{"id":4760,"date":"2013-12-12T08:46:00","date_gmt":"2013-12-12T08:46:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4760"},"modified":"2023-05-14T09:00:46","modified_gmt":"2023-05-14T09:00:46","slug":"salname-i-diyarbekirde-erganinin-dil-nisinligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4760","title":{"rendered":"Saln\u00e2me-i Diyarbekir\u2019de Ergani\u2019nin \u201cDil-Ni\u015f\u00een\u201dli\u011fi"},"content":{"rendered":"\n<p>Ergani\u2019nin nas\u0131l \u201cdil-ni\u015f\u00een\u201d (g\u00f6n\u00fclde yer tutan, ho\u015f) bir yer oldu\u011funa<strong> <\/strong>ge\u00e7meden \u00f6nce saln\u00e2menin ne oldu\u011fuyla ilgili k\u0131sa bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n faydal\u0131 olaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Saln\u00e2me, bir senelik olaylar\u0131 topluca g\u00f6stermek \u00fczere haz\u0131rlanan eserler i\u00e7in kullan\u0131lan bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. T\u00fcrk\u00e7eye Tanzimat\u2019tan sonra girmi\u015ftir. Fars\u00e7a \u201c<em>sene<\/em>\u201d demek olan \u201c<em>sal<\/em>\u201d ile yine Fars\u00e7a \u201c<em>mektup<\/em>\u201d, \u201c<em>kitap<\/em>\u201d anlam\u0131na gelen \u201c<em>name<\/em>\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesiyle olu\u015fmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>y\u0131ll\u0131k<\/em>\u201dt\u0131r. Bat\u0131l\u0131lar saln\u00e2me veya y\u0131ll\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201c<em>annuaire<\/em>\u201d, \u201c<em>annus<\/em>\u201d, \u201c<em>annale<\/em>\u201d ve \u201c<em>almanac<\/em>\u201d s\u00f6zc\u00fcklerini kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Saln\u00e2meler Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu resm\u00ee y\u0131ll\u0131klard\u0131r. Bu y\u0131ll\u0131klarda genel olarak Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun, \u00f6zel olarak da \u015fehirlerin y\u0131ll\u0131k olarak ekonomik, sosyal, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, ziraat ile ilgili istatistik\u00ee verileri yer almaktad\u0131r. Bilgiler k\u0131s\u0131tl\u0131 olsa bile saln\u00e2meler \u015fehir tarih\u00e7ilerinin, tarih\u00e7i ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ba\u015fvuru kaynaklar\u0131 aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk zamanlar y\u00fcz k\u00fc\u00e7\u00fck sayfay\u0131 ge\u00e7meyen saln\u00e2meler, sonralar\u0131 iki-\u00fc\u00e7 y\u00fcz, en nihayet yedi-sekiz y\u00fcz sayfay\u0131 bulmu\u015ftur. Bunlarda, devletin resmi te\u015fkilat\u0131ndan ba\u015fka; memurlar\u0131n isimleri, tayin tarihleri, r\u00fctbeleri, ni\u015fanlar\u0131 g\u00f6sterilir. Birer belge niteli\u011fi ta\u015f\u0131rlar. Genel saln\u00e2melerden ba\u015fka, yine resmi \u00f6zellikte olmak \u00fczere bakanl\u0131klar, vilayetler (valilikler), kurumlar da saln\u00e2meler \u00e7\u0131kartm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u0131kart\u0131lan \u00f6nemli saln\u00e2melerden biri de <strong>Saln\u00e2me-i Diyarbekir<\/strong>\u2019lerdir. Bug\u00fcn bu saln\u00e2melerin Latin harflerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f hali 1999 y\u0131l\u0131nda <strong>Diyarbak\u0131r Salnameleri 1286-1323 (1869-1905)<\/strong> ad\u0131yla 5 cilt halinde <strong>Diyarbak\u0131r B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi<\/strong> taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yay\u0131nlanan bu saln\u00e2melerde Ergani\u2019ye de az\u0131c\u0131k yer verilmi\u015ftir. (Burada unutmamam\u0131z gereken iki \u00f6nemli durum var: 1. O d\u00f6nem Ergani \u201c<strong>Ergani Madeni Sanca\u011f\u0131<\/strong>\u201dna ba\u011fl\u0131 bir kazad\u0131r ve Maden Sanca\u011f\u0131\u2019na\/Liv\u00e2s\u0131\u2019na\/Vilayeti\u2019ne ba\u011fl\u0131d\u0131r. 2. Anlat\u0131lanlar bug\u00fcnk\u00fc Ergani ile ilgili de\u011fil, Makam da\u011f\u0131n\u0131n ete\u011finde bulunan eski Ergani ile ilgilidir.)<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani hakk\u0131nda kimi bilgilerin yer ald\u0131\u011f\u0131 saln\u00e2melerden biri de 1302 (M\/1884-1885) y\u0131l\u0131na ait \u201c<strong>Saln\u00e2me-i Diyarbekir<\/strong>\u201ddir. Bu saln\u00e2menin \u201c<strong>Ergani Madeni Sanca\u011f\u0131<\/strong>\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201c<strong>Liv\u00e2n\u0131n Mevkii-H\u00e2l-i H\u00e2z\u0131r\u0131<\/strong>\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u201c<strong>Ergani Madeni Kasabas\u0131<\/strong>\u201d tan\u0131t\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, liv\u00e2 ve liv\u00e2ya ba\u011fl\u0131 kazalara dair bilgilere yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<strong>Ergani Madeni Kasabas\u0131<\/strong>\u201dn\u0131n tan\u0131t\u0131m yaz\u0131s\u0131n\u0131n giri\u015finde: \u201cSanca\u011f\u0131n vasat\u0131nda bulunup \u00c7ermik, Palu, Siverek kazalar\u0131n\u0131 yedi m\u00fcd\u00fcrl\u00fck merkeziyle yirmi alt\u0131 nev\u00e2h\u00eeyi \u015f\u00e2mil olarak liv\u00e2y\u0131 te\u015fkil eder. Yaln\u0131z kasaba 3470 n\u00fcfus-\u0131 z\u00fck\u00fbr ve 1227 hane ile bir bu\u00e7uk misli d\u00fckkan ve musakkaf\u00e2t-\u0131 saireden ve umum sancak 72.231 ahali-i z\u00fck\u00fbrdan ve 1062 kur\u00e2 ve 24.703 haneden ibarettir ki, bunun 55.216 n\u00fcfusu m\u00fcslim ve 17.015 n\u00fcfusu gayr-i m\u00fcslimdir. Haric-i hesap olan n\u00fcfus-\u0131 in\u00e2s ise z\u00fck\u00fbru m\u00fctec\u00e2vizdir. M\u00fclhak kasabalar ahalisi T\u00fcrk\u00e7e tekell\u00fcm edip kur\u00e2da bulunanlar K\u00fcrt\u00e7e, Zazaca s\u00f6yle\u015firler ve ekserisi T\u00fcrk\u00e7e de bilirler\u201d bilgisi yer almaktad\u0131r. Devam\u0131nda ise s\u0131ras\u0131yla Maden, Palu, E\u011fil, Ergani, \u00c7ermik, Siverek kasabalar\u0131na dair birer paragrafl\u0131k bilgiler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ergani\u2019ye ayr\u0131lan paragrafta \u015funlar yaz\u0131lmaktad\u0131r: \u00abErgani kasabas\u0131n\u0131n mevkii dil-ni\u015f\u00een olarak \u00e2b u havas\u0131 fevkal\u00e2de latif ve ba\u011f ve bah\u00e7eleri kes\u00eerdir. Ba\u011f ve bah\u00e7elerinde teferr\u00fcc ve \u00e2b u havas\u0131yla teneff\u00fc\u2019 olageldi\u011finden Diyarbekir\u2019den bazan tebdil-i hava i\u00e7in Ergani\u2019ye gidenler bulunur. Kara \u00fcz\u00fcm\u00fcnden imal olunan pestil ve sucu\u011fu makbuld\u00fcr. Ergani\u2019de pek \u00e7ok \u015farab imal olunur. Ergani kalesinde burc u b\u00e2r\u00fblar eseri ve d\u00f6rt adet su sarn\u0131c\u0131 oldu\u011fu gibi Z\u00fclk\u00fcfl Neb\u00ee aleyhissel\u00e2m\u0131n kale \u00fczerinde makam-\u0131 \u00e2l\u00eeleri bulunarak ziyaret-g\u00e2h-\u0131 en\u00e2md\u0131r. Sarn\u0131\u00e7lar at\u00eek ve ta\u015ftan oyulmu\u015f ve aralar\u0131 metin kemerlerle ittis\u00e2l edilmi\u015f oldu\u011fu halde der\u00fbnunda daima m\u00e2-i leziz doludur. Mevsim-i sayfda ve en s\u0131cak zamanlarda bile a\u011f\u0131z dayanamayacak derecede so\u011fuktur. Kasaba-i mezk\u00fbrenin k\u0131blesiyle garbisi aras\u0131nda ve iki saat mesafedeki Sultanp\u0131nar\u0131\u2019n\u0131n \u00f6te c\u00e2nibinde ta\u015ftan oyulmu\u015f bir ma\u011fara bulunup der\u00fbnunda lezizce bir su vard\u0131r ki, ma\u011faran\u0131n kap\u0131s\u0131ndan suya var\u0131nca ta\u015ftan oyulmu\u015f dereceler mevcuddur.\u00bb<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131t\u0131m yaz\u0131s\u0131n\u0131n en sonunda yer alan c\u00fcmlede ise; \u201cSiverek ve E\u011fil ve \u00c7ermik ve \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f ve Ergani nahiyelerinde birer R\u00fc\u015fdiye Mektebi vard\u0131r\u201d denilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/g.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4761\" width=\"695\" height=\"1025\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/g.jpg 343w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/g-203x300.jpg 203w\" sizes=\"(max-width: 695px) 100vw, 695px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><em><strong>Defa: 12<br>Saln\u00e2me-i Diyarbekir<br>K\u0131sm\u0131 Evvel<br>Sene-i Hicriye 1302 (1884-1885)<br>Vilayet Evrak ve Matbaa M\u00fcd\u00fcr\u00fc \u0130zzetl\u00fc Tevfik Efendi Tertip Etmi\u015ftir. Saln\u00e2me-i Vilayet-i Diyarbe<\/strong><\/em><strong>kir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><em><strong>Kaynak:<\/strong><br>Diyarbak\u0131r Saln\u00e2meleri 1286-1323 (1869-1905), 3. Cilt, Diyarbak\u0131r B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi, 1999-\u0130stanbul, s.273, 345.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><strong>12 Aral\u0131k 2013 tarihinde ve sonras\u0131nda<\/strong>:<br>http:\/\/www.erganihaber.net de,<br>http:\/\/yeniyurtgazetesi.com\/yazar.asp?yaziID=8033 de yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=dil-nisin\" rel=\"tag\">Dil-Ni\u015f\u00een<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=diyarbakir-buyuksehir-belediyesi\" rel=\"tag\">Diyarbak\u0131r B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani\" rel=\"tag\">ergani<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani-madeni-kasabasi\" rel=\"tag\">Ergani Madeni Kasabas\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani-madeni-sancagi\" rel=\"tag\">Ergani Madeni Sanca\u011f\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=livanin-mevkii-hal-i-haziri\" rel=\"tag\">Liv\u00e2n\u0131n Mevkii-H\u00e2l-i H\u00e2z\u0131r\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=salname-i-diyarbekir\" rel=\"tag\">Saln\u00e2me-i Diyarbekir<\/a><\/div>\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ergani\u2019nin nas\u0131l \u201cdil-ni\u015f\u00een\u201d (g\u00f6n\u00fclde yer tutan, ho\u015f) bir yer oldu\u011funa ge\u00e7meden \u00f6nce saln\u00e2menin ne oldu\u011fuyla ilgili k\u0131sa bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n faydal\u0131 olaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Saln\u00e2me, bir senelik olaylar\u0131 topluca g\u00f6stermek \u00fczere haz\u0131rlanan eserler i\u00e7in kullan\u0131lan bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. T\u00fcrk\u00e7eye Tanzimat\u2019tan sonra girmi\u015ftir. Fars\u00e7a \u201csene\u201d demek olan \u201csal\u201d ile yine Fars\u00e7a \u201cmektup\u201d, \u201ckitap\u201d anlam\u0131na gelen \u201cname\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesiyle olu\u015fmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cy\u0131ll\u0131k\u201dt\u0131r. Bat\u0131l\u0131lar saln\u00e2me veya y\u0131ll\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201cannuaire\u201d, \u201cannus\u201d, \u201cannale\u201d ve \u201calmanac\u201d s\u00f6zc\u00fcklerini kullanmaktad\u0131r. Saln\u00e2meler Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu resm\u00ee y\u0131ll\u0131klard\u0131r. Bu y\u0131ll\u0131klarda genel olarak Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun, \u00f6zel olarak da \u015fehirlerin y\u0131ll\u0131k olarak ekonomik, sosyal, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, ziraat ile ilgili istatistik\u00ee verileri yer almaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1064],"tags":[2015,2016,129,2014,1674,2013,2012],"class_list":["post-4760","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","tag-dil-nisin","tag-diyarbakir-buyuksehir-belediyesi","tag-ergani","tag-ergani-madeni-kasabasi","tag-ergani-madeni-sancagi","tag-livanin-mevkii-hal-i-haziri","tag-salname-i-diyarbekir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4760"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4762,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4760\/revisions\/4762"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}