T\u00fcrkiye’nin en \u00f6nemli sorunlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda demokratikle\u015fme gelir. “Devlet-ulus” \u00fczerine kurulu yap\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu sorunlar ertelenip \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmedi\u011fi i\u00e7in birikip y\u0131\u011f\u0131ld\u0131. \u015eimdi hepsi bir bir ba\u015f a\u011fr\u0131t\u0131yor, pe\u015f pe\u015fe g\u00fcndeme geliyor: K\u00fcrt sorunu, Alevi sorunu, Ermeni sorunu, az\u0131nl\u0131klar sorunu, Romanlar sorunu vs\u2026<\/p>\n\n\n\n
Bu sorunlar\u0131n i\u00e7ersinde en “a\u011f\u0131r” ve “k\u00f6\u015feli” olan\u0131 “K\u00fcrt Sorunu”dur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, K\u00fcrt sorunu t\u00fcm sorunlar\u0131n anas\u0131d\u0131r. Ve ne hikmetse, sanki “sorunu” yaratan K\u00fcrtlermi\u015f gibi, hep “K\u00fcrt Sorunu” deniliyor veya demekteyiz. Asl\u0131nda “sorun” olan veya “sorunu” yaratan K\u00fcrtler de\u011fil, bu “sorunu” yaratanlar K\u00fcrtlerin do\u011fu\u015ftan gelen haklar\u0131na “yasak” koyanlard\u0131r. \u0130\u015fin ac\u0131 yan\u0131, K\u00fcrtler “olay\u0131n” ma\u011fduru olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, “olay\u0131n” su\u00e7lusu gibi g\u00f6sterilmekte, ve \u00e7ok ki\u015fi de buna ger\u00e7ekten inanmaktad\u0131r. Do\u011frudur. Bir K\u00fcrt “meselesi” vard\u0131r. Ama dedi\u011fim gibi, bu “sorunu” K\u00fcrtler yaratmad\u0131. Y\u0131llard\u0131r, hem K\u00fcrtlerin varl\u0131\u011f\u0131 ve hem de dilleri yok say\u0131ld\u0131. Varl\u0131klar\u0131 ink\u00e2r edildi. G\u00f6rmemezlikten gelindi. Yetmezmi\u015f gibi, bask\u0131 ve zul\u00fcm g\u00f6rd\u00fc. Binlerce insan\u0131m\u0131z \u00f6ld\u00fc\/\u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, sakat kald\u0131, yerinden yurdundan oldu. Ekonomik kaynaklar\u0131m\u0131z bo\u015f yere heba edildi. Ak\u0131llara ziyan olaylar ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn gelinen a\u015famada, art\u0131k kimse “K\u00fcrt yok”, “K\u00fcrt\u00e7e denilen bir dil yok” demiyor veya diyemiyor. Ama i\u015f do\u011fu\u015ftan gelen haklar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131na veya verilmesine gelindi\u011finde, yine “su koyveriliyor”. K\u00fcrt meselesi, K\u00fcrtler muhatap al\u0131nmadan “\u00e7\u00f6z\u00fclmek” isteniyor. K\u00fcrtler ise, “bar\u0131\u015f” diyor, “diyalog” diyor, “\u00e7\u00f6z\u00fcm” diyor, ama muhatap bulam\u0131yor. Ortada b\u00f6ylesine garip bir durum var. Muhataplar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 oturup sorunu veya meseleyi enine boyuna tart\u0131\u015fmadan, g\u00f6r\u00fc\u015fmeden, temel konularda mutabakata var\u0131lmadan bu sorun nas\u0131l “\u00e7\u00f6z\u00fclecek” do\u011frusu merak ediyorum?<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcrt meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc konusunda Amerika’y\u0131 yeniden ke\u015ffetmeye de gerek yok. Kendimize \u00f6rnek ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z Bat\u0131 ya da Avrupa Birli\u011fi’ne \u00fcye \u00fclkeler bu sorunu nas\u0131l “\u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f”ler diye merak edip yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 incelememiz halinde \u00e7ok \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 yakalayabiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Avrupa uzun bir s\u00fcredir bu s\u00fcreci ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00fcre\u00e7le ilgili yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ya\u015fananlar\u0131 ve geli\u015fmeleri iyi izlemememiz laz\u0131m. S\u00fcreci yak\u0131ndan takip edenlerden biri olan M. \u015eehmus G\u00fczel’in yeni yay\u0131nlanan Devlet-Ulustan Federasyona<\/strong>(*)<\/sup> kitab\u0131 bu anlamda bence \u00f6nemli. Kitap, akademik olmayan bir dille, sanki sohbet edercesine kaleme al\u0131nm\u0131\u015f. Okunmas\u0131 ve anla\u015f\u0131lmas\u0131 kolay. \u00dczerinde durulmas\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken “\u015feyler” anlat\u0131lmakta:<\/p>\n\n\n\n “\u00c7\u00f6z\u00fcm ya tek ba\u015f\u0131na aran\u0131r. Ya toplumla birlikte. Toplumun temsilcileriyle. Birincisindense ikincisi tercih edilir yoldur. D\u00fcnyada ve bize yak\u0131n olmas\u0131 nedeniyle k\u00f6t\u00fc \u00f6rnekleri aynen al\u0131nan, y\u0131llar ge\u00e7se bile de\u011fi\u015ftirilmeyen, iyi \u00f6rnekleriyse maalesef g\u00f6rmemezlikten gelinen veya hi\u00e7 bilinmeyen Avrupa’da gidi\u015f bu y\u00f6ndedir. Avrupa’da bug\u00fcn devlet-ulus yap\u0131s\u0131 t\u00fcm\u00fcyle terk edilmi\u015ftir, federal yap\u0131l\u0131, yerinden y\u00f6netilen, \u00e7ok \u00f6zerklikli devlet yap\u0131lar\u0131 benimsenmi\u015ftir. Evet, Avrupa’da \u00e7okdillilik, \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck, \u00e7okrenklilik esast\u0131r.” (s. 11)<\/p>\n\n\n\n “Devlet-uluslar\u0131n onsekizinci ve ondokuzuncu y\u00fczy\u0131lda veya yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndaki gibi s\u00fcrgitmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren Avrupa devletlerinin kimi ‘ak\u0131ll\u0131’ y\u00f6neticileri ‘pa\u00e7ay\u0131 kurtarmak’ i\u00e7in devlet-ulus isimli merkezci, asimilasyonist, ba\u015fa bela, dedi\u011fim dedik, kesti\u011fim kestik, ast\u0131\u011f\u0131m ast\u0131k, hotzotcu devlet yerine, yerinden y\u00f6netime, adem-i merkeziyete, desantralizasyona ge\u00e7erek federal yap\u0131lanmaya do\u011fru ad\u0131mlar att\u0131lar. Kimi ismini s\u00f6yleyerek, kimi s\u00f6ylemeyerek federal yap\u0131y\u0131 se\u00e7ti. Bug\u00fcn Avrupa Birli\u011fi (AB) \u00fcyesi devletler aras\u0131nda a\u00e7\u0131kca ve ismi \u00fcst\u00fcnde federal yap\u0131l\u0131 Almanya Federal Cumhuriyeti, Avusturya (Federal) Cumhuriyeti, \u0130spanya Krall\u0131\u011f\u0131, Bel\u00e7ika Krall\u0131\u011f\u0131, \u0130ngiltere Krall\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnekleri iyi biliniyor. Ama Fransa ve \u0130talya’daki ‘b\u00f6lge’ sistemi de ismini s\u00f6ylemek istemeyen bir ademi merkeziyet bi\u00e7imidir, yerinden y\u00f6netim d\u00fczenidir.” (s. 13)<\/p>\n\n\n\n “AB b\u00fcnyesinde ge\u00e7mi\u015fte devlet-ulus yap\u0131s\u0131n\u0131 benimsemi\u015f devletlerin t\u00fcm\u00fc bug\u00fcn federal yap\u0131lara ge\u00e7mi\u015f durumdalar. Dahas\u0131 AB bizzat kendi d\u00fczenlemeleriyle, kendi t\u00fczel kurallar\u0131yla yerel y\u00f6netimlere daha \u00e7ok ve daha geni\u015f yetkiler tan\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyor, devletlerin kimi yetkilerini yerel mekanizmalara b\u0131rakmas\u0131n\u0131 istiyor. AB bizzat kendisi federal veya konfederal bir yap\u0131ya do\u011fru ilerliyor. Evet, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde AB’de tarihin y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc bu y\u00f6ndedir.” (s. 16)<\/p>\n\n\n\n “Frans\u0131z usul\u00fc devlet-ulusu kopya eden b\u00f6lgemizin, haklar\u0131na d\u00fc\u015fman devletlerin bu ‘kendi ulusunu’ in\u015fa i\u015fine 1920’lerden, 1930’lardan sonra ba\u015flamas\u0131 ve en \u00e7ekilmez rejimleriyle halklar\u0131n\u0131, yani bizzat kendi yurtta\u015flar\u0131n\u0131, neredeyse bir y\u00fczy\u0131ld\u0131r inim inim inletmelerine art\u0131k bir son verilmesi gerekti\u011fine inan\u0131yorum.” (s. 17)<\/p>\n\n\n\n “Avrupa’daki b\u00fct\u00fcn devletleri devlet-ulus yap\u0131s\u0131na sahip sanmak cehalettir. AB \u00fcyelerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6teden beri devlet-ulus modeline sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131, olanlar\u0131n da bundan \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131, bu \u00e7al\u0131\u015fmada sergilemeye, anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. AB b\u00fcnyesinde ve b\u00fct\u00fcn Avrupa’da bu alanda son elli veya altm\u0131\u015f y\u0131lda bulunan \u00e7arelerden biri federal devlet yap\u0131s\u0131 oldu. Halklar\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece co\u011frafyalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 da yitirmek istemeyen b\u00fct\u00fcn devletlerin benimsedi\u011fi ak\u0131lc\u0131 yol budur. AB b\u00fcnyesinde ve \u00fcye her devletin kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bu y\u00f6nde \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir geli\u015fme ya\u015fand\u0131 ve ya\u015fan\u0131yor. Devletler \u00fcst\u00fc d\u00fczeyde ise Avrupa Federasyonu veya Avrupa Konfederasyonu yarat\u0131lmak isteniyor: Resmi ismi belki Avrupa Birle\u015fik Devletleri olacak\/olabilir. AB ve AB \u00fcyesi devletler b\u00fcnyesindeki geli\u015fmelere benzer bir\u00e7ok \u00f6rnek daha verilebilir. B\u00fct\u00fcn bu \u00f6rnekler devlet-ulus yap\u0131s\u0131n\u0131n tek devlet yap\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu yap\u0131n\u0131n neredeyse b\u00fct\u00fcn devletlerce terk edildi\u011fini ve federal yap\u0131lara gidildi\u011fini, bunlar\u0131n hi\u00e7bir yerde b\u00f6l\u00fcnmeyle sonu\u00e7lanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da eklemek olas\u0131.”(s. 25)<\/p>\n\n\n\n “12 Eyl\u00fcl 1980 askeri darbesinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze otuz y\u0131l ge\u00e7ti, bu otuz y\u0131lda toplumda korku belas\u0131n\u0131 alt edenlerin say\u0131s\u0131 da artt\u0131. Onca yasaklamaya, gazete binalar\u0131n\u0131n ve yay\u0131nevlerinin bombalanmalar\u0131na, cinayetlere ra\u011fmen bug\u00fcn muhalif g\u00f6rsel ve yaz\u0131nsal medya dev ad\u0131mlarla ilerliyor. Karanl\u0131\u011f\u0131n beli k\u0131r\u0131l\u0131yor. \u0130nternet siteleri aptal yasaklar\u0131 darmada\u011f\u0131n ediyor. Haberler her t\u00fcrl\u00fc a\u011f\u0131n deliklerinden ge\u00e7iyor ve ula\u015f\u0131yor her yere. Arap\u00e7a, Ermenice, Frans\u0131zca, \u0130ngilizce, K\u00fcrt\u00e7e, Lazca dergi ve gazeteler, kitaplar yay\u0131nlan\u0131yor. Umar\u0131m pek yak\u0131nda di\u011fer dillerden yay\u0131n organlar\u0131 da yerlerini al\u0131rlar. Tek dil yerine pek \u00e7ok dil, tek ideal yerine bir\u00e7ok ideal, tek k\u00fclt\u00fcr yerine bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcr her zaman daha iyidir. Her zaman daha yararl\u0131d\u0131r. \u00c7okdillilik, \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck korkunun yenilmesinin T\u00fcrk\u00e7esidir. Evet, \u00e7okluk tekli\u011fi yeniyor. “(s. 95-96)<\/p>\n\n\n\n “Bug\u00fcnden bak\u0131l\u0131nca umutlu olmak i\u00e7in her \u015fey haz\u0131r. Biz de haz\u0131r\u0131z bar\u0131\u015f i\u00e7inde ve karde\u015f\u00e7e ya\u015famaya. Be\u015fiklerimizin mezarlar\u0131m\u0131zdan daha \u00e7ok olmas\u0131n\u0131 arzuluyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc.” (s. 93)<\/p>\n\n\n\n ***<\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131, Devlet-Ulustan Federasyona<\/em> kitab\u0131nda Avrupa’da devlet-uluslar\u0131n neden, ni\u00e7in ve nas\u0131l federasyon tipi yap\u0131lanmalara evirildikleri, yerinden y\u00f6netimlere ge\u00e7tikleri \u0130talya Cumhuriyeti, Bel\u00e7ika Krall\u0131\u011f\u0131, \u0130spanya Krall\u0131\u011f\u0131, Fransa Cumhuriyeti, K\u0131br\u0131s ve Malta Cumhuriyetleri ele al\u0131narak anlat\u0131lmakta. G\u00fcncel. Okumakta yarar var.<\/p>\n\n\n\n (*) <\/em>M. \u015eehmus G\u00fczel, Devlet-Ulustan Federasyona,<\/strong> <\/em>Kardelen Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Nisan 2010, \u0130stanbul, 102 sayfa.<\/p>\n\n\n\n 17 Haziran 2010 tarihinde www.sivildusunce.com, T\u00fcrkiye’nin en \u00f6nemli sorunlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda demokratikle\u015fme gelir. “Devlet-ulus” \u00fczerine kurulu yap\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu sorunlar ertelenip \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmedi\u011fi i\u00e7in birikip y\u0131\u011f\u0131ld\u0131. \u015eimdi hepsi bir bir ba\u015f a\u011fr\u0131t\u0131yor, pe\u015f pe\u015fe g\u00fcndeme geliyor: K\u00fcrt sorunu, Alevi sorunu, Ermeni sorunu, az\u0131nl\u0131klar sorunu, Romanlar sorunu vs\u2026 Bu sorunlar\u0131n i\u00e7ersinde en “a\u011f\u0131r” ve “k\u00f6\u015feli” olan\u0131 “K\u00fcrt Sorunu”dur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, K\u00fcrt sorunu t\u00fcm sorunlar\u0131n anas\u0131d\u0131r. Ve ne hikmetse, sanki “sorunu” yaratan K\u00fcrtlermi\u015f gibi, hep “K\u00fcrt Sorunu” deniliyor veya demekteyiz. Asl\u0131nda “sorun” olan veya “sorunu” yaratan K\u00fcrtler de\u011fil, bu “sorunu” yaratanlar K\u00fcrtlerin do\u011fu\u015ftan gelen haklar\u0131na “yasak” koyanlard\u0131r. \u0130\u015fin ac\u0131 yan\u0131, K\u00fcrtler “olay\u0131n” ma\u011fduru olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, “olay\u0131n” su\u00e7lusu gibi g\u00f6sterilmekte, ve<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[97],"tags":[2687,2690,2688,2689,2692,2686,2695,2694,2685,2691,2693,130,2696,1619,2697],"class_list":["post-5170","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-politika","tag-almanya-federal-cumhuriyeti","tag-avrupa-birligi-ab","tag-avusturya-federal-cumhuriyeti","tag-belcika-kralligi","tag-devlet-ulus","tag-devlet-ulustan-federasyona","tag-fransa-cumhuriyeti","tag-ingiltere-kralligi","tag-ispanya-kralligi","tag-italya-cumhuriyeti","tag-kibris","tag-kurtce","tag-lazca","tag-m-sehmus-guzel-2","tag-malta-cumhuriyeti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5170","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5170"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5170\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5171,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5170\/revisions\/5171"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
17 Haziran 2010 tarihinde www.kritize.net,
18 Haziran 2010’de http:\/\/www.ozgurmedya.org\/newsdetail.asp?CatID=25&NewsID=7888,
18 Haziran 2010’de http:\/\/www.insanokur.org\/?p=17407,
18 Haziran 2010’de http:\/\/www.edebiyatodasi.com\/news_detail.php?id=3934 de,
18 Haziran 2010’de http:\/\/www.halkingunlugu.net,
20 Haziran 1010 tarihinde http:\/\/www.kuyerel.com sitelerinde yay\u0131nland\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n