{"id":4844,"date":"1990-08-01T14:35:00","date_gmt":"1990-08-01T14:35:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4844"},"modified":"2023-05-16T15:13:36","modified_gmt":"2023-05-16T15:13:36","slug":"komurlerimizin-degerlendirilmesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4844","title":{"rendered":"K\u00f6m\u00fcrlerimizin De\u011ferlendirilmesi"},"content":{"rendered":"\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fma, \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi \u00c7evre Koruma ve Geli\u015ftirme Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n talimat\u0131yla, Kim. M\u00fch. M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez ve Kim. M\u00fch. Metin Yeldan taraf\u0131ndan A\u011fustos 1990’da, \u0130stanbul \u0130li Umuma H\u0131fz\u0131s\u0131hha Meclisi’ne sunulmak \u00fczere haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve ilgili makamlara sunulmu\u015ftur.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

I-Giri\u015f<\/h2>\n\n\n\n

Bug\u00fcn, T\u00fcrkiye’de kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz yak\u0131tlar\u0131n\u0131n her \u00fc\u00e7\u00fc de \u0131s\u0131tmada kullan\u0131lmaktad\u0131r. Yak\u0131tlar\u0131m\u0131z\u0131 se\u00e7erken ak\u0131lc\u0131 bir bi\u00e7imde de\u011ferlendirme yapmal\u0131, birey ve toplum olarak, k\u0131sa ve uzun vadeli d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. D\u00fcnya ve T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011fini her zaman g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131y\u0131z, kendi \u00f6z kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131, ekonomik durumumuzu, yak\u0131t\u0131 kullanman\u0131n ve teknolojisinin uzun vadelili\u011fini, d\u00fcnya politik dengelerinin de\u011fi\u015fkenli\u011fini ve d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n olumsuzluklar\u0131n\u0131 dikkate alarak yak\u0131tlar\u0131m\u0131z\u0131 se\u00e7meliyiz.<\/p>\n\n\n\n

End\u00fcstri ve \u0131s\u0131tmada kullan\u0131lan fuel-oil, d\u00fcnya petrol rezervlerinin s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde petrol ithaline ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 istenmeyen bir durum yaratmakta, pahal\u0131 olmas\u0131 ve ithal edilmesi ulusal b\u00fct\u00e7emize ek b\u00fcy\u00fck y\u00fck olmakta ve bu nedenle tesis, kurum ve aile b\u00fct\u00e7elerini sarsmakta. Fuel-oil kazanlar\u0131 tekrar linyit kazanlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmektedir. Bunun yan\u0131nda h\u0131zl\u0131 kentle\u015fme hava kirlili\u011finin artmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. K\u00f6m\u00fcr, c\u00fcruf ve k\u00fcl ta\u015f\u0131ma trafi\u011fi, bundan do\u011fan \u00e7evre kirlenmesi ve \u00e7irkin manzaralar\u0131 da unutmamak laz\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi de do\u011fal gaz bir umut olarak g\u00f6r\u00fclmekte ve bu konuda b\u00fcy\u00fck harcama ve \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. Do\u011fal gaz rezervlerinin s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 -ki 20 y\u0131l oldu\u011fu s\u00f6yleniyor- yak\u0131t teknolojisinin do\u011fal gaza yeniden uyarlanmas\u0131, d\u0131\u015f \u00fclkelerden ithal edildi\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck ekonomik ve politik riskler ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye linyit rezervleri ile Avrupa’da \u00f6nemli bir yere sahiptir. 1989 y\u0131l\u0131 T\u00fcrkiye linyit \u00fcretimi 42.137.000 ton olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f. Bunun %72’si termik santrallerde, %18’i end\u00fcstride, %10’da konutlarda yak\u0131t olarak t\u00fcketilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomik kalk\u0131nman\u0131n ve end\u00fcstriyel geli\u015fmenin temelinde enerji kullan\u0131m\u0131 yatmakta dolays\u0131yla; k\u00f6m\u00fcr t\u00fcketiminin artaca\u011f\u0131, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda \u00f6nemi giderek artan bir \u00e7evre sorununun ya\u015fanaca\u011f\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Linyit k\u00f6m\u00fcrleri alternatif kaynaklar\u0131n k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 veya pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeni ile \u00fclkemizde \u0131s\u0131nmada en b\u00fcy\u00fck paya sahip enerji kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

K\u00f6m\u00fcrlerin gerek termik santrallerde, gerekse end\u00fcstri ve \u0131s\u0131nmada enerji kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00e7evreyi m\u00fcmk\u00fcn olan en d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde kirletmelerini sa\u011flamak amac\u0131yla kalitelerinin iyile\u015ftirilmesi zorunludur. Bunun i\u00e7in ocaktan \u00e7\u0131kart\u0131lan k\u00f6m\u00fcrlerin, k\u00fcl, nem, k\u00fck\u00fcrt ve tozlardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131, di\u011fer taraftan toz k\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ise briketlenmesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Linyit rezervlerinin do\u011fru de\u011ferlendirilmesi, k\u00f6m\u00fcr d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme stratejisini \u00e7ok iyi saptanmas\u0131 gerekmektedir. T\u00fcrkiye, y\u00fcksek kalorili k\u00f6m\u00fcr elde etmede k\u00f6m\u00fcr d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme tesisi kurulmas\u0131 i\u00e7in yeterli linyit rezervlerine sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

II-T\u00fcrkiye K\u00f6m\u00fcr Rezervleri<\/h2>\n\n\n\n

Ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc: <\/strong>\u00dclkemizde ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc \u00fcretimi 1848 y\u0131l\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f,t\u0131r.1936 y\u0131l\u0131na kadar ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc havzalar\u0131 daha \u00e7ok \u0130ngiliz-Frans\u0131z sermayeli yerli ve yabanc\u0131 \u015firketlerin denetiminde olmu\u015ftur. Bug\u00fcn, TK\u0130 taraf\u0131ndan i\u015fletilmektedir. Zonguldak ve \u00e7evresinde 10.000 km2 <\/sup>‘lik bir alana yay\u0131lm\u0131\u015f olan ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc havzas\u0131, Ere\u011fli’den ba\u015flayarak; Kandilli, Kozlu, Zonguldak, Amasya, Azdavay ve S\u00f6g\u00fct\u00f6z’\u00fcne kadar uzanmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak \u00e7\u0131kart\u0131labilir ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc rezervimiz 550 milyon tondur.<\/p>\n\n\n\n

Ta\u015f k\u00f6m\u00fcrlerimizin ortalama fiziksel ve kimyasal \u00f6zellikleri a\u015fa\u011f\u0131da Tablo’da g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u00dclkemizin ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc rezervleri s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc t\u00fcketimimizin \u00fclkemiz kaynaklar\u0131na dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u015fu \u00f6nerileri s\u0131ralayabiliriz;<\/p>\n\n\n\n

1-Rezerv arama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2- Yat\u0131r\u0131mlar\u0131n planl\u0131, uzun vade i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, haz\u0131rl\u0131k ve \u00fcretim projelerinin yeniden ele al\u0131nmas\u0131 gereklidir.<\/p>\n\n\n\n

3-Ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc havzas\u0131n\u0131n tektonik y\u00f6nden \u00e7ok ar\u0131zal\u0131 bir yap\u0131 g\u00f6stermesinden; makine, ara\u00e7, gere\u00e7 y\u00f6n\u00fcnden bilim ve tekni\u011fin gerekti\u011fi bi\u00e7imde \u00fcretim modelleri geli\u015ftirilmeli, \u0130ngiliz-Frans\u0131z \u015firketlerinden kalan ilkel \u00fcretim \u015fekillerine son verilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

4-Teknik elaman ve i\u015f\u00e7ilerin meslek e\u011fitimi, i\u015fyerlerinden ve i\u015fba\u015f\u0131nda etkin bir bi\u00e7imde yap\u0131lmal\u0131, \u00f6zellikle teknik personelin teknik donan\u0131m\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

5-Kokla\u015fabilir k\u00f6m\u00fcrle kokla\u015fabilir linyitlerin kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma olanaklar\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

(Bu \u00f6neriler ayn\u0131 zamanda linyitlerimiz i\u00e7inde ge\u00e7erlidir.)<\/p>\n\n\n\n

Linyit: <\/strong>T\u00fcrkiye yakla\u015f\u0131k olarak 8,5 milyar ton linyit rezervi ile Avrupa \u00fclkeleri aras\u0131nda 5. s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Elbistan d\u0131\u015f\u0131nda toplam rezervin %20’sine sahip olan TK\u0130 \u00fcretiminin %76’s\u0131n\u0131; rezervin %80’nine sahip olan \u00f6zel sekt\u00f6r ise, \u00fcretimin %24’n\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Linyit yataklar\u0131m\u0131z b\u00f6lgelere g\u00f6re (1976 verilerine g\u00f6re) \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. B\u00f6lge: Trakya, Marmara, Bat\u0131 Anadolu B\u00f6l. Top. Rezerv: 1.232.048.000 ton
    2.      ”   : Orta Anadolu B\u00f6lgesi\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…..: 1.112.000.000  “
    3.      ”   : Bat\u0131 ve Orta Karadeniz B\u00f6lgesi \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..:      79.200.000  “
    4.      ”   : K\u0131r\u015fehir, Nev\u015fehir, Ni\u011fde, kayseri, Adana illeri . :    141.000.000  “
    5.      ”   : Sivas, Malatya, Mara\u015f, Yozgat illeri \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 \u2026.: 3.326.000.000  “
    6.      ”   : Do\u011fu Karadeniz ve Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi \u2026\u2026\u2026.:      44.065.000  “
    7.      ”   : G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026… .:       15.000.000  “
    Toplam<\/strong>: \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026……………….: 5.950.213.000 ton.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    T\u00fcrkiye linyitlerinin %32’si a\u00e7\u0131k ocakta, %18 ‘i kapal\u0131 ocakta; %50’si hem a\u00e7\u0131k, hem kapal\u0131 ocakta \u00fcretilebilir durumdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    T\u00fcrkiye’de \u00fcretilen linyitler genellikle \u0131s\u0131tma ve elektrik enerjisi i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. K\u00f6m\u00fcr\u00fcn kimya sanayiinin birinci hammadde kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tek tesis K\u00fctahya azot sanayi tesisleridir.<\/p>\n\n\n\n

    III-K\u00f6m\u00fcrlerin \u00d6zellikleri<\/h2>\n\n\n\n

    Linyitlerimizin genelde d\u00fc\u015f\u00fck \u0131s\u0131l de\u011ferli ve y\u00fcksek k\u00fck\u00fcrt i\u00e7erikli olmalar\u0131 ve de\u011fi\u015fken \u00f6zellikteki yak\u0131tlar\u0131 de\u011ferlendirecek tasar\u0131mlar\u0131n yoklu\u011fu nedeni ile \u00e7evre kirletme potansiyelleri y\u00fcksektir.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Yukarda Tabloda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi linyitlerimiz \u0131s\u0131l de\u011ferleri ve k\u00fcl, k\u00fck\u00fcrt, nem i\u00e7eriklerinin Avrupa ortalamas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Is\u0131l De\u011fer: <\/strong>\u00dclkemiz linyitlerinin \u0131s\u0131l de\u011ferleri 1100-5500 K.Cal\/kg aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Linyit rezervlerimizin toplam \u0131s\u0131 de\u011feri: 10,245×106<\/sup> K.Cal\/kg d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Nem Durumu: <\/strong>Nem oranlar\u0131 genellikle y\u00fcksektir D\u00fcnyada nem oran\u0131 %15 ve daha d\u00fc\u015f\u00fck olan linyitler de\u011ferli linyitler olarak i\u015flem g\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00fck\u00fcrt Durumu: <\/strong>\u00dclkemiz linyitlerinin \u00e7o\u011funda hava kirlili\u011fine neden olan maddelerden k\u00fck\u00fcrt normalin \u00fczerine bulunmaktad\u0131r. T\u00fcm linyit rezervlerimizde toplam k\u00fck\u00fcrt oranlar\u0131 (organik+inorganik) da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n

    K\u00fck\u00fcrt \u0130\u00e7eri\u011fi %0-1 aras\u0131nda olanlar: %12
    ……”………….”……. %1-2 ……..”………….”……. : %46,5
    …..”…………..”…… %2-3 ………”…………”……..: %12,4
    ……”…………”……. %3-4 ……..”………….”…….. : %2,2
    …..”………….”…….. %4 .. ……..”………….”……….: %36,5 d\u0131r<\/p>\n\n\n\n

    T\u00fcm rezervlerin 1\/3 den fazlas\u0131 %4’ten %8’e kadar olabilen y\u00fcksek oranda k\u00fck\u00fcrt i\u00e7ermektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Sonu\u00e7 olarak;<\/p>\n\n\n\n

    1. Linyitlerimizin \u0131s\u0131l de\u011feri \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in, birim enerji \u00fcretiminde daha fazla yak\u0131lmalar\u0131 gerekmektedir. Bu durum SO2<\/sub>, NOx<\/sub>, toz ve hidrokarbon emisyonlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131c\u0131 bir etkendir.<\/p>\n\n\n\n

    2. K\u00fck\u00fcrt i\u00e7erikleri y\u00fcksektir. Azot i\u00e7erikleri D\u00fcnya ortalamalar\u0131ndan (\u0131s\u0131l de\u011fer baz\u0131nda), daha y\u00fcksektir.<\/p>\n\n\n\n

    3. K\u00fcl ve nem i\u00e7erikleri y\u00fcksektir. Y\u00fcksek k\u00fcl miktar\u0131 \u00f6zellikle kat\u0131 at\u0131k sorununu ve toz emisyonu art\u0131rmaktad\u0131r. B\u00fcy\u00fck kentlerde k\u00fcllerin ta\u015f\u0131nmas\u0131 ayr\u0131 bir maliyet getirmekte. Belediye hizmetlerinde, k\u00fcl ve curuf b\u00fcy\u00fck sorun olmakta, \u00e7\u00f6p arabalar\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma pistonlar\u0131n\u0131 bozarak kent i\u00e7i \u00e7\u00f6plerin ta\u015f\u0131nmas\u0131nda engel olu\u015fturmaktad\u0131r. Nem ise, yanma esnas\u0131nda patlamalara neden oldu\u011fundan, patlama ile birlikte sirk\u00fclasyon yolu ile yanmam\u0131\u015f karbonlar\u0131da beraberinde atmosfere s\u00fcr\u00fcklemektedir. Bu da \u0131s\u0131 ve yak\u0131t kayb\u0131na neden olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    4. Linyitlerimizin \u00f6zellikleri rezervden rezerve oldu\u011fu kadar, ayn\u0131 rezerv i\u00e7erisinde de \u00f6nemli de\u011fi\u015fmeler g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

    5. Linyitlerimizin k\u00fcl yumu\u015fama s\u0131cakl\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in yanma verimi d\u00fc\u015f\u00fck olmakta. Normal \u015fartlarda tercih edilmesi gereken a\u011fa\u00e7 k\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fclkemizde son y\u0131llarda yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 aglemerasyon sorununun olmamas\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    IV-K\u00f6m\u00fcrlerimizin \u0130yile\u015ftirilmesi<\/h2>\n\n\n\n

    Bizim, enerji bak\u0131m\u0131ndan y\u00f6nelebilece\u011fimiz iki kaynak var. Linyit ve hidroelektrik g\u00fc\u00e7. Ayr\u0131ca, linyit t\u00fcketimi projeksiyonlar\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, rakamlardan T\u00fcrkiye enerji \u00fcretimine linyitlerin 2000 y\u0131llar\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze k\u0131yasla \u00fc\u00e7 kat daha fazla kullan\u0131laca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Onun i\u00e7in, linyitlerimizin iyile\u015ftirilmesi \u00fczerine ciddi ciddi d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. \u00d6nlemler al\u0131nmazsa, 1952’lerde Londra’da ya\u015fanan ve kitlesel can kayb\u0131 ile sonu\u00e7lanan ani \u00f6l\u00fcmlere benzer bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

    \u00dclkemizde k\u00f6m\u00fcrlerin \u00fcretildikleri gibi kullan\u0131lmalar\u0131, \u00fclke ekonomisine zarar verdi\u011fi gibi \u00e7evre kirlili\u011fini birka\u00e7 kat art\u0131rmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’de Soma ve Tun\u00e7bilek d\u0131\u015f\u0131nda linyit k\u00f6m\u00fcrlerinin zenginle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik tesislerin olmad\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn yaln\u0131zca elle y\u0131kama uygulayarak k\u00f6m\u00fcr\u00fc satt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, bu konunun \u00f6nemi ve ivedili\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Gerek termik santrallerde, gerekse end\u00fcstri ve konutlarda yak\u0131t olarak kullan\u0131lan k\u00f6m\u00fcr\u00fcn iyile\u015ftirilmesiyle \u00e7evreye daha az zarar vermektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Bug\u00fcn toplumumuzun gelecek nesiller i\u00e7in emanet ald\u0131\u011f\u0131 do\u011fay\u0131, insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in emrine sunulan k\u00f6m\u00fcrle kirletme sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131yarak de\u011ferlendirmemiz gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Linyitlerimizin niteliklerinin d\u00fczeltilmesi i\u00e7in, ilk a\u015fama olarak yanmayan ta\u015f ve k\u00fcl\u00fcn azalt\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla linyitlerin y\u0131kanmas\u0131, daha sonra fiziksel ve kimyasal i\u015flemlere u\u011frat\u0131larak ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 gereklidir. Y\u0131kama LAVVAR denilen k\u00f6m\u00fcr y\u0131kama tesislerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Y\u00fcksek k\u00fcl ve k\u00fck\u00fcrt i\u00e7eri\u011finin azalt\u0131lmas\u0131 ve y\u0131kama sonucu atmosfere yay\u0131lan tozun ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, k\u00f6m\u00fcr\u00fcn zenginle\u015ftirme y\u00f6ntemiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilir. K\u00f6m\u00fcrde bulunan safs\u0131zl\u0131klar, mineral maddeler, k\u00fck\u00fcrt ve nemdir. K\u00f6m\u00fcrden k\u00fcl denilen mineral maddelerin \u00e7e\u015fitli zenginle\u015ftirme y\u00f6ntemleri ile uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sayesinde yanabilir k\u0131s\u0131n oran\u0131 y\u00fckseltilir. K\u00f6m\u00fcr\u00fcn iyi bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmesi ve kullan\u0131lmas\u0131, i\u00e7indeki olu\u015fumlar\u0131n tan\u0131nmas\u0131na, bilinmesine ve gerekti\u011finde birbirinden ayr\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. EPA (Avrupa) standartlar\u0131n\u0131 kullanarak mevcut SO2<\/sub> s\u0131y\u0131rma teknolojileri ile baca gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n bu standartlar\u0131 sa\u011flamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak, NOx<\/sub> emisyonlar\u0131 mevcut teknolojilerle ekonomik olarak EPA standard\u0131n\u0131 sa\u011flayamamaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde tanecik emisyonu kontrol\u00fc mevcut teknolojilerin \u00fcst limitlerini zorlamaktad\u0131r. Ucun vadede ak\u0131\u015fkan yatakta yakma \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu olabilir. Buna ek olarak gazla\u015ft\u0131rma ve piroliz teknikleri devreye al\u0131nmal\u0131, k\u00f6m\u00fcr haz\u0131rlama ve temizleme y\u00f6ntemleri de\u011ferlendirilmeli ve santraller kesinlikle \u00e7evre kirlili\u011fini \u00f6nleyici s\u0131y\u0131rma sistemleri ile donat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcrlerde, organik maddelerle birlikte \u00e7e\u015fitli inorganik maddelerde bulunur. Organik maddeler k\u00f6m\u00fcr\u00fcn yararl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 olu\u015ftururken, kat\u0131 inorganik maddeler k\u00f6m\u00fcr teknolojisi y\u00f6n\u00fcnden yararl\u0131 de\u011fildirler. Bunlar\u0131n zenginle\u015ftirme y\u00f6ntemleri ile m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu oranda k\u00f6m\u00fcrden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131. K\u00f6m\u00fcr yand\u0131\u011f\u0131 zaman i\u00e7inde bulunan kat\u0131 inorganik maddelerden bir k\u0131sm\u0131 k\u00fcl haline gelirken, bir k\u0131sm\u0131 da ayr\u0131\u015farak veya oksitlenme sonucu SO2<\/sub>, CO2<\/sub>, CL… gibi gazlar\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. K\u00f6m\u00fcr zenginle\u015ftirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan, k\u00f6m\u00fcrdeki k\u00fcl yapan ve k\u00fck\u00fcrt ta\u015f\u0131yan inorganik maddeler iki gruba ayr\u0131l\u0131r. Bir k\u0131sm\u0131 \u00e7ok ince da\u011f\u0131l\u0131ml\u0131 olup, k\u00f6m\u00fcrden fiziksel y\u00f6ntemlerle ayr\u0131lmalar\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r. Di\u011ferleri ise serbest veya boyut k\u00fc\u00e7\u00fcltme ile serbestle\u015fecek durumda olup, fiziksel y\u00f6ntemlerle k\u00f6m\u00fcrden k\u0131smen veya tamamen uzakla\u015ft\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcrlerin k\u00fcl ve k\u00fck\u00fcrtten ar\u0131nd\u0131r\u0131labilmesi i\u00e7in \u00f6zellikle y\u0131kamaya uygun olup-olmad\u0131klar\u0131 ve y\u0131kama y\u00f6ntemlerinin saptanmas\u0131 gerekir. Y\u0131kanabilirlik deneyleri k\u00f6m\u00fcr\u00fcn niteli\u011finin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00fckseltilebilece\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcr\u00fcn k\u00fcl ve piritik k\u00fck\u00fcrt gibi safs\u0131zl\u0131klar\u0131ndan temizlenmesinin kolay yada zor olaca\u011f\u0131 elde edilen temiz k\u00f6m\u00fcr\u00fcn i\u00e7eri\u011fi ve y\u0131kama verimi gibi \u00f6zellikler, y\u0131kanabilirlik verilerinden \u00e7\u0131kar\u0131la bilinir. Y\u0131kanabilirlik verileri ayn\u0131 zamanda temizleme y\u00f6ntemlerinin teorik s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 da belirtir.<\/p>\n\n\n\n

    Bug\u00fcn, y\u0131kanabilirlilik verilerinde k\u00f6m\u00fcr\u00fcn k\u00fcl i\u00e7eri\u011fi ile ilgili bilgilerin yan\u0131 s\u0131ra k\u00fck\u00fcrt t\u00fcrleri ve miktarlar\u0131 ile fraksiyonlar\u0131n kalori de\u011ferlerinin i\u00e7eri\u011fine dikkat edilmektedir. B\u00f6ylece hangi yo\u011funlukta ne kadar toplam ve piritik k\u00fck\u00fcrt i\u00e7erikli k\u00f6m\u00fcr\u00fcn hangi verimlerle elde edilebilece\u011fi hemen saptanabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcrlerin y\u0131kanabilme \u00f6zelliklerinin incelenebilmesi, Y\u00fczd\u00fcrme-Bat\u0131rma ad\u0131 verilen deneyler ve bu deneylerden al\u0131nan sonu\u00e7lar\u0131n de\u011ferlendirilmesi ile yap\u0131l\u0131r. Y\u00fczd\u00fcrme-Bat\u0131rma deneylerinde k\u00f6m\u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitli yo\u011funluktaki a\u011f\u0131r s\u0131v\u0131larda y\u00fczme ve batma durumu incelenir. Bir k\u00f6m\u00fcr numunesi, her hangi bir a\u011f\u0131r s\u0131v\u0131 i\u00e7ine b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu numuneyi olu\u015fturan tanelerden yo\u011funlu\u011fu a\u011f\u0131r s\u0131v\u0131dan daha k\u00fc\u00e7\u00fck olanlar y\u00fczer, daha b\u00fcy\u00fck olanlar ise batar. Y\u00fczd\u00fcrme-Bat\u0131rma deneylerinde kullan\u0131lan a\u011f\u0131r s\u0131v\u0131lar\u0131n haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131nda organik s\u0131v\u0131lardan, inorganik tuzlar\u0131n \u00e7\u00f6zeltilerinden, s\u00fcspansiyon halinde kullan\u0131lan kat\u0131 maddelerden yararlan\u0131l\u0131r. A\u011f\u0131r s\u0131v\u0131n\u0131n se\u00e7imi, numunenin miktar\u0131na, tane boyutuna, k\u00f6m\u00fcr\u00fcn niteli\u011fine, ortam\u0131n yo\u011funlu\u011funa ve deneyinin amac\u0131na g\u00f6re yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    1. K\u00f6m\u00fcr Zenginle\u015ftirme Y\u00f6ntemleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcr zenginle\u015ftirme y\u00f6ntemleri, k\u00f6m\u00fcr\u00fcn \u00f6zelli\u011fi ve zenginle\u015ftirilecek k\u00f6m\u00fcr\u00fcn tane irili\u011fine g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    a) \u0130ri tane Boyutlu (+10 mm ve 10-12 mm aras\u0131) K\u00f6m\u00fcr Zenginle\u015ftirme Y\u00f6ntemleri:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    A\u011f\u0131r Ortam \u0130le Zenginle\u015ftirme:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcr\u00fc art\u0131\u011f\u0131ndan ay\u0131rmak i\u00e7in a\u011f\u0131r ortam sisteminde genellikle \u00f6zg\u00fcl a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 2,0’den k\u00fc\u00e7\u00fck olan a\u011f\u0131r ortamlar kullan\u0131l\u0131r. Ortam s\u00fcspansiyonlar\u0131nda kullan\u0131lan ba\u015fl\u0131ca maddeler ferrosilikon ve manyetitdir. \u00d6zellikle manyetit, k\u00f6m\u00fcr y\u0131kama tesislerinin en \u00f6nemli a\u011f\u0131r ortam malzemesidir.<\/p>\n\n\n\n

    Ferrosilikonun pahal\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, genellikle lavvarlarda a\u011f\u0131r ortam \u00fcnitelerinde a\u011f\u0131r ortam s\u00fcspansiyonlar\u0131n\u0131 elde etmek i\u00e7in manyetit belirli bir boyutun alt\u0131nda \u00f6\u011f\u00fct\u00fcld\u00fckten sonra kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    End\u00fcstriyel uygulamada, a\u011f\u0131r ortam ayr\u0131lmas\u0131 ile k\u00f6m\u00fcrde zenginle\u015ftirme y\u00f6nteminin uygulanabilmesi i\u00e7in en az d\u00f6rt i\u015flem kademesinin incelenmesi gerekir:<\/p>\n\n\n\n

    -Beslenecek k\u00f6m\u00fcr\u00fcn uygun \u015fekilde haz\u0131rlanmas\u0131,<\/p>\n\n\n\n

    -A\u011f\u0131r ortam \u00fcnitesinden elde edilecek temiz k\u00f6m\u00fcr, mikst ve \u015fist \u00fcr\u00fcnlerinin ayr\u0131lmas\u0131,<\/p>\n\n\n\n

    -Elde edilecek temiz k\u00f6m\u00fcr, mikst ve \u015fist \u00fcr\u00fcnlerinin a\u011f\u0131r ortam \u00fcnitesinden ayr\u0131 ayr\u0131 al\u0131narak, \u00fcniteden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131,<\/p>\n\n\n\n

    -\u00dcnitelerde kullan\u0131lan ve \u00fcniteden \u00e7\u0131kan y\u00fczer ve batan malzemelerle \u00fcnite d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f a\u011f\u0131r ortam temizlenerek ve ayarlanarak tekrar a\u011f\u0131r ortam \u00fcnitesine geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi.<\/p>\n\n\n\n

    Jig \u0130le Zenginle\u015ftirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hidrolik ay\u0131rma prensibi ile \u00e7al\u0131\u015fan ve k\u00f6m\u00fcr haz\u0131rlamada kullan\u0131lan aparat jiglerdir. Jigleme y\u00f6ntemi ince k\u00f6m\u00fcr kadar, iri k\u00f6m\u00fcr temizlenmesinde de \u00e7ok yayg\u0131n kullan\u0131l\u0131r. Jiglerde ay\u0131rma ortam\u0131 olarak hava kullan\u0131lmakta ise de, pratik olarak bug\u00fcn hemen hemen b\u00fct\u00fcn jiglerde ay\u0131rma ortam\u0131 olarak su kullan\u0131lmaktad\u0131r. Suyun p\u00fclsasyon hareketi, piston veya hava ile sa\u011flan\u0131r. Suyun hareketi ile k\u00f6m\u00fcr ve k\u00f6m\u00fcrle beraber olan at\u0131klar yo\u011funluklar\u0131na g\u00f6re tabakala\u015f\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcrde kullan\u0131lan jiglerin en \u00f6nemlisi hava p\u00fclasyonu ile \u00e7al\u0131\u015fan ve BAUM jigi olarak bilinen tipidir. Bu jiglerde d\u00f6ner bir vana ile k\u0131sa aral\u0131klarla verilen bas\u0131n\u00e7la hava, jig i\u00e7indeki suyu hareketlendirerek, basma etkisi do\u011furur. Baum jiglerinde emme etkisi bulunmamaktad\u0131r. Genellikle bu jiglerde temiz k\u00f6m\u00fcr, mikst ve \u015fist halinde \u00fc\u00e7 \u00fcr\u00fcn \u00fcretilir. Ancak bu t\u00fcr jiglerde al\u0131nan mikstler, ger\u00e7ek orta yo\u011funluklu \u00fcr\u00fcnler de\u011fildir, olduk\u00e7a fazla kar\u0131\u015f\u0131m halinde olan bir \u00fcr\u00fcnd\u00fcr. Baum jiginde ilk kompart\u0131mandan \u015fist, ikinci kompart\u0131mandan ise dipten mikst \u00fcr\u00fcn\u00fc al\u0131n\u0131r. Baum jiglerinden al\u0131nan mikstler, genellikle hi\u00e7bir i\u015flem g\u00f6rmeden yeniden ayn\u0131 devreye g\u00f6nderilir.<\/p>\n\n\n\n

    Baum jiglerinin performans\u0131 geli\u015ftirilmi\u015f ve daha b\u00fcy\u00fck kapasiteli BATAC ad\u0131 verilen jigler dizayn edilmi\u015ftir. Batac jiginde, su ortam\u0131na tuvenan k\u00f6m\u00fcr beslenmesi, yarat\u0131lan p\u00fclsasyon prensibi baum jiginin ayn\u0131d\u0131r. Batac jiginde, hava \u00e7al\u0131\u015fan elek y\u00fczeyinin alt\u0131nda bulunan deliklerden verilir. Bu \u015fekilde havan\u0131n su i\u00e7inde homojen bir \u015fekilde da\u011f\u0131lmas\u0131 sa\u011flanmaktad\u0131r. Genellikle \u015fist ilk kompart\u0131man\u0131n elek \u00fcst\u00fcnden, temiz k\u00f6m\u00fcr ise ta\u015fan olarak al\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    b) \u0130nce K\u00f6m\u00fcr\u00fcn Zenginle\u015ftirilmesi (2,0-0,5 mm ve 0,5 mm alt\u0131)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \u0130nce k\u00f6m\u00fcr, a\u011f\u0131r ortam siklonlar\u0131, sars\u0131nt\u0131l\u0131 masa, feldspotl\u0131 jig ve oluk ile temizlenir.<\/p>\n\n\n\n

    A\u011f\u0131r Ortam Siklonu \u0130le Zenginle\u015ftirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \u0130nce k\u00f6m\u00fcr\u00fc temizlemek i\u00e7in kullan\u0131lan a\u011f\u0131r ortam aparatlar\u0131, siklon tipi \u00fcnitelerdir. A\u011f\u0131r ortam ay\u0131rmada, yer\u00e7ekimi ve hidrodinamik bas\u0131nc\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, merkezka\u00e7 kuvvette etkili olmaktad\u0131r. Bu \u00f6zellik a\u011f\u0131r ortam siklonlar\u0131n\u0131n 2 mm alt\u0131 k\u00f6m\u00fcr\u00fcn temizlenmesine olanak sa\u011flamaktad\u0131r. Siklon \u00e7ap\u0131 ve k\u00f6m\u00fcr\u00fcn \u00f6zelliklerine ba\u011fl\u0131 olarak tek bir siklonun kapasitesi 150 ton\/h olabilmektedir. Ortalama besleme boyut k\u00f6m\u00fcr i\u00e7in 0,4-0,5 mm olmaktad\u0131r. Siklonlarda en \u00fcst boyut 50 mm ye kadar \u00e7\u0131kabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Sars\u0131nt\u0131l\u0131 Masalar \u0130le Zenginle\u015ftirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcr zenginle\u015ftirme tesislerinde DE\u0130STER masalar\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. Deister masalar\u0131nda en \u00fcst besleme boyutu 12,5 mm olmas\u0131na ra\u011fmen en alt besleme boyutu 0,1 mm ye kadar gidilebilmektedir. Kapasiteleri, ortalama 10-12 ton\/h\u2019d\u0131r. Deisten masalar\u0131n\u0131n 2-3 katl\u0131 olanlar\u0131na CONCENCO denir. \u00c7ift katl\u0131 masalarda ayn\u0131 hacimde daha fazla \u00e7al\u0131\u015fma kapasitesi elde edilebilmektedir. Ancak, haz\u0131rlamada kullan\u0131lan sars\u0131nt\u0131l\u0131 masalar fazla miktarda mikstlerin varl\u0131\u011f\u0131nda ve yak\u0131n yo\u011funluklu malzeme i\u00e7in uygun olmamaktad\u0131r. Bununla birlikte problemsiz ve uygun bir k\u00f6m\u00fcr i\u00e7in kabul edilebilir ince k\u00f6m\u00fcr temizleme y\u00f6ntemidir.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130nce k\u00f6m\u00fcr\u00fcn temizlenmesinde kullan\u0131lan feldspatl\u0131 jigler, elek \u00fczerinde feldspat par\u00e7alar\u0131ndan olu\u015fmu\u015f yapay yatak bulunan ve bas\u0131n\u00e7l\u0131 hava ile \u00e7al\u0131\u015fan cihazlard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Flotasyon \u0130le Zenginle\u015ftirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcrler, kullan\u0131m alanlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, iri boyutlu oldu\u011funda mekanik y\u00f6ntemlerle zenginle\u015ftirilmesi tercih edilir. Flatasyon ve flok\u00fclasyon genelde lavvarda y\u0131kama suyu i\u00e7inde kalan \u00e7ok ince (0,5 mm) boyutlu k\u00f6m\u00fcr\u00fcn kazan\u0131lmas\u0131nda uygulan\u0131r. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7evre kirlili\u011fi sorunu ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu \u015fekilde elde edilen k\u00f6m\u00fcr\u00fcn i\u00e7indeki k\u00fck\u00fcrd\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde giderilmesi gerekir. \u0130nce k\u00f6m\u00fcr pulverize yak\u0131t olarak veya briket halinde kullan\u0131labilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcrlerin flotasyon yetene\u011fi k\u00f6m\u00fcrle\u015fme derecesi, k\u00fcl y\u00fczdesi, nem i\u00e7eri\u011fi ve y\u00fczey oksidasyonu gibi u\u00e7ucu k\u0131s\u0131m i\u00e7eren bit\u00fcml\u00fc k\u00f6m\u00fcrlerde flatasyon yetene\u011fi maksimumdur. K\u00f6m\u00fcr\u00fcn yap\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan do\u011fal olarak hidrofob \u00f6zellikte olmas\u0131 gerekir. Ancak, k\u00fcl ve nem y\u00fczdesi bu hidrofoblu\u011fu azaltabilir ve y\u00fczey oksidasyonunda bu \u00f6zellik azalt\u0131c\u0131 bir etkendir. K\u00f6m\u00fcr\u00fcn hidrofobluk \u00f6zelli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak baz\u0131 k\u00f6m\u00fcrler yaln\u0131zca bir k\u00f6p\u00fcrt\u00fcc\u00fc reaktif ile y\u00fczd\u00fcr\u00fclebilir. Bu durumda alkol tipi (izo-oktanol) veya fenol tipi (kresilik asit, \u00e7am ya\u011f\u0131) bir k\u00f6p\u00fcrt\u00fcc\u00fc reaktif yeterlidir.<\/p>\n\n\n\n

    Flotasyon verimini y\u00fckseltmek i\u00e7in \u00e7o\u011funlukla n\u00f6trhidro karbon ya\u011flar\u0131 (gazya\u011f\u0131, mazot, krezot) kullan\u0131l\u0131r. K\u00f6m\u00fcr\u00fcn hidrokarbonlu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak kullan\u0131lan reaktif miktar\u0131 ton ba\u015f\u0131na birka\u00e7 y\u00fcz gramdan birka\u00e7 kilograma kadar de\u011fi\u015febilir. Flatasyona uygun tane boyutu bazen 11 mm’ye \u00e7\u0131kmakla birlikte genelde, 0,5 mm’nin alt\u0131ndad\u0131r. Flotasyondaki kat\u0131 oran\u0131 %12-25 aras\u0131nda de\u011fi\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

    Flatasyon i\u015flemi k\u00f6m\u00fcre \u00fc\u00e7 ama\u00e7la uygulan\u0131r;<\/p>\n\n\n\n

    -\u015elam i\u00e7indeki k\u00f6m\u00fcr\u00fc kazanarak k\u00fcl ve k\u00fck\u00fcrt oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck bir \u00fcr\u00fcn elde etmek,<\/p>\n\n\n\n

    -Lavvardan at\u0131lan ve siyah su denilen proses suyunu temizleyerek \u00e7evre kirlili\u011fini \u00f6nlemek,<\/p>\n\n\n\n

    -K\u00f6m\u00fcr i\u00e7indeki \u00e7e\u015fitli mesereleri ay\u0131rarak kokla\u015fabilir k\u00f6m\u00fcr \u00fcretmek.<\/p>\n\n\n\n

    Se\u00e7imli Salk\u0131mla\u015ft\u0131rma ile Zenginle\u015ftirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Se\u00e7imli salk\u0131mla\u015ft\u0131rma ve aglemerasyonda su ince k\u00f6m\u00fcr kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 az miktarda hidrofobik bir s\u0131v\u0131 ile h\u0131zla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak k\u00f6m\u00fcr\u00fcn bu s\u0131v\u0131ya yap\u0131\u015fmas\u0131 ve aglomereler olu\u015fturmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bu aglomereler elenerek sars\u0131nt\u0131l\u0131 masalarla veya \u00e7\u00f6kt\u00fcr\u00fclerek di\u011fer kat\u0131lar\u0131 ta\u015f\u0131yan sudan ayr\u0131l\u0131r. Bu y\u00f6ntemde kullan\u0131lan hidrokarbon ya\u011f miktar\u0131, flotasyona oranla \u00e7ok daha fazlad\u0131r. Bu ya\u011f zenginle\u015ftirilen k\u00f6m\u00fcrden kazan\u0131larak sisteme yeniden beslenebilir.<\/p>\n\n\n\n

    Flotasyona uygun olmayan baz\u0131 k\u00f6m\u00fcrlerde bu y\u00f6ntem, \u015flam i\u00e7indeki k\u00f6m\u00fcr\u00fcn kazan\u0131lmas\u0131nda da \u00f6nerilebilir.<\/p>\n\n\n\n

    c) K\u00f6m\u00fcrlerin Ak\u0131\u015fkan Yatakta Yak\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Bir\u00e7ok k\u00f6m\u00fcr cinsine uygulanabilen bu y\u00f6ntemle, k\u00f6m\u00fcr tanecikleri hava i\u00e7inde y\u00fczmekte olan k\u0131zg\u0131n kum i\u00e7inde yak\u0131lmaktad\u0131r. Kat\u0131 yak\u0131tlardan olu\u015fan kirlili\u011fi \u00f6nlemede \u00e7ok etkin olan ak\u0131\u015fkan yatakta yakma teknolojisi, 1970’lerden sonra Bat\u0131’da geli\u015ftirilmi\u015ftir. Is\u0131tma, proses buhar \u00fcretimi, sonra \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 kombine \u0131s\u0131 g\u00fc\u00e7 \u00e7evrimi ve elektrik \u00fcretimi uygulamalar\u0131 ile ticari a\u015famaya ula\u015fan bu sistemin \u00c7in’deki uygulamas\u0131 \u00fclkemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok ilgin\u00e7tir. Linyit baz\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan ak\u0131\u015fkan yataklarda 3-30 MW aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 2000 end\u00fcstriyel boiler mevcuttur. Bunun yan\u0131 s\u0131ra d\u00fc\u015f\u00fck kaliteli yak\u0131tlarla \u00e7al\u0131\u015fan 150 MW kapasiteli santrallerde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde 160.000 kg\/h 485 0<\/sup>C’da buhar \u00fcreten linyit bazl\u0131 ak\u0131\u015fkan yatakl\u0131 kazanlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Bu t\u00fcr yakma sisteminde, so\u011fuk \u015fartlarda ak\u0131\u015fkanla\u015ft\u0131r\u0131lan ve y\u00fcksek ergime noktal\u0131 bir kum yatak propan veya ba\u015fka bir yak\u0131tla linyitin tutu\u015fma s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kart\u0131larak yak\u0131l\u0131r. Is\u0131 transfer h\u0131zlar\u0131 yatak i\u00e7ersinde \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in, yanma b\u00f6lgesinden \u00f6nemli miktarda \u0131s\u0131 \u00e7ekilebilmektedir. Ak\u0131\u015fkan yatakl\u0131 yak\u0131c\u0131lar \u00e7o\u011funlukla 800-850 0<\/sup>C aras\u0131nda yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan 1000 0<\/sup>C civar\u0131nda olu\u015fan NOX<\/sub>‘in meydana geli\u015fi \u00f6nlenmi\u015f, yak\u0131t i\u00e7indeki kire\u00e7 ta\u015f\u0131n\u0131n bozunarak s\u00f6nmemi\u015f kirece d\u00f6n\u00fc\u015fmesi en y\u00fcksek d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olur. Yata\u011f\u0131n daha y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131n temel nedeni, k\u00fcl sinterle\u015fme s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ile ba\u015flayan aglemerasyon sonucu yata\u011f\u0131n ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmesinin \u00f6nlenmesi ile ilgilidir.<\/p>\n\n\n\n

    Ak\u0131\u015fkan yatak s\u0131cakl\u0131klar\u0131nda yata\u011fa kire\u00e7ta\u015f\u0131 veya dolamit beslenirse linyitin i\u00e7ersinde olu\u015fan reaksiyonla;<\/p>\n\n\n\n

                  CaCO3<\/sub> —–\u00e0CaO+CO2<\/p>\n\n\n\n

                  CaO+SO2+1\/202<\/sub> —-\u00e0CaSO4 olu\u015farak, SO2 yatakta tutulur.<\/p>\n\n\n\n

    Yata\u011fa ilave edilecek kire\u00e7ta\u015f\u0131 miktar\u0131 ayarlanarak, SO2 tutma y\u00fczdesi 90’n\u0131n \u00fczerinde tutulabilir. \u00dclkemizde linyit kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n mevcut \u015fartlarda vazge\u00e7ilmez olmas\u0131 nedeniyle, uzmanlarca ak\u0131\u015fkan teknolojisinin de vazge\u00e7ilmez oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Mevcut baz\u0131 santrallerde baca gaz\u0131ndan SO2 de\u011fi\u015fik y\u00f6ntemlerle s\u0131yr\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak, bu y\u00f6ntemler g\u00fc\u00e7 istasyonlar\u0131nda ikinci bir tesis gerektirdi\u011fi ve k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerinde rantabl g\u00f6r\u00fclmedikleri i\u00e7in yo\u011fun \u015fekilde uygulanmamaktad\u0131r. Bu sistemlerin baca gazlar\u0131 kuru veya \u0131slak bir SO2<\/sub> absorblay\u0131c\u0131 ile temas ettirilip s\u0131yr\u0131lmaktad\u0131r. Genellikle baz\u0131 elektrik santrallerinden kullan\u0131lan bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n\n\n\n

    d) D\u00fc\u015f\u00fck S\u0131cakl\u0131k Pirolizi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcr linyitlerinin d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131k pirolizi (DSP) i\u015flemi ile katran ve bir k\u0131s\u0131m k\u00fck\u00fcrtten ar\u0131t\u0131larak karbonla\u015fm\u0131\u015f linyit elde edilmesi y\u00f6ntemidir. Baz\u0131 k\u00f6m\u00fcrlerde k\u00fck\u00fcrt i\u00e7erikleri azalt\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen 1974 EPA standartlar\u0131n\u0131 sa\u011flamada \u00f6nemli bir ba\u015far\u0131 elde edilememi\u015ftir. Ancak gazla\u015ft\u0131rma ve \u00e7evre kirlili\u011fini \u00f6nleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcm getirebilecek bir teknolojidir. Bununla beraber ekonomik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, alt yap\u0131s\u0131 ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. 400-700 o<\/sup>C ta reaktif olmayan bir ortamdaki \u0131s\u0131l bozulma sonucu olu\u015fan karbonla\u015fm\u0131\u015f linyit;<\/p>\n\n\n\n

    -P\u00fcsk\u00fcrtme suretiyle terlik santrallerde,<\/p>\n\n\n\n

    -Briketlenmek suretiyle kurum ve toz b\u0131rakmayan dumans\u0131z ve d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fck\u00fcrtl\u00fc bir yak\u0131t olarak kentlerde,<\/p>\n\n\n\n

    -Gaz so\u011futma ve y\u0131kamada,<\/p>\n\n\n\n

    -Gazlar\u0131n asitlerin at\u0131lmas\u0131 birimlerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 tesislerde,<\/p>\n\n\n\n

     yak\u0131labilinir ve kullan\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

    e) Briketleme ve Semi Kok (Dumans\u0131z Yak\u0131t) \u0130le K\u00f6m\u00fcr\u00fcn \u0130yile\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Briketleme y\u00f6ntemi, \u00fcretildi\u011fi \u015fekliyle yak\u0131lamayan ve \u00fcretimi \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan toz k\u00f6m\u00fcrlerin de\u011ferlendirilmesinde etkili olan bir y\u00f6ntemdir. K\u00f6m\u00fcr briketlenmesi, genel olarak, k\u00f6m\u00fcr\u00fcn nem oran\u0131n\u0131 optimuma d\u00fc\u015f\u00fcrerek \u0131s\u0131 de\u011feri y\u00fcksek uniform bir yak\u0131t \u00fcretimi olarak tan\u0131mlanabilir. Zenginle\u015ftirilmi\u015f k\u00f6m\u00fcre uygulanacak briketleme y\u00f6ntemiyle, \u0131s\u0131l de\u011feri y\u00fcksek ve \u00e7evreyi daha az kirleten yak\u0131t eldesi olanakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6m\u00fcrlerin \u00fcretilmesi ve zenginle\u015ftirilmesi s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan toz, k\u00f6m\u00fcr briketleme ve semi kok \u00fcretilmesi suretiyle kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Dumans\u0131z yak\u0131t \u00fcretimi ile genellikle 700 o<\/sup>C alt\u0131nda k\u00f6m\u00fcrden u\u00e7ucu maddeler uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Zift, ya\u011f, katran gibi hidrojenli k\u0131s\u0131mlar i\u015flem s\u0131ras\u0131nda uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda geriye kalan kok, yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda atmosferi daha az kirletecektir.<\/p>\n\n\n\n

    Kokla\u015fmayan toz k\u00f6m\u00fcrlerin \u00f6nce semi kok haline getirilip daha sonra briketlenmesi de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uygulanan y\u00f6ntemlerdir.<\/p>\n\n\n\n

    2. Linyitlerimizin Ta\u015f\u0131ma ve Depolanmas\u0131n\u0131n \u0130yile\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Elbistan linyitleri d\u0131\u015f\u0131nda, geriye kalan linyitlerimizin tozlanma oran\u0131 yakla\u015f\u0131k %35\u2019dir. Bu duruma g\u00f6re, \u0131s\u0131tma amac\u0131yla kullan\u0131lan linyitlerimizin ancak % 65’i yakmaya uygundur.<\/p>\n\n\n\n

    Ocaklar\u0131ndan al\u0131nan k\u00f6m\u00fcr, t\u00fcketicilere DDY ve karayolu ta\u015f\u0131tlar\u0131yla ula\u015ft\u0131r\u0131lmakta. Karayolu ile yap\u0131lan ta\u015f\u0131malarda dikkatsizlik ve kontrols\u00fczl\u00fck y\u00fcz\u00fcnden b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar olmakta. Linyitlerimizin stokta yanma \u00f6zelli\u011fi oldu\u011fundan, yaz aylarda fazla \u00fcretim yap\u0131lmamakta, buna kar\u015f\u0131l\u0131k sonbahar ve k\u0131\u015f\u0131n yo\u011fun bir \u00fcretim yap\u0131larak \u00fcretime ge\u00e7ilmektedir. B\u00fcy\u00fck \u015fehirlere g\u00f6nderilen k\u00f6m\u00fcrler, buralarda bilimsel olmayan yollarla k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in depolanmakta ve bu nedenle % 20 dolay\u0131nda bir kay\u0131p olmaktad\u0131r. Bunun ise, ekonomik de\u011feri \u00e7ok y\u00fcksektir.<\/p>\n\n\n\n

    Bu anlat\u0131lanlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda:<\/p>\n\n\n\n

    1-Briket yap\u0131m\u0131 sa\u011flanarak tozlanma kay\u0131plar\u0131 \u00f6nlenebilir.<\/p>\n\n\n\n

    2-Linyitler, Fiziksel ve kimyasal ar\u0131nd\u0131rmaya u\u011frat\u0131larak depolanma \u00f6zellikleri geli\u015ftirilebilir.<\/p>\n\n\n\n

    3-Da\u011f\u0131t\u0131m, depolanmaya gerek olmadan bat\u0131 \u00fclkelerinde oldu\u011fu gibi hem trene ve hem kamyona y\u00fcklenebilir kasalarla do\u011frudan yap\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

    4-Stok yerlerinin bilimsel y\u00f6ntemlerle dizayn\u0131 yap\u0131larak kay\u0131plar \u00f6nlenebilir.<\/p>\n\n\n\n

    V-Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    End\u00fcstrile\u015fme ve h\u0131zl\u0131 kentle\u015fme sonucu her ge\u00e7en g\u00fcn enerjiye olan ihtiyac\u0131m\u0131z artmaktad\u0131r. Uzun vadeli ekonomik ve politik \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z g\u00f6zetilerek enerji ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z kaynaklar\u0131m\u0131zdan kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekti\u011fi inanc\u0131nday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

    Enerji ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda, kat\u0131 yak\u0131tlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde en y\u00fcksek potansiyele sahip olan linyit k\u00f6m\u00fcrlerimizdir.<\/p>\n\n\n\n

    Sahip oldu\u011fumuz linyitlerimizin kalori de\u011feri d\u00fc\u015f\u00fck olup, kirletici \u00f6zellikleri y\u00fcksektir. Bu \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 \u00e7evre \u00fczerinde olumsuz etki yarataca\u011f\u0131 gibi, istenilen \u0131s\u0131l g\u00fcc\u00fc de eri\u015filmeyecektir. Fakat linyitlerimizin iyile\u015ftirilmesi ile b\u00fct\u00fcn olumsuzluklar\u0131n b\u00fcy\u00fck oranda kalkaca\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Linyit rezervlerimizin g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu \u00f6zelliklere g\u00f6re, uygun iyile\u015ftirme y\u00f6ntemlerinden yararlanmal\u0131d\u0131r.  Genel olarak b\u00fct\u00fcn k\u00f6m\u00fcrlerimize kayna\u011f\u0131nda y\u0131kama ve kurutma i\u015flemi uygulanmal\u0131. Bu i\u015flemler yap\u0131lmadan kullan\u0131m\u0131na izin verilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n

    Gelece\u011fe y\u00f6nelik daha ileri derecelerde k\u00f6m\u00fcrlerimizin zenginle\u015ftirilmesi i\u00e7in, y\u00fczd\u00fcrme-bat\u0131rma deney sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re uygun y\u00f6ntem se\u00e7melidir.<\/p>\n\n\n\n

    Ta\u015f\u0131nma, depolama gibi i\u015flemlerin \u00e7evre \u00fczerinde olumsuz etki g\u00f6stermeyecek \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

    Standartlara uygun soba ve kazanlar se\u00e7ilmeli ve bunlar\u0131n standartlara uygunlu\u011fu s\u00fcrekli kontrol edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

    Is\u0131 yal\u0131t\u0131m\u0131na gidilmeli, iyi bir \u0131s\u0131 yal\u0131t\u0131m\u0131 yak\u0131ttan %30-%60 aras\u0131nda tasarruf sa\u011flayacakt\u0131r. Bu durum dolayl\u0131 olarak yak\u0131ttan kaynaklanan kirleticilerinde azalmas\u0131na neden olacakt\u0131r. Is\u0131 yal\u0131t\u0131m\u0131 ile ilgili mevzuatlara titizlikle uyulmas\u0131 ve kontrolleri periyodik olarak yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n

    B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi<\/a>, <\/span>\u00c7evre Koruma ve Geli\u015ftirme Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131<\/a>, <\/span>\u0130stanbul \u0130li Umuma H\u0131fz\u0131s\u0131hha Meclisi<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Bu \u00e7al\u0131\u015fma, \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi \u00c7evre Koruma ve Geli\u015ftirme Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n talimat\u0131yla, Kim. M\u00fch. M\u00fcsl\u00fcm \u00dcz\u00fclmez ve Kim. M\u00fch. Metin Yeldan taraf\u0131ndan A\u011fustos 1990’da, \u0130stanbul \u0130li Umuma H\u0131fz\u0131s\u0131hha Meclisi’ne sunulmak \u00fczere haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve ilgili makamlara sunulmu\u015ftur. I-Giri\u015f Bug\u00fcn, T\u00fcrkiye’de kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz yak\u0131tlar\u0131n\u0131n her \u00fc\u00e7\u00fc de \u0131s\u0131tmada kullan\u0131lmaktad\u0131r. Yak\u0131tlar\u0131m\u0131z\u0131 se\u00e7erken ak\u0131lc\u0131 bir bi\u00e7imde de\u011ferlendirme yapmal\u0131, birey ve toplum olarak, k\u0131sa ve uzun vadeli d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. D\u00fcnya ve T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011fini her zaman g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131y\u0131z, kendi \u00f6z kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131, ekonomik durumumuzu, yak\u0131t\u0131 kullanman\u0131n ve teknolojisinin uzun vadelili\u011fini, d\u00fcnya politik dengelerinin de\u011fi\u015fkenli\u011fini ve d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n olumsuzluklar\u0131n\u0131 dikkate alarak yak\u0131tlar\u0131m\u0131z\u0131 se\u00e7meliyiz. End\u00fcstri ve \u0131s\u0131tmada<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[928],"tags":[2160,2161,2159],"class_list":["post-4844","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre","tag-buyuksehir-belediyesi","tag-cevre-koruma-ve-gelistirme-daire-baskanligi","tag-istanbul-ili-umuma-hifzisihha-meclisi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4844"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4849,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4844\/revisions\/4849"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}