle tekkeyi ziyaret etme ve mezar\u0131 g\u00f6rme \u015fans\u0131na nail olduk. Tarih bize bu kayan\u0131n Prens Hapik’in Kalesi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Mezar da bu cesur ama bahts\u0131z Prense ait olmal\u0131 (Urfal\u0131 Mateos).<\/p>\n\n\n\n

Manast\u0131r\u0131n kutsal e\u015fyalar\u0131 ve k\u0131yafetleri \u00e7ok \u00fcnl\u00fc, maalesef g\u00f6remedik. Zira sava\u015f g\u00fcnlerinden beri s\u0131k\u0131 korunmaya al\u0131nm\u0131\u015flar. B\u00f6ylesi \u0131ss\u0131z bir yerde ya\u015famak onlar\u0131 dikkatli ve tedbirli olmaya y\u00f6neltmi\u015f. Hatta manast\u0131r\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki kayal\u0131klar\u0131n \u00fczerine yeniden duvar gibi bir \u015fey \u00f6rm\u00fc\u015fler. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u0131rs\u0131zlar birka\u00e7 kere manast\u0131r\u0131 soymaya kalkm\u0131\u015flar, hatta son seferinde ta\u015fa tutmu\u015flar. Buradaki kilisede bulunan e\u015fyalar, kitaplar ve \u00e7e\u015fitli nadide eserler, g\u00fcvenli ve sa\u011flam bir yer olmas\u0131 sebebiyle zaman i\u00e7inde di\u011fer manast\u0131r ve kiliselerden toparlanan \u015feylerdi. E\u015fyalar\u0131n bu kadar \u00f6zenle ve dikkatle korunmu\u015f olmas\u0131 \u015fimdilerde g\u00f6rev ba\u015f\u0131nda bulunan manast\u0131r ba\u015frahibi Hovhannes<\/strong>‘in eseriydi. Ya\u015fl\u0131 ve duyarl\u0131 rahip ger\u00e7ekten de aziz gibi bir insand\u0131. Temiz ahlak\u0131, al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, yap\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve idarecili\u011fi benzersiz bu insan y\u00fczlerce bo\u015fbo\u011faz ve g\u00f6steri\u015f\u00e7i rahip ya da papaza bedeldi. Ama O da H\u0131ra\u015fakordz<\/strong>‘un azizli\u011fine u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. H\u0131ra\u015fakordz<\/strong> manast\u0131r idaresini kar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n ve \u00e7e\u015fitli zararlara sebep olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir kez daha Patrikhaneyi atlatarak yat\u0131l\u0131 bir okul a\u00e7aca\u011f\u0131na s\u00f6z vererek manast\u0131r idaresini eline almay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Bu zavall\u0131 millet daha ne kadar g\u00fczel ama bo\u015f vaatlerle kand\u0131r\u0131lacak? Ne yaz\u0131k ki kand\u0131rma zanaat\u0131n\u0131 kullanan bir tek H\u0131ra\u015fakordz<\/strong> da de\u011fil. Manast\u0131r rahibinin tek eksi\u011fi d\u00fczenli ar\u015fiv ve kay\u0131t tutmam\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131. Kendisine bu konuda gereken emri verdik.<\/p>\n\n\n\n

Marhasal\u0131k b\u00f6lgesindeki t\u00fcm Ermeniler, ziyaret\u00e7iler ve civardaki di\u011fer milletlere mensup insanlar\u0131n hemen hepsi, bu de\u011ferli insana sayg\u0131 g\u00f6steriyorlar. \u00c7ok tahsilli olmasa da iyi niyetli ve \u00e7al\u0131\u015fkan ve bu \u00f6zellikler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz din adamlar\u0131m\u0131zda \u00e7ok ender bulunan bir \u00f6zellik. Hovhannes<\/strong> d\u0131\u015f\u0131nda manast\u0131rda \u00fc\u00e7 gen\u00e7 rahip var. Bu rahipler s\u0131rayla kilisede ayinleri icra ediyor, halk\u0131 ziyaret ederek dini gereksinmelerini kar\u015f\u0131l\u0131yor ve onlar\u0131n verdikleri hediyeleri manast\u0131ra getiriyorlar. Manast\u0131rda alt\u0131 yetim \u00e7ocuk ve yedi tane de hizmetli gen\u00e7 var. Bunlar hem okuyor, hem manast\u0131ra hizmet ediyorlar. Ba\u011flar ve tarlalar da\u011f\u0131n eteklerine yay\u0131lm\u0131\u015f. Manast\u0131ra ait 38 par\u00e7a tarla, Maden’de 5 d\u00fckk\u00e2n, \u00c7ermuk’ta 2 d\u00fckk\u00e2n, Diyarbak\u0131r’da 4 ev, Ar\u011f\u0131n’da 1 ev bulunuyor. Tarlalar\u0131 marabalar i\u015fliyor, tapu ise “Hovagim k\u0131z\u0131 Maryam” ad\u0131na kay\u0131tl\u0131. M\u00fclklerin gelirleri d\u0131\u015f\u0131nda 100 liras\u0131 var. Manast\u0131r\u0131n hi\u00e7 borcu yoktu.<\/p>\n\n\n\n

Marhasal\u0131k B\u00f6lgeleri veya Ermeni N\u00fcfuslu Kasaba ve K\u00f6yler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Partsrahayyats Manast\u0131r\u0131<\/strong> b\u00f6lgenin makam\u0131d\u0131r ve manast\u0131r ba\u015frahibi de ruhani \u00f6nder s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Kendi g\u00f6rev alan\u0131ndaki yerlerin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu siyasi idare birimi, madenlerin denetimini yapan mutasarr\u0131f\u0131n ikamet etti\u011fi Bak\u0131r Maden<\/strong> ya da Ar\u011f\u0131n Maden<\/strong>‘dir.<\/p>\n\n\n\n

Buras\u0131 h\u00e2l\u00e2 bir \u015fehir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc alm\u0131\u015f de\u011fil. Havas\u0131 da baya\u011f\u0131 a\u011f\u0131r. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun verimli madenlerinden biri oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u00c7o\u011funlu\u011fu Rum<\/strong> olan olduk\u00e7a kalabal\u0131k bir usta ve i\u015f\u00e7i grubu bulunuyor. Manast\u0131r’dan iki bu\u00e7uk saat uzakl\u0131kta bulundu\u011fundan \u00f6nder s\u00fcrekli gidip gelmek zorunda kal\u0131yor. Maden<\/strong>, Harput<\/strong> ile Diyarbak\u0131r<\/strong> aras\u0131nda bulundu\u011fundan bazen birine, bazen di\u011ferine dahil ediliyor.<\/p>\n\n\n\n

Halk\u0131 T\u00fcrk, Zaza, Rum, K\u00fcrt ve Ermenilerden olu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n

Ermenilere ait Surp Asdvadzadzin adl\u0131 kilisenin 20 bu\u00e7uk d\u00fckk\u00e2n\u0131, 2 evi, 2 de\u011firmeni, bir bah\u00e7esi var. M\u00fclkler “Hovagimyan k\u0131z\u0131 Maryam” ad\u0131yla kiliseye tapulu ve tapular Nalbant Sarkis M\u0131g\u0131rdi\u00e7yan<\/strong>‘\u0131n yan\u0131nda muhafaza ediliyor. Elli talebenin e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir okul ve 163 Ermeni hanesi bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

A\u011fr\u0131n Kasabas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Esas A\u011fr\u0131n<\/strong> eski ama sa\u011flam bir kaleye sahip. Yine de \u015fehir olarak eski \u00f6nemini kaybetmi\u015f bir yer. T\u00fcrk ve K\u00fcrtlerden baz\u0131 eski ve tan\u0131nm\u0131\u015f aileler h\u00e2l\u00e2 ikamet ediyorlar. Ama geri kalan halk\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu e\u011fitimsiz. Ermeniler bile terbiyesiz ve kavgac\u0131.<\/p>\n\n\n\n

A\u011fr\u0131n<\/strong>, Maden Mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131<\/strong>‘na ba\u011fl\u0131 ve m\u00fcd\u00fcr ikamet ediyor. Ba\u011flar\u0131, bah\u00e7eleri var ve bunlar\u0131 i\u015fliyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Ermenilere ait Surp Sarkis ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan iki kilise ve iki okul bulunuyor (kapal\u0131). 252 Ermeni hane var.<\/p>\n\n\n\n

Payaml\u0131 K\u00f6y\u00fc: Surp Asdvadzadzin adl\u0131 bir kilise ve 30 Ermeni hane var.\u00bb<\/p>\n\n\n\n

07.09.2010 tarihinde http:\/\/www.kritize.net sitesinde,
10.09.2010 tarihinde Ergani Haber<\/strong> gazetesinde,
22.09.2010 tarihinde Yeni Yurt<\/strong> gazetesinde yay\u0131nland\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sevgili hem\u015ferim Y\u0131lmaz Varol’dan Web sitemdeki “ileti\u015fim” sayesinde 11.08.2010 g\u00fcn\u00fc bir ileti ald\u0131m. \u0130letisinde: “Uzun zamand\u0131r merak etti\u011fim bir sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 buldum, sizin de \u00e7ok sevinece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcnerek sizinle payla\u015fmak istedim. Ergani’deki manast\u0131rla ilgili san\u0131r\u0131m bug\u00fcne dek yaz\u0131lm\u0131\u015f en detayl\u0131 bilgi V. Bardizaktsi-B. Natanyan-K.Sirvansdyants, Palu-Harput 1878, II. Cilt Raporlar, sayfa: 511\u2013514’te yer al\u0131yor. Dosya ekleyip yollayabilece\u011fim bir mail adresiniz varsa, ilgili sayfalar\u0131 tarat\u0131p g\u00f6nderebilirim. Selamlar” diye yaz\u0131yordu. Bu ileti beni \u00e7ok duyguland\u0131rd\u0131 ve sevindirdi. Duygulanmama neden, Y\u0131lmaz Varol gibi duyarl\u0131 hem\u015ferilerimin var olu\u015fuydu. Sevinmeme neden ise, iletide bildirilen bilgiydi. Sevgili hem\u015ferimden hemen s\u00f6z konusu kitab\u0131n ilgili sayfalar\u0131n\u0131 taray\u0131p e-posta adresime g\u00f6ndermesini<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1197,1064],"tags":[],"class_list":["post-5212","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultur","category-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5212","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5212"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5212\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5213,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5212\/revisions\/5213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}