{"id":4661,"date":"2014-03-05T12:18:00","date_gmt":"2014-03-05T12:18:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4661"},"modified":"2023-05-11T12:29:01","modified_gmt":"2023-05-11T12:29:01","slug":"ergani-madeni-maden-sancaginda-bulunan-kurumlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4661","title":{"rendered":"Ergani Madeni (Maden) Sanca\u011f\u0131\u2019nda Bulunan Kurumlar"},"content":{"rendered":"\n<p>Salnameler, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu resm\u00ee y\u0131ll\u0131klard\u0131r. Bu y\u0131ll\u0131klarda genel olarak Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun, \u00f6zel olarak da \u015fehirlerin y\u0131ll\u0131k olarak ekonomik, sosyal, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim ziraat ile ilgili istatistik\u00ee verileri yer almaktad\u0131r. Bilgiler k\u0131s\u0131tl\u0131 olsa bile, salnameler \u015fehir tarih\u00e7ilerinin, tarih\u00e7i ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ba\u015fvuru kaynaklar\u0131 aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ge\u00e7enlerde Diyarbak\u0131r\u2019la ilgili \u201c<strong>Salnamelere G\u00f6re Diyarbak\u0131r Vilayeti\u2019nde Dini ve Sosyal Yap\u0131<\/strong>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir \u201cy\u00fcksek lisans tezi\u201dni inceledim. Tezi, F\u0131rat \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dal\u0131 Dinler Tarihi Bilim Dal\u0131\u2019ndan \u015eeng\u00fcl Baydur haz\u0131rlam\u0131\u015f (Elaz\u0131\u011f-2007). Tezde, \u201cDiyarbak\u0131r Vilayeti\u2019ndeki Dini ve Sosyal Kurumlar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u201cErgani Madeni (Maden) Sanca\u011f\u0131nda Bulunan Kurumlar\u201da dair say\u0131sal veriler ve bu verilerden baz\u0131 \u00e7\u0131karsamalar yer almakta (s. 17-19). Salnamelerdeki bilgiler 1881-1902 y\u0131llar\u0131 aras\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r. S\u00f6z konusu edilen kurum ve kurumlara ait bilgiler genelde Erganimaden Sanca\u011f\u0131\u2019n\u0131n sancak merkezi Maden ile ilgilidir (Ergani kasabas\u0131yla bir alakas\u0131 yok).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bilgileri biraz sadele\u015ftirerek ve birazda \u00f6zetleyerek bilgilerinize sunmak istiyorum:<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Ergani Madeni (Maden) Sanca\u011f\u0131nda Bulunan Kurumlar:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>1-Cami ve Mescitler<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Maden Sanca\u011f\u0131\u2019nda 3 cami, 10 mescit vard\u0131r. Sanca\u011fa ba\u011fl\u0131 Palu kasabas\u0131nda 9 cami, \u00c7ermik kazas\u0131nda 5 cami kay\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>2-Kiliseler<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Maden Sanca\u011f\u0131 i\u00e7inde 3 H\u0131ristiyan ibadethanesi, 4 kilise, 1 Protestan ibadetg\u00e2h\u0131 kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Sanca\u011fa ba\u011fl\u0131 Palu kasabas\u0131nda 2 kilise, \u00c7ermik kasabas\u0131nda 1 kilise, 3 tane H\u0131ristiyanlara ait ibadethane kay\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>3-Mektepler<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>a-M\u00fcslim Mektepleri<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Maden\u2019de 1317-1319 Hicri (1901-1902) salnamelerinde sancakta 1 ibtidai, 4 S\u0131by\u00e2n mektebi g\u00f6z\u00fckmektedir. R\u00fc\u015fdiye Mektebinde iki \u00f6\u011fretmen ders vermekte ve \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131 58 civar\u0131ndad\u0131r. 1301 H. (1883-1884) y\u0131l\u0131nda \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131 70\u2019dir. \u0130lerleyen y\u0131llarda e\u011fitim faaliyeti devam etmekle beraber \u00f6\u011fretmen say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f g\u00f6zlenmektedir. Ders veren \u00f6\u011fretmenlerin hepsi M\u00fcslim\u2019dir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td>Yer<\/td><td>Yer Okul \u0130smi<\/td><td>\u00d6\u011fretmen Say\u0131s\u0131<\/td><td>M\u00fcslim &nbsp;<\/td><td>Talebe Toplam\u0131<\/td><\/tr><tr><td>Maden<\/td><td>Mektebi R\u00fc\u015fdiyesi<\/td><td>3<\/td><td>50<\/td><td>50<\/td><\/tr><tr><td>Maden Sanca\u011f\u0131na Tabi<\/td><td>\u00c7ermik Mektebi R\u00fc\u015fdiyesi<\/td><td>2<\/td><td>28<\/td><td>28<\/td><\/tr><tr><td>Maden Sanca\u011f\u0131na Tabi<\/td><td>Palu Kazas\u0131 Mektebi R\u00fc\u015fdiyesi<\/td><td>2<\/td><td>34<\/td><td>34<\/td><\/tr><tr><td>Maden Sanca\u011f\u0131na Tabi<\/td><td>E\u011fil Nahiyesi Mektebi R\u00fc\u015fdiyesi<\/td><td>1<\/td><td>34<\/td><td>34<\/td><\/tr><tr><td>Maden Sanca\u011f\u0131na Tabi<\/td><td>\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f Mektebi R\u00fc\u015fdiyesi<\/td><td>1<\/td><td>30<\/td><td>30<\/td><\/tr><tr><td>Maden<\/td><td>\u0130nas Mektebi R\u00fc\u015fdiyesi127<\/td><td>4<\/td><td>163<\/td><td>163<\/td><\/tr><tr><td>Maden<\/td><td>Palu Mektebi R\u00fc\u015fdiyesi<\/td><td>2<\/td><td>36<\/td><td>36<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu tabloda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Maden \u0130nas R\u00fc\u015fdiye mektebinde 1317 H. (1901-1902) maarif salnamesine g\u00f6re 163 \u00f6\u011frenci vard\u0131r. Bu say\u0131 di\u011fer okullara g\u00f6re \u00e7ok fazlad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Maden Sanca\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 Siverek kazas\u0131nda bulunan R\u00fc\u015fdiye Mektebinde 1302 H. (1884-1885) y\u0131l\u0131nda 70 \u00f6\u011frenci \u00f6\u011frenim g\u00f6rmektedir. Kazadaki S\u0131by\u00e2n Mektebinde 1302 H. Saln\u00e2mesi\u2019nde verilen bilgiye g\u00f6re 250 M\u00fcslim, 70 Gayrim\u00fcslim olmak \u00fczere toplam 320 \u00f6\u011frenci e\u011fitim-\u00f6\u011fretim faaliyetine kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bilgiye g\u00f6re M\u00fcsl\u00fcman \u00f6\u011frencilerin say\u0131s\u0131 daha fazla g\u00f6r\u00fclmektedir. Palu kasabas\u0131nda ise 1 medrese, 1 r\u00fc\u015fdi, 2 ibtid\u00e2i okul mevcuttur. \u00c7ermik kasabas\u0131nda ise 1 medrese, 1 r\u00fc\u015fdi ve 2\u2019de ibtid\u00e2i mektep vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>b-Gayrim\u00fcslim Mektepleri<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Maden sanca\u011f\u0131nda 3 H\u0131ristiyan mektebi mevcuttur. 1301 H. (1883-1884) senesinde 30 M\u00fcslim, 45 Rum, 30 Ermeni olmak \u00fczere toplam 105 talebe okumaktad\u0131r. Fazla \u00f6\u011frencisi olan millet Rumlard\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman ve Ermenilerin say\u0131s\u0131 ayn\u0131d\u0131r. 1302 H. (1884-1885) y\u0131l\u0131nda ise S\u0131by\u00e2n mektebinde 20 M\u00fcslim, 25 Rum, 20 Ermeni olmak \u00fczere toplam 65 \u00f6\u011frenci bu okulda okumaktad\u0131r. Palu kasabas\u0131 ise 3 H\u0131ristiyan mektebi vard\u0131r. \u00c7ermik kasabas\u0131nda ise 3 H\u0131ristiyan mektebi kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Maden\u2019de Ermeni Mektebi ismiyle Ermeni Cemaatine ait olarak e\u011fitim vermekteydi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>4-Tekke, Hangah, Hamam ve Ziyaretgahlar<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Maden Sanca\u011f\u0131nda 3 han, 3 hamam ve 30 \u00e7e\u015fme; Palu kasabas\u0131 derununda 3 han,1 hamam; \u00c7ermik\u2019te ise 2 han, 1 hamam ve 6 \u00e7e\u015fme bulunur.<\/p>\n\n\n\n<p>Maden sanca\u011f\u0131nda bulunan kurumlar\u0131n de\u011ferlendirmesi \u015f\u00f6yledir: Ergani Madeni Sanca\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 Palu kasabas\u0131nda 9 cami varken sancakta bu say\u0131 3\u2019t\u00fcr. Sancakta kiliseler bulunmakla birlikte kazalarda da kiliseler bulunmaktad\u0131r. Bu \u015funu g\u00f6stermektedir; Gayrim\u00fcslimler kasabalarda da serbest ibadet ortam\u0131 i\u00e7inde ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. 1302 H. (1884-1885) Y\u0131l\u0131nda M\u00fcslim ve Gayrim\u00fcslim \u00f6\u011frenciler bir arada e\u011fitim g\u00f6rmektedir. Kazalarda r\u00fc\u015fdiye mektebleri ve medreseler bulunmaktad\u0131r. Maden Sanca\u011f\u0131\u2019nda 1301 H. (1883-1884) y\u0131l\u0131nda verilen bilgiye g\u00f6re en fazla \u00f6\u011frencisi bulunan Gayrim\u00fcslim milleti Rumlard\u0131r. \u0130kinci s\u0131rada ise Ermeni cemaatidir. S\u0131by\u00e2n mektebinde Gayrim\u00fcslim \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131 M\u00fcslimlerden fazlad\u0131r. Bunun sebebi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kendilerine ait okullarda okumalar\u0131 olabilir. Palu kasabas\u0131 ve \u00c7ermik kasabas\u0131nda H\u0131ristiyanlara ait 3 mekteb kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Bu say\u0131dan anla\u015f\u0131lan \u015fudur ki burada Gayrim\u00fcslimler kendi okullar\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Maden sanca\u011f\u0131nda \u00e7e\u015fme say\u0131s\u0131 di\u011fer il\u00e7elerin be\u015f kat\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bunlar\u0131 okuduktan sonra \u015fu soruyu sorabiliriz<\/strong>: Yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en kurumlara ne oldu, Ermeni ve Rumlar \u015fimdi nerede?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A\u00e7\u0131klama<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yaz\u0131y\u0131, Mart 2011\u2019de yazd\u0131m. Yaz\u0131y\u0131 yazd\u0131ktan sonra bir\u00e7ok Maden\u2019li arkada\u015fla telefonla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimiz oldu. G\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm arkada\u015flar an\u0131lan tezde yer alan bilgilerin bir\u00e7o\u011funun do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayr\u0131ca 1999\u2019da Diyarbak\u0131r B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi\u2019nin yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu 5 ciltlik <strong>Diyarbak\u0131r Salnameleri<\/strong> ve L\u00fctfi Ergene\u2019nin haz\u0131rlay\u0131p 1995\u2019te yay\u0131nlanan <strong>Ge\u00e7mi\u015ften G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Bak\u0131r Maden<\/strong> kitab\u0131 gibi eserlerden s\u00f6z konusu bilgilerin al\u0131narak farkl\u0131 \u015fekilde sunuldu\u011funu bildirdiler. Arkada\u015flar\u0131ma inand\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in yaz\u0131y\u0131 yay\u0131nlamay\u0131p ask\u0131ya ald\u0131m. Birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce ar\u015fivimi kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken 3 y\u0131l \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131 yeniden g\u00f6z\u00fcme ili\u015fti ve bilgilerin do\u011frulu\u011funu veya ba\u015fka yerlerden al\u0131nm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rakarak, mevcut durumu az da olsa yans\u0131tmaya vesile olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek yaz\u0131y\u0131 yay\u0131nlamaya karar verdim. Tez, F\u0131rat \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dal\u0131 Dinler Tarihi Bilim Dal\u0131\u2019n\u0131n onay verdi\u011fi bir \u201cY\u00fcksek Lisans Tezi\u201d oldu\u011fu i\u00e7in, \u00fcniversitenin tezde yer alan bilgilerin do\u011frulu\u011fu veya ba\u015fka yerlerden al\u0131nm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 konusunda en az\u0131ndan bir a\u00e7\u0131klama yapmas\u0131 gerekir. Do\u011fru olan budur, ama a\u00e7\u0131klama yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bilim eti\u011finin k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131 bile olmaz bizim k\u0131s\u0131rla\u015fan \u00fcniversitelerimizde.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaynak<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeng\u00fcl Baydur, <strong>Salnamelere G\u00f6re Diyarbak\u0131r Vilayeti\u2019nde Dini ve Sosyal Yap\u0131<\/strong>, (Y\u00fcksek Lisans Tezi), F\u0131rat \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dal\u0131 Dinler Tarihi Bilim Dal\u0131, Elaz\u0131\u011f-2007, s. 17-19.)<\/p>\n\n\n\n<p><em>5 Mart 2014 tarihinde http:\/\/www.erganihaber.net<\/em> <em>de yay\u0131nland\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=cermik-2\" rel=\"tag\">\u00e7ermik<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=diyarbakir\" rel=\"tag\">diyarbak\u0131r<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=diyarbakir-salnameleri\" rel=\"tag\">Diyarbak\u0131r Salnameleri<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=elazig\" rel=\"tag\">Elaz\u0131\u011f<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani\" rel=\"tag\">ergani<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ergani-madeni-sancagi\" rel=\"tag\">Ergani Madeni Sanca\u011f\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=firat-universitesi\" rel=\"tag\">F\u0131rat \u00dcniversitesi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=gunumuze-bakir-maden\" rel=\"tag\">G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Bak\u0131r Maden<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=lutfi-ergene\" rel=\"tag\">L\u00fctfi Ergene<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=maden\" rel=\"tag\">maden<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=osmanli-devleti\" rel=\"tag\">Osmanl\u0131 Devleti<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=salnameler\" rel=\"tag\">Salnameler<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=sengul-baydur\" rel=\"tag\">\u015eeng\u00fcl Baydur<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Salnameler, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu resm\u00ee y\u0131ll\u0131klard\u0131r. Bu y\u0131ll\u0131klarda genel olarak Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun, \u00f6zel olarak da \u015fehirlerin y\u0131ll\u0131k olarak ekonomik, sosyal, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim ziraat ile ilgili istatistik\u00ee verileri yer almaktad\u0131r. Bilgiler k\u0131s\u0131tl\u0131 olsa bile, salnameler \u015fehir tarih\u00e7ilerinin, tarih\u00e7i ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ba\u015fvuru kaynaklar\u0131 aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r. Ge\u00e7enlerde Diyarbak\u0131r\u2019la ilgili \u201cSalnamelere G\u00f6re Diyarbak\u0131r Vilayeti\u2019nde Dini ve Sosyal Yap\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir \u201cy\u00fcksek lisans tezi\u201dni inceledim. Tezi, F\u0131rat \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dal\u0131 Dinler Tarihi Bilim Dal\u0131\u2019ndan \u015eeng\u00fcl Baydur haz\u0131rlam\u0131\u015f (Elaz\u0131\u011f-2007). Tezde, \u201cDiyarbak\u0131r Vilayeti\u2019ndeki Dini ve Sosyal Kurumlar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u201cErgani Madeni (Maden) Sanca\u011f\u0131nda Bulunan Kurumlar\u201da dair say\u0131sal veriler<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1064],"tags":[1107,115,1676,1672,129,1674,1673,1675,1670,895,1671,1669,1668],"class_list":["post-4661","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","tag-cermik-2","tag-diyarbakir","tag-diyarbakir-salnameleri","tag-elazig","tag-ergani","tag-ergani-madeni-sancagi","tag-firat-universitesi","tag-gunumuze-bakir-maden","tag-lutfi-ergene","tag-maden","tag-osmanli-devleti","tag-salnameler","tag-sengul-baydur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4661"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4662,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4661\/revisions\/4662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}