<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanlar g\u00fcnlerinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 konu\u015farak ge\u00e7irir. Her normal insan konu\u015fma yetene\u011fine sahiptir. Genel hatlar\u0131yla konu\u015fmaya “programl\u0131d\u0131r<\/em>“. Bebekler, \u00f6nceden \u00f6\u011frenmeseler de a\u011flayarak ileti\u015fim kurar, bunun d\u0131\u015f\u0131nda insanlar ancak \u00f6\u011frenerek bir dili konu\u015fabilir. Bu y\u00fczden her normal \u00e7ocuk kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn dilini \u00f6\u011frenir.<\/p>\n\n\n\n Dil, en temel ve geli\u015fmi\u015f insan ileti\u015fim sistemidir. Daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle, belirli kurallara g\u00f6re bir araya getirilmi\u015f sesleri ve i\u015faretleri kullanarak ger\u00e7ekle\u015ftirilen simgesel ileti\u015fim sistemidir. \u0130nsano\u011flunun hayatta kalma m\u00fccadelesinde kulland\u0131\u011f\u0131 ba\u015fl\u0131ca y\u00f6ntemdir.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsanlar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 herhangi bir dil (T\u00fcrk\u00e7e, K\u00fcrt\u00e7e, Fars\u00e7a, Arap\u00e7a, \u0130ngilizce, \u00c7ince\u2026 ) bilgiyi iletmenin, bireysel ve ortakla\u015fa ya\u015fanan deneyimleri payla\u015fman\u0131n arac\u0131d\u0131r. Dil, “zihnin aynas\u0131<\/em>“, k\u00fclt\u00fcrlerin yap\u0131ta\u015f\u0131d\u0131r. Ve bireyin kimli\u011fiyle do\u011frudan alakal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n D\u00fcnyada bug\u00fcn farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere ait yakla\u015f\u0131k 6.000 dil bulunmaktad\u0131r. Dilin b\u00fct\u00fcn boyutlar\u0131n\u0131n bir y\u00f6nteme ba\u011fl\u0131 kal\u0131narak incelenmesi Dilbilim<\/strong> (Linguistik) sayesinde yap\u0131lmaktad\u0131r. Avrupa’da 16. y\u00fczy\u0131l\u0131ndan 18. y\u00fczy\u0131la kadar s\u00fcren ke\u015fifler \u00e7a\u011f\u0131, dilin bilimsel incelenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygun ortam yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Gezginler, istilac\u0131lar ve misyonerler d\u00fcnyan\u0131n her yerindeki dillerle ilgili \u00e7e\u015fitli bilgiler toplam\u0131\u015ft\u0131r. Dilbilimciler, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnya \u00fczerinde yakla\u015f\u0131k 10.000 dil vard\u0131. 19. y\u00fczy\u0131l dilbilimcileri ve antropologlar\u0131; dillerin aras\u0131nda ili\u015fki kurarak, sistemlerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015farak, kural ve ilkeler olu\u015fturarak dile b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulundular. 20. y\u00fczy\u0131lda veri toplamaya devam ettiler ve yeni kuramlar geli\u015ftirip bunlar\u0131 s\u0131nayarak, dil olu\u015fumunun ard\u0131ndaki mant\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131karma konusunda b\u00fcy\u00fck ilerleme kaydettiler.<\/p>\n\n\n\n Diller g\u00fcn\u00fcm\u00fczde korkun\u00e7 bir \u015fekilde dilbilimsel de\u011fi\u015fime u\u011framaktad\u0131r. 500 y\u0131ll\u0131k Avrupa s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finde oldu\u011fu gibi, bir toplumun di\u011feri \u00fczerinde egemenlik kurmas\u0131 de\u011fi\u015fimin ba\u015f nedeni olmaktad\u0131r. Bu t\u00fcrden egemenlikler, d\u00fcnyan\u0131n pek \u00e7ok yerinde h\u00e2l\u00e2 s\u00fcrmektedir. \u00d6rne\u011fin K\u00fcrt dili bug\u00fcn \u0130ran’da Fars\u00e7an\u0131n, Irak ve Suriye’de Arap\u00e7an\u0131n, T\u00fcrkiye’de T\u00fcrk\u00e7enin bask\u0131s\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. B\u00f6ylesi durumlarda \u00e7o\u011fu kez egemen politik g\u00fc\u00e7 dilsel yozla\u015fmaya, hatta dilin tamamen yok olmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Son 500 y\u0131lda d\u00fcnyada var olan 10.000 kadar dilin 4.000’inin sava\u015f, salg\u0131n hastal\u0131klar, s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerin neden oldu\u011fu zorla sindirme ya da di\u011fer zorba istilac\u0131lar y\u00fcz\u00fcnden soyu t\u00fckenmi\u015ftir. Kalan 6.000 dilin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 da \u00e7ok az insan taraf\u0131ndan konu\u015fulmakta ve egemen uluslar\u0131n bask\u0131lar\u0131 ile k\u00fcreselle\u015fme y\u00fcz\u00fcnden yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Bizde K\u00fcrt\u00e7e’nin Kurmanci leh\u00e7esi baz\u0131 ciddi sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmakla birlikte, daha \u00e7ok K\u00fcrt\u00e7enin Zazaca leh\u00e7esi ile S\u00fcryanice ve Lazca yok olma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 dilbilimcileri ve antropologlar, 2100 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131l\u0131 ve elektronik medyaya ba\u011fl\u0131 olarak d\u00fcnyada konu\u015fulan dil say\u0131s\u0131n\u0131n yar\u0131 yar\u0131ya azalaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmektedir. K\u00fcreselle\u015fme, ticari a\u011flar, \u00e7okuluslu \u015firketler, para ve bilginin sanal dola\u015f\u0131m\u0131, diplomatik ili\u015fkiler, ileti\u015fim ve dijital teknolojisindeki geli\u015fmeler; yaz\u0131l\u0131 bas\u0131n, radyo, uydu televizyonculu\u011fu, internet ve cep telefonundan sanal yaz\u0131\u015fma ve mesajla\u015fma herkesin anlayabilece\u011fi ortak dillere olan gereksinimi art\u0131rmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu dilin \u0130ngilizce olaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. 500 y\u0131l \u00f6nce kuzeybat\u0131 Avrupa’daki Britanya adalar\u0131nda ya\u015fayan 2,5 milyon insan\u0131n konu\u015ftu\u011fu dil olan \u0130ngilizce b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn \u0130ngilizce, 375 milyon insan\u0131n ana dili, bir ba\u015fka 375 milyonun ikinci dili, 700 milyon insan\u0131n da yabanc\u0131 dili konumundad\u0131r. Ortak dil, insanlar\u0131n ileti\u015fimini kolayla\u015ft\u0131rsa da, dilbilimciler k\u00fcresel dil kavram\u0131n\u0131n dil \u00e7e\u015fitlili\u011fini yok etmemesi gerekti\u011fi konusunda hemfikirdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yok olan her dil, insanl\u0131\u011f\u0131n zengin k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n\u0131n ve ya\u015fam\u0131 kavray\u0131\u015f bi\u00e7imlerinin kaybolmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn etnik topluluklar, az\u0131nl\u0131klar kendi ana dillerini koruma ve geli\u015ftirme gayreti ve tela\u015f\u0131 i\u00e7indeler. Dillerinin yok olmamas\u0131 i\u00e7in g\u00f6sterdikleri \u00e7abalar, asl\u0131nda kendi k\u00fclt\u00fcrel kimliklerini ve sayg\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 koruma m\u00fccadelesi \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmelidir. Dillerini korumak, topluluklar\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan gelen m\u00fcdahalelere kar\u015f\u0131 geleneksel ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerini sa\u011flar. G\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fclkelerin kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan farkl\u0131 etnik topluluklar \u00fczerinde egemenlik kurma y\u00f6ntemlerinden biri, anadillerini bast\u0131rmakt\u0131r. ABD ve Kanada’da Kuzey Amerika yerlilerine, T\u00fcrkiye’de K\u00fcrtlere ve di\u011fer etnik topluluklara uygulanan sindirme politikas\u0131 bu konuya verilebilecek en iyi \u00f6rneklerdir. Bu politikalar \u00e7er\u00e7evesinde, yerli halk\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 bile ellerinden al\u0131narak \u0130ngilizce\/T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fman\u0131n zorunlu oldu\u011fu yat\u0131l\u0131 okullara g\u00f6nderilmi\u015ftir. Bu okullarda y\u0131llarca kalmak zorunda olan yerli \u00e7ocuklar, kendi geleneksel dillerini konu\u015ftuklar\u0131nda cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Okul bitip de kendi topluluklar\u0131na geri d\u00f6nd\u00fcklerinde \u00e7o\u011fu art\u0131k kendi ailesiyle bile ileti\u015fim kuramam\u0131\u015ft\u0131r. Uygulanan politikalar Amerikan yerlilerinin, T\u00fcrkiye’de de K\u00fcrtlerin k\u00fclt\u00fcr miras\u0131na b\u00fcy\u00fck zarar vermi\u015ftir. \u00c7ok ge\u00e7 kal\u0131nsa da, \u00f6zellikle 1980’lerden sonra Amerikan yerlileri ve T\u00fcrkiye’deki K\u00fcrtler kendi dillerini koruma ve geli\u015ftirme u\u011fra\u015f\u0131 ve gayreti i\u00e7inde olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bir insana yap\u0131lacak en b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fck dilini yasaklamakt\u0131r. Bir dilin yok say\u0131lmas\u0131, o dili konu\u015fan etnik toplulu\u011fun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ink\u00e2r\u0131n\u0131 da pe\u015finden getirir. Bu nedenle dillerin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi sadece bir “dil<\/em>” ve “insan haklar\u0131<\/em>” sorunu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi sorunudur. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye’de y\u0131llarca K\u00fcrtlerin yok, K\u00fcrt\u00e7e diye bir dilin de var olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylendi. Peki, ne oldu? T\u00fcrkiye moral de\u011ferlerini, servet ve enerjisini bo\u015f yere ink\u00e2r politikas\u0131na kurban etmi\u015f oldu. Prof. Dr. Server Tanilli’nin dedi\u011fi gibi, “K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 yads\u0131nd\u0131\u011f\u0131, diline ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ambargo konuldu\u011fu, iktisad\u00ee ve sosyal bak\u0131mdan ‘mahrumiyet’ i\u00e7inde tutuldu\u011fu, yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131 tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131, \u00f6z\u00fcmlemeci \u0131rk ayr\u0131m\u0131 politikalar\u0131yla ezildi\u011fi ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece, T\u00fcrkiye’de tek bir ayd\u0131n, tek bir sanat\u00e7\u0131 ve tek bir bilim adam\u0131 ‘\u00f6zg\u00fcr\u00fcm’ diyemez<\/em>” (Nas\u0131l Bir Demokrasi \u0130stiyoruz?<\/strong>, Ama\u00e7 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, s.184-185)<\/p>\n\n\n\n ***<\/p>\n\n\n\n Di\u011fer bir olay ise okur yazarl\u0131k sorunudur. Okur yazarl\u0131\u011f\u0131n Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r’da ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 yakla\u015f\u0131k 5.000 y\u0131l oluyor. Buna kar\u015f\u0131n d\u00fcnyada 860 milyon yeti\u015fkin insan\u0131n h\u00e2l\u00e2 okuma yazmas\u0131 yok. Bu sorun, g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7iler, m\u00fclteciler, etnik az\u0131nl\u0131klar, dinsel inan\u00e7lar, gecekondularda ya\u015fayanlar gibi zaten zorluk i\u00e7inde ya\u015fayan insanlar\u0131n, daha fazla bir yoksulluk i\u00e7inde ya\u015famalar\u0131na neden oluyor. D\u00fcnya \u00fczerinde 113 milyon \u00e7ocuk okula kay\u0131tl\u0131 de\u011fil. Okur yazarl\u0131\u011f\u0131 bir insan hakk\u0131 olarak ilan eden Birle\u015fmi\u015f Milletler<\/strong> 2003-2012 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemi “Okur Yazarl\u0131k On Y\u0131l\u0131<\/em><\/strong>” ilan etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Hedef: Okur yazarl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa yayabilmektir.<\/p>\n\n\n\n ***<\/p>\n\n\n T\u00fcrkiye’de 80 y\u0131ll\u0131k “tek devlet, tek ulus, tek dil ve tek bayrak<\/em>” tekerlemesi devletin en \u00fcst d\u00fczeydeki yetkili ve etkili y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan s\u00fcrekli tekrarlanmaktad\u0131r. Oysa 35 \u00fclkede \u00e7ok uluslu, \u00e7ok cumhuriyetli, \u00e7ok eyaletli, \u00e7ok otonomlu, \u00e7ok ba\u015fkentli, \u00e7ok bayrakl\u0131, \u00e7ok dilli, \u00e7ok leh\u00e7eli ve \u00e7ok alfabeli halklar bir arada ya\u015famaktad\u0131r. Merak edenler Amed Tigris’in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 Anadili e\u011fitimi ve birden fazla resmi dil<\/em><\/strong> kitab\u0131na bakabilir.<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca az\u0131nl\u0131klar sorunu, dil, k\u00fclt\u00fcr, kimlik ve ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler Avrupa Birli\u011fi<\/strong>‘nin g\u00fcndeminin ilk s\u0131ralar\u0131nda yer almaktad\u0131r. Avrupa Birli\u011fi’ne girmeyi hedefleyen T\u00fcrkiye’nin AB Standartlar\u0131<\/strong>‘n\u0131 esas alarak bu sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zme, yasal g\u00fcvenceyle me\u015fruiyet kazand\u0131rma g\u00f6rev olarak \u00f6n\u00fcnde durmaktad\u0131r. Burada unutmamas\u0131 gereken \u015fey, ana dilde e\u011fitimin bir insan\u00ee hak, dilin de kimlik sorunu oldu\u011fudur.<\/p>\n\n\n\n ***<\/p>\n\n\n\n Ya\u015fayan dilleri koruman\u0131n tek yolu var: Anadilde e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 yasal g\u00fcvenceye al\u0131p zorunlu hale getirmektir.<\/p>\n\n\n\n Kaynak<\/strong>: 11 \u015eubat 2010’da Yeni Yurt gazetesinde, “Anadilim benim derim ve di\u011fer diller ise giysilerimdir. \u0130nsan ne zaman isterse kendi isteklerine g\u00f6re giysilerini de\u011fi\u015ftirebilir ama derisini de\u011fi\u015ftiremez.” –Antti Jalava \u0130nsanlar g\u00fcnlerinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 konu\u015farak ge\u00e7irir. Her normal insan konu\u015fma yetene\u011fine sahiptir. Genel hatlar\u0131yla konu\u015fmaya “programl\u0131d\u0131r“. Bebekler, \u00f6nceden \u00f6\u011frenmeseler de a\u011flayarak ileti\u015fim kurar, bunun d\u0131\u015f\u0131nda insanlar ancak \u00f6\u011frenerek bir dili konu\u015fabilir. Bu y\u00fczden her normal \u00e7ocuk kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn dilini \u00f6\u011frenir. Dil, en temel ve geli\u015fmi\u015f insan ileti\u015fim sistemidir. Daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle, belirli kurallara g\u00f6re bir araya getirilmi\u015f sesleri ve i\u015faretleri kullanarak ger\u00e7ekle\u015ftirilen simgesel ileti\u015fim sistemidir. \u0130nsano\u011flunun hayatta kalma m\u00fccadelesinde kulland\u0131\u011f\u0131 ba\u015fl\u0131ca y\u00f6ntemdir. \u0130nsanlar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 herhangi bir<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[449,1197],"tags":[2717,2715,2581,2707,2712,2706,2713,2710,2696,2716,2714,2709,2708,2711,2704,2705],"class_list":["post-5176","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inceleme","category-kultur","tag-amed-tigris-2","tag-anadili-egitimi-ve-birden-fazla-resmi-dil","tag-birlesmis-milletler","tag-dilbilim-linguistik","tag-dillerin-korunmasi","tag-dunya-anadil-gunu","tag-kulturel-antropoloji","tag-kurtcenin-kurmanci","tag-lazca","tag-nasil-bir-demokrasi-istiyoruz","tag-okur-yazarlik-on-yili","tag-prof-dr-server-tanilli","tag-suryanice","tag-unesco","tag-zazaca-lehcesi","tag-zihnin-aynasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5176","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5176"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5178,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5176\/revisions\/5178"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/resim-64.png\")
<\/figure><\/div>\n\n\n
William A. Haviland, Harald E. L. Prins, Dana Walrath ve Bunny Mcbride, K\u00dcLT\u00dcREL ANTROPOLOJ\u0130 (\u00c7ev: \u0130nan Deniz Erguvan Sar\u0131o\u011flu), Kakn\u00fcs Yay\u0131nlar\u0131, 2008-\u0130stanbul, s. 210\u2013258.<\/p>\n\n\n\n
11\/02\/2010’de http:\/\/www.erganihaber.net\/kose_yazisi_detayi.asp?id=894 de,
12\/02\/2010’de http:\/\/www.sivildusunce.com\/Makaleler.aspx?id=3458&author=139 de,
14\/2\/2010’de http:\/\/www.gelawej.net\/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=3064 de,
15\/2\/2010’de http:\/\/www.kuyerel.com\/modules\/AMS\/article.php?storyid=4104 de,
15\/2\/2010’de http:\/\/erganisoz.com\/index1.html de,
15\/2\/2010’de http:\/\/www.kritize.net\/yazarlar\/konuk-yazar\/374-21-subat-dunya-anadil-gunu-ve-dillerin-korunmasi sitelerinde yay\u0131nland\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n