{"id":4623,"date":"2007-12-01T19:38:00","date_gmt":"2007-12-01T19:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4623"},"modified":"2023-07-02T11:21:41","modified_gmt":"2023-07-02T11:21:41","slug":"gidisat-kiyametin-mi-yeniden-varolusun-mu-alameti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4623","title":{"rendered":"Yapay Hayat\u0131n Eli Kula\u011f\u0131nda&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Bilim ve Gelecek Dergisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Aral\u0131k 2007, Say\u0131: 46<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Gidi\u015fat K\u0131yametin mi, Yeniden Varolu\u015fun mu Al\u00e2meti?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yeni bir \u00e7a\u011f\u0131n kap\u0131s\u0131 araland\u0131; farkl\u0131 bir \u00e7a\u011fa girmek \u00fczereyiz. Bilgi devriminin ger\u00e7ek devrimci etkisi yeni yeni hissedilmeye ba\u015flan\u0131yor. Bilgi paradan daha h\u0131zl\u0131 hareket ediyor; ak\u0131llara durgunluk veren teknolojik geli\u015fmeler ya\u015f\u0131yoruz. Teknolojideki geli\u015fmeler; kendimizi, de\u011ferlerimizi ve kurumlar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden incelemeye ve de\u011fi\u015fime zorluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, fizi\u011fin sundu\u011fu model ve metafordan biyolojinin sundu\u011fu model ve metaforlara ge\u00e7i\u015fle ba\u015flad\u0131, ama biyoloji fizi\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti. Bundan sonra \u00e7ekirdek, k\u00f6k, gen, genetik, DNA, hormon, vir\u00fcs, bakteri, mantar, biyolojik silah\/sald\u0131r\u0131 ve benzeri biyolojik terimleri s\u0131k s\u0131k duyaca\u011f\u0131z\/kullanaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>Biyoteknolojik ilerleme ve biyolojik-elektronik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n devasa boyutlara ula\u015fmas\u0131 sonucu biyolojik ya da elektronik bilgi ak\u0131\u015f\u0131 sistemleri birbirlerini destekledi\u011finden, bilgisayarlar ya\u015fam\u0131n gizleri \u00fczerindeki \u00f6rt\u00fcy\u00fc kald\u0131rmaya, biyoloji ise yeni bilgi kaynaklar\u0131n\u0131 ve sistemlerini geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. 1980\u2019lerde molek\u00fcler biyoteknoloji patlamas\u0131 oldu, biyoteknoloji gen teknolojisi d\u00fczeyinde i\u015flem g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131. \u201c<em>Beynin kimyas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmemiz bile olas\u0131d\u0131r<\/em>\u201d diyenlerin yan\u0131nda, \u201c<em>d\u00fc\u015f\u00fcnen bilgisayarlar<\/em>\u201d ku\u015fa\u011f\u0131na ge\u00e7i\u015fi elektronik de\u011fil, biyoloji sa\u011flayacakt\u0131r diyenler de var.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 itibariyle genetikle ilgili geli\u015fmeler geometrik art\u0131\u015f g\u00f6stermekte; \u00e7ok ciddi ve ilgin\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. <strong>New Scientist <\/strong>adl\u0131 derginin bildirdi\u011fine g\u00f6re; \u201c<em>Genetik M\u00fchendisli\u011fi gerekli haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r, art\u0131k kollar\u0131 s\u0131vay\u0131p i\u015fe koyulmaya haz\u0131rd\u0131r<\/em>.\u201d Lord Ritchie-Calder; \u201c<em>Nas\u0131l plastikle, metalle oynan\u0131yor, onlara diledi\u011fimiz bi\u00e7imi verebiliyorsak, \u015fimdi de art\u0131k canl\u0131 modeller imal edebilecek duruma gelmi\u015f bulunuyoruz<\/em>\u201d demektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada s\u00f6z konusu edilen gen m\u00fchendisli\u011fidir. Gen m\u00fchendisli\u011fi, biyoteknolojinin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin geli\u015ftirdi\u011fi en \u00f6nemli tekniktir; k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir ya\u015fam bilimi olarak bize ya\u015fam\u0131n s\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zme olana\u011f\u0131n\u0131 veriyor. Gen; i\u00e7inde bulundu\u011fu h\u00fccre ve organizmalarda \u00f6zel bir etkisi olan, ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa ve h\u00fccreden h\u00fccreye ge\u00e7en kal\u0131t\u0131msal \u00f6\u011fe olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. S\u00f6zc\u00fck olarak, Yunanca do\u011furmak anlam\u0131na gelen \u201c<em>ganan<\/em>\u201ddan gelmektedir. Genler, bir anne ve baban\u0131n karakteristiklerinin \u00e7ocuklar\u0131na ge\u00e7mesini sa\u011flar. Bir bilgisayar ya da araba \u00fcretiminde uyulmas\u0131 gereken ko\u015fullar\u0131 and\u0131r\u0131r ve par\u00e7alar\u0131n nas\u0131l d\u00fczenlenece\u011fini g\u00f6steren bir talimat listesine de benzetilebilir. Ne var ki devre ya da par\u00e7ac\u0131klar\u0131 de\u011fil proteinleri tan\u0131mlar; talimatlar, bir k\u00e2\u011f\u0131da de\u011fil DNA molek\u00fcllerine kodlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 talimatlar\u0131 i\u00e7erebilecek boyutlarda bulunan tek h\u00fccredeki DNA\u2019n\u0131n birbirine ge\u00e7mi\u015f halkalar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yakla\u015f\u0131k 2 metre kadar uzayabilir: \u201c<em>Bir insan\u0131n v\u00fccudundaki DNA\u2019lar, ay ile d\u00fcnya aras\u0131nda 8.000 kez gidip gelecek uzunluktad\u0131r<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan geninin haritas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla ilgili de\u011fi\u015fik \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ama 1962\u2019de Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc alm\u0131\u015f bilim adam\u0131 Dr. James D. Watson\u2019un 1988\u2019de ABD\u2019nin finanse etti\u011fi bir projenin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine kat\u0131lmay\u0131 kabul etmesiyle, insan geninin haritas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ileri yeni bir boyut kazanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu projenin hedefi insan v\u00fccudundaki t\u00fcm genlerin haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p kimyasal tan\u0131mlar\u0131n\u0131 yapmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Genetikle ilgili, daha do\u011frusu biyoteknoloji konusunda da, -ba\u015fka alanda oldu\u011fu gibi- liderlik ABD\u2019dedir. Genetik m\u00fchendisli\u011finin iki \u00f6nemli ele\u015ftirmeni, Jeremy Rifkin ve Ted Howard, <strong>Tanr\u0131 Rol\u00fcn\u00fc Kim Oynayacak? <\/strong>adl\u0131 kitaplar\u0131nda konuyla ilgili \u015funlar\u0131 yazmaktad\u0131rlar:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>Amerika\u2019da genetik m\u00fchendisli\u011fi de t\u0131pk\u0131 montaj hatt\u0131 y\u00f6ntemiyle \u00fcretim, otomobil, a\u015f\u0131, bilgisayar ve di\u011fer b\u00fct\u00fcn teknolojiler gibi bir g\u00fcn yayg\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131lacak. Genetik alandaki her ilerleme ticari bak\u0131mdan uygulanabilir bir nitelik kazan\u0131nca da t\u00fcketiciden yeni taleplerin gelmesini sa\u011flayacak ve yeni bir teknoloji i\u00e7in gerekli olan bir pazar yaratacakt\u0131r<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>1988\u2019de Toronto\u2019da d\u00fczenlenen <strong>16. Uluslararas\u0131 Genetik Kongresi<\/strong>, e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir ilgi toplad\u0131. Otuz y\u0131l \u00f6nceki kongreye 20 \u00fclkeden 2.000 bilim insan\u0131 kat\u0131l\u0131rken, 1988\u2019deki kongreye kat\u0131lan bilim insan\u0131 say\u0131s\u0131 4.000, \u00fclke say\u0131s\u0131 80\u2019i bulmu\u015ftur. Toronto\u2019nun York \u00dcniversitesi\u2019nden Dr. Robert Haynes, kongrenin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda; \u201c<em>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, genleri belirleyebiliyor, tartabiliyor, \u00f6l\u00e7ebiliyor, sayabiliyor, de\u011fi\u015ftirebiliyor, kopya edilebiliyor ve test t\u00fcplerinde mutasyona u\u011fratabiliyoruz; h\u00fccreden h\u00fccreye aktararak, t\u00fcrler aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131 zorlayabiliyoruz<\/em>\u201d demi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, ara\u015ft\u0131rmalar bir yandan ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesine b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sunarken, di\u011fer yandan da insanlar\u0131 huzursuz eden sorular g\u00fcndeme getirmektedir. Nas\u0131l m\u0131? Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yak\u0131ndan inceledi\u011fimizde insanlar\u0131n, kurumlar\u0131n kayg\u0131lar\u0131n\u0131 daha iyi anlam\u0131\u015f oluruz.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Mikro-organizmalar veya molek\u00fcler biyoloji ile ilgili yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar<\/em><\/strong><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fcy\u00fck \u015firketler biyolojinin ticari ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yollar\u0131n\u0131 aramaktad\u0131rlar. California\u2019da bulunan ve d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc bir\u00e7ok genetik uzman\u0131n\u0131n parayla ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu Cetus \u015eirketinin ba\u015fkan\u0131na g\u00f6re, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda \u201c<em>\u00f6nem bak\u0131m\u0131ndan biyoloji, kimyan\u0131n yerini alacakt\u0131r<\/em>\u201d. Moskova\u2019da devletin resmi politikas\u0131n\u0131 dile getiren bir yaz\u0131da, \u201c<em>ulusal ekonomide mikro-organizmaya daha \u00e7ok yer verilmesi<\/em>\u201d istenmektedir. Bat\u0131l\u0131 baz\u0131 \u015firketler, egzoz gaz\u0131n\u0131 kontrol etmek ve kirlenmeyle ilgili bilgileri, bu bilgiler \u00fczerine motoru ayarlayacak olan bir mini-proses makinesine g\u00f6ndermek \u00fczere enzimleri otomobillere yerle\u015ftirmeyi hayal etmektedirler.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00fct\u00fcrist, yani gelecek bilimci John McHale ve e\u015fi, <strong>\u0130nsan\u0131n Temel \u0130htiya\u00e7lar\u0131 <\/strong>adl\u0131 kitaplar\u0131nda, ileri biyoteknolojinin Birinci Dalga toplumlar\u0131na, yani tar\u0131m toplumlar\u0131na \u00e7ok \u015fey vaat etti\u011fini; bu teknolojilerin i\u00e7ine deniz \u00e7iftliklerinden, ha\u015farat\u0131n ve di\u011fer organizmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sel\u00fcloz \u00fcretim i\u015finde kullan\u0131lmas\u0131na, mikroorganizmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sel\u00fcloz at\u0131klar\u0131n\u0131n ete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine, euphorbia gibi bitkilerin s\u00fclf\u00fcrs\u00fcz yak\u0131t haline getirilmesine kadar her \u015feyin girdi\u011fini yazmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>The New York Times <\/strong>gazetesi, \u201c<em>de\u011ferli madenleri bulup \u00e7\u0131karmas\u0131 i\u00e7in metale susam\u0131\u015f mikroplar<\/em>\u201d bulmaktan s\u00f6z etmektedir. \u015eirketler yeni \u201c<em>icat ettikleri<\/em>\u201d canl\u0131 varl\u0131klar i\u00e7in patent almak \u00fczere ba\u015fvurmu\u015f ve alm\u0131\u015flar bile. \u00d6rne\u011fin, ilk biyoteknoloji patenti 1980 y\u0131l\u0131nda ham petrol\u00fc par\u00e7alamak amac\u0131yla genetik yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilmi\u015f bir mikrop geli\u015ftiren General Electric ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131ndan Dr. Ananda Chakrabarrty\u2019ye verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu i\u015fte \u00e7ok k\u00e2r olmas\u0131 nedeniyle, \u015fimdi t\u00fcm ulus\u00f6tesi b\u00fcy\u00fck \u015firketler g\u00f6zlerini bu alana dikmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Genetik\u00e7i J. Craig Venter\u2019in firmas\u0131 Synthetic Genomics, etanol ya da hidrojen gibi yak\u0131tlar \u00fcretebilen sentetik b\u00f6ceklere ili\u015fkin tart\u0131\u015fmal\u0131 patentleri ald\u0131. \u015eirket, 13 Haziran 2007\u2019de d\u00fcnya y\u00fczeyinin alt\u0131ndaki k\u00f6m\u00fcr\u00fc veya petrol\u00fc temiz yak\u0131ta d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilen do\u011fal mikroplar\u0131 bulup bunlar \u00fczerinde de\u011fi\u015fikler yapmak i\u00e7in enerji devi BP PLC ile anla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Venter, sentetik biyolojinin \u201c<em>Mikropsoft<\/em>\u201du olmay\u0131 ama\u00e7lamakla su\u00e7lansa da; o, mikroorganizmalar \u201c<em>ABD\u2019de ula\u015f\u0131m i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz b\u00fct\u00fcn yak\u0131t\u0131 sa\u011flama potansiyeline sahip<\/em>\u201dtir deyip; \u201c<em>genetik kral\u0131 yerine art\u0131k petrol kral\u0131 oluyorum<\/em>\u201d diye espri yapmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tokyo Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden Isao Karube ise, tamamen protein ve organik polimerlerden olu\u015fan bir \u201c<em>tazelik \u00e7ipi<\/em>\u201d geli\u015ftirdi. S\u00fcpermarketlerde sat\u0131lan paket bal\u0131klara tak\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen tazelik \u00e7ipi, bal\u0131k bayatlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda yay\u0131lan koku belirleniyor; bal\u0131\u011f\u0131n renk de\u011fi\u015ftirmesinden, tazeli\u011fini yitirdi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u015eimdi de di\u011fer besinler i\u00e7in \u201c<em>tazelik \u00e7ipi<\/em>\u201dnin geli\u015ftirilmesi tasarlan\u0131yor. Bu biyomolek\u00fcller ayg\u0131t, organik\/canl\u0131 bilgisayardan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil!<\/p>\n\n\n\n<p>Yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fmalar plastik, g\u00fcbre, kuma\u015f, boya, b\u00f6cek ilac\u0131 ve daha bir s\u00fcr\u00fc \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fcretiminde petrole duyulan ihtiyac\u0131 ya azaltacak ya da b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yok edecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Theodore J. Gordon \u015f\u00f6yle diyor: \u201c<em>Bir kez ba\u015flad\u0131k m\u0131, biyoloji sayesinde dokuyla uyum halinde bir g\u00f6mlek ya da kad\u0131n g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fcn dokusundan yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u015filte \u00fcretebilir miyiz diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flayaca\u011f\u0131z.<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Bitkilere y\u00f6nelik yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar<\/em><\/strong><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bitkiler \u00fczerinde \u00e7ok de\u011fi\u015fik ama\u00e7larla \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. Louisiana Eyalet \u00dcniversitesi biyokimyac\u0131lar\u0131ndan Jasse Jaynes, Peru\u2019daki Uluslararas\u0131 Patates Merkezinden John Dodds ile birlikte y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonucunda, etin protein de\u011ferini i\u00e7eren bir patates t\u00fcr\u00fc \u00fcretmeyi umuyor. Jaynes, \u201c<em>Sentezini ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fim genler, i\u00e7erikte aminoasit kalmamas\u0131 ko\u015fuluyla, biftekte bulunandan \u00e7ok daha yararl\u0131 proteinler kodlayabiliyor<\/em>\u201d diyor. Jaynes, ayr\u0131ca pirin\u00e7 ve manyok gibi yayg\u0131n bi\u00e7imde t\u00fcketilen besinler \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ve, \u201c<em>Biyoteknoloji ve gen m\u00fchendisli\u011fi, geli\u015fmekte olan d\u00fcnyan\u0131n insanlar\u0131na b\u00fcy\u00fck yarar sa\u011flayacakt\u0131r<\/em>\u201d saptamas\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Monsanto\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen biyoteknolojik bir \u00e7al\u0131\u015fma ile parazit, vir\u00fcs ve zararl\u0131 ila\u00e7lara kar\u015f\u0131 kendili\u011finden diren\u00e7 g\u00f6steren bir domates t\u00fcr\u00fc geli\u015ftirildi. Compbell Soup ile birlikte domatesleri geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan California\u2019daki Calgene \u015firketinden mikrobiyolog William Hiatt, \u201c<em>D\u00fckk\u00e2nlarda sat\u0131lan sebze ve meyvelerin \u00e7o\u011fu, daha olgunla\u015fmadan toplanm\u0131\u015ft\u0131r<\/em>\u201d diyor. T\u00fcketiciler ise olgun, k\u0131rm\u0131z\u0131 domates yemek istiyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, nakliyeciler, yumu\u015fama ya da olgunla\u015fma olana\u011f\u0131 bulamam\u0131\u015f sert domatesleri etilen gaz\u0131 kullanarak koyula\u015ft\u0131r\u0131yor. California \u00dcniversitesi bitki genetik\u00e7ilerinden Alan Bennett, domateslerin \u201c<em>\u015firin, sert ve ye\u015fil bir beyzbol topu<\/em>\u201dnu and\u0131rd\u0131klar\u0131 ve iti\u015f kak\u0131\u015fa dayan\u0131kl\u0131 olduklar\u0131 s\u0131rada hasat edildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Ve yine California \u00dcniversitesi\u2019nde, biyologlar, g\u00fc\u00e7l\u00fc, hastal\u0131klara diren\u00e7li a\u011fa\u00e7lar yeti\u015ftirebilmek i\u00e7in, ceviz, elma, portakal ve di\u011fer meyvelerin \u00e7ekirdeklerine bu bitkilerin farkl\u0131 t\u00fcrlerinden al\u0131nan genleri yerle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Cornell \u00dcniversitesi\u2019nde bilim insanlar\u0131, kabu\u011fu soyuldu\u011funda kararmayan yeni elma t\u00fcr\u00fc yeti\u015ftiriyor. ABD\u2019de domates ve patates geni birle\u015ftirilip tek bir fidan\u0131n\u0131n topra\u011f\u0131n alt\u0131ndaki k\u0131sm\u0131ndan patates, topra\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcndeki k\u0131sm\u0131ndan da domates \u00fcretimine ba\u015fland\u0131. Rusya\u2019da 2 metre boyunda 80 cm \u00e7ap\u0131nda salatal\u0131\u011f\u0131n\/h\u0131yar\u0131n hasad\u0131 yap\u0131lmakta. Japonlar ise, \u00e7ekirdeksiz karpuz \u00fcretimine ge\u00e7tiler.<\/p>\n\n\n\n<p>Bitki h\u00fccreleri \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bir sonucu olarak; yak\u0131nda, laboratuvarlarda \u00e7ikolata, tahin helvas\u0131, dut pekmezi, domates\/biber sal\u00e7as\u0131 \u00fcretmeye ba\u015flarlarsa hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rmay\u0131n!..<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Hayvanlar y\u00f6nelik yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar<\/em><\/strong><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bitkilerde oldu\u011fu gibi, hayvanlar \u00fczerinde de de\u011fi\u015fik ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. 1987\u2019de Amerikal\u0131 ve \u0130ngiliz bilim insanlar\u0131 koyunlar\u0131n meme keselerine insan genleri aktararak, kan p\u0131ht\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir kimyasal madde elde ettiler. \u201c<em>Fakt\u00f6r 9<\/em>\u201d olarak an\u0131lan madde, koyundan sa\u011f\u0131lan s\u00fct\u00fcn i\u00e7erisinden s\u00fcz\u00fcl\u00fcp hemofilli hastal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 kullan\u0131l\u0131yor. S\u00f6z konusu y\u00f6ntemi uygulayan ABD ila\u00e7 firmas\u0131 Rorer, ineklerden insan alb\u00fcmini i\u00e7eren s\u00fct al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir i\u015flem \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. S\u00fct sa\u011flayan hayvanlar, ila\u00e7 fabrikalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir. Kan p\u0131ht\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zen ve bir\u00e7ok kalp krizi hastas\u0131n\u0131n hayat\u0131n\u0131 kurtarm\u0131\u015f olan TPA, genetik yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilmi\u015f farelerin s\u00fct\u00fcnden \u00fcretildi\u011fi \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi. Integrated Genetics\u2019in ara\u015ft\u0131rma grubu liderlerinden Katherine Gordon, ke\u00e7i s\u00fct\u00fcnden de TPA sa\u011flanabilece\u011fini belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Genetik\u00e7i Dr. Philip Leder ile Genentech Inc. Bilim adamlar\u0131ndan Dr. Timothy A. Stewarg, insanlarda ve di\u011fer memelilerde kansere yol a\u00e7an bir geni izole etmeyi ba\u015farm\u0131\u015f ve bunu fare yumurtalar\u0131na enjekte etmi\u015ftir. Do\u011fan fare, deney amac\u0131yla t\u00fcm \u00fclkedeki laboratuvarlara g\u00f6nderilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD bizon pazar\u0131n\u0131 doyuracak say\u0131da bizon yeti\u015ftirmek i\u00e7in, Wyoming\u2019deki \u00e7iftlik sahipleri ile bilim \u00e7evreleri ineklerin bizonlara annelik etmesini sa\u011flayacak \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yorlar. Wyoming \u00dcniversitesi\u2019nden bilim insanlar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla hormonlanm\u0131\u015f bizonlar d\u00f6lleniyor ve geli\u015fen embriyon ineklere yerle\u015ftirilerek bizonun hamilelik s\u00fcrecine girmesi \u00f6nlenip daha fazla embriyon olu\u015fturmas\u0131 sa\u011flan\u0131yor. Bu y\u00f6ntem ile t\u00fckenme tehlikesi i\u00e7erisinde olan t\u00fcrlerin \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 da tasarlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>1988\u2019de, Shady Side\u2019deki (Maryland) Chesapeake Bay Enstit\u00fcs\u00fcnde ilk olarak genetik yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilmi\u015f bir sazan bal\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirildi. Bu bal\u0131k, normal sazan bal\u0131\u011f\u0131ndan %20 oran\u0131nda daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyordu. \u00c7elikba\u015f alabal\u0131\u011f\u0131ndan tek bir gen al\u0131p kopyas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karan bilim insanlar\u0131, bal\u0131klar\u0131n b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131ran bir hormon yaratm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Yine 1988\u2019de, Edinburgh\u2019daki Hayvan Fizyolojisi ve Geneti\u011fi Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde Margaret Perry ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00e7al\u0131\u015fmayla ilk t\u00fcp tavuklar\u0131 d\u00fcnyaya geldi. Bir embriyon, kavanoz i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcmeye ba\u015flad\u0131; daha sonra bir yumurta i\u00e7ine yerle\u015ftirerek normal geli\u015fim s\u00fcrecine b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1988\u2019de, Wheelock\u2019taki (Texas) bir \u00e7iftlikte insan yap\u0131m\u0131 embriyonlardan, genetik yap\u0131lar\u0131 birbirinin ayn\u0131 olan safkan buza\u011f\u0131 \u00fcretildi. H\u00fccre \u00e7ekirdeklerinin etkin duruma getirilmesi y\u00f6ntemiyle \u00fcretilen bu buza\u011f\u0131lar, s\u0131radan ineklerle \u00e7iftle\u015ftirilebilir. Gelece\u011fin \u00fcreticileri, tek bir embriyondan \u00e7ok say\u0131da ve \u00f6ncekilere oranla \u00e7ok daha besili inek, koyun elde edebilecekler. Bu y\u00f6ntemi geli\u015ftiren Calgary \u00dcniversitesi fizyologlar\u0131ndan Dr. Sten M. Willadsen, \u201c<em>Bu y\u00f6ntemle kuramsal olarak, birbirinin ayn\u0131 olan \u00e7ok say\u0131da hayvan yeti\u015ftirilebilir<\/em>\u201d diyor. (Burada \u201c<em>hayvan<\/em>\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc yerine \u201c<em>insan<\/em>\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn!)<\/p>\n\n\n\n<p>Gen aktar\u0131m\u0131\/de\u011fi\u015fimi konusunda Massachusetts General Hospital\u2019da molek\u00fcl biyolojisi yard\u0131mc\u0131 profes\u00f6r\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015fan Brian Seed, \u201c<em>10-15 y\u0131l sonra, \u00e7ocuklar birbirilerine genetik yap\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015ftirilmi\u015f kuzular arma\u011fan etmeye ba\u015flarsa hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rmay\u0131n<\/em>\u201d derken, BioTechnica International\u2019dan Lynn Klotz, \u201c<em>Mitolojilerdeki garip yarat\u0131klar\u0131n yeniden yarat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Ne var ki t\u00fcrler aras\u0131nda gen aktar\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131rken ortaya \u00e7\u0131kabilecek olas\u0131l\u0131klar\u0131 da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir<\/em>\u201d demektedir. Yani, bir kaza sonucu garip yarat\u0131klar\u0131n yarat\u0131labilece\u011fini dolayl\u0131 yollardan kabul etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir \u00f6nemli geli\u015fme de, ilk kopya hayvan Dolly\u2019yi yaratan ekibin ba\u015fkan\u0131 Ian Wilmut\u2019un, k\u00f6k h\u00fccre ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda insan embriyonu klonlamay\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bas\u0131nda \u00e7\u0131kan haberlere g\u00f6re \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n Edinburg \u00dcniversitesi\u2019nde g\u00f6revli olan Profes\u00f6r Ian Wilmut, Japonlar taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen yeni y\u00f6ntemin ciddi t\u0131bbi sorunlar\u0131n tedavisinde kullan\u0131labilece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, tedavi ama\u00e7l\u0131 k\u00f6k h\u00fccre ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda insan cenini klonlamaktan vazge\u00e7ti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Wilmut\u2019un ilham kayna\u011f\u0131, Japonya\u2019n\u0131n Kyoto \u00dcniversitesi\u2019nden Prof. Shinya Yamanaka, insan yumurtas\u0131 kullanmadan, hastan\u0131n h\u00fccrelerini do\u011frudan k\u00f6k h\u00fccreye \u00e7eviren bir teknik \u00f6neriyor. Yeni y\u00f6ntemle, k\u00f6k h\u00fccreler deri dokusundan elde ediliyor ve genetik a\u00e7\u0131dan de\u011fi\u015ftirilmi\u015f bu yeti\u015fkin h\u00fccreler, k\u00f6k h\u00fccrelere benzer, onlar kadar esnek ve hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 bir yap\u0131ya kavu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Teorik olarak, bu \u201c<em>yeniden programlanm\u0131\u015f<\/em>\u201d h\u00fccreler, bedendeki 200 farkl\u0131 h\u00fccre t\u00fcr\u00fcne, hatta dokular\u0131 ve organlar\u0131 olu\u015fturan farkl\u0131 h\u00fccre tipi koleksiyonlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebiliyor. Profes\u00f6r Wilmut\u2019a g\u00f6re, be\u015f y\u0131l i\u00e7inde daha da geli\u015fece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bu yeni teknik y\u00fcksek potansiyel ta\u015f\u0131yor ve uzun vadede daha yap\u0131c\u0131: \u201c<em>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n hen\u00fcz sadece fareler \u00fczerinde ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu biliyoruz ama, klonlamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekle Japonya\u2019daki \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 kopya etmek aras\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ikincide karar k\u0131ld\u0131k. Birka\u00e7 hafta \u00f6nce \u2018n\u00fckleer transfer\u2019 i\u015fini (Dolly\u2019yi yaratmakta kullan\u0131lan y\u00f6ntem) art\u0131k s\u00fcrd\u00fcrmemeye karar verdim. Yeni y\u00f6ntemi sosyal a\u00e7\u0131dan kabul etmek daha kolay olacak<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 h\u0131zland\u0131ran bir etmen de Nobel T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019d\u00fcr. Bunun en iyi \u00f6rne\u011fi 2007 Nobel T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn \u201c<em>K\u00f6k h\u00fccre<\/em>\u201d \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan bilim insanlar\u0131na verilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu tip \u00f6d\u00fcller, yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 h\u0131zland\u0131rmakta, \u00f6zendirmekte ve destek sunmaktad\u0131r. 9 Ekim 2007 tarihli bir\u00e7ok gazete ve haber ajanslar\u0131ndan ge\u00e7en haberlerde \u015funlar yaz\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>\u00d6d\u00fcle bu y\u0131l k\u00f6k h\u00fccre \u00fczerinde yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan dolay \u0130talya do\u011fumlu ABD vatanda\u015f\u0131 Mario R. Capecchi, \u0130ngiliz Martin J. Evans ve Amerikal\u0131 Oliver Smithies lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u00d6d\u00fcl\u00fc belirleyen komite taraf\u0131ndan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, Capecchi, Smithies ve Evans\u2019\u0131n, embriyonik k\u00f6k h\u00fccreye dair \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an bulu\u015flar\u0131 ve DNA\u2019n\u0131n yeniden bir araya getirilmesine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda \u00f6d\u00fcle lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fckleri belirtildi. Komite, farenin gen haritas\u0131ndan faydalanan ve ilkel hayvanlarda bulunan bir geni tekrar in\u015fa eden 70 ya\u015f\u0131ndaki Capecchi\u2019nin, do\u011fu\u015ftan gelen hastal\u0131klar\u0131n sebebinin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. 66 ya\u015f\u0131ndaki Evans\u2019\u0131n, hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde fare genlerinden yararlanarak yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ve 82 ya\u015f\u0131ndaki Smithies\u2019in, cooley anemisi ve hipertansiyon gibi bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisi i\u00e7in fareler \u00fczerindeki gen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da komite taraf\u0131ndan \u00f6d\u00fcle de\u011fer g\u00f6r\u00fcld\u00fc<\/em>.\u201d (<strong>Zaman<\/strong> Gazetesi-9.10.2007)<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u0130nsan genleri \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar<\/em><\/strong><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlar \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar da ak\u0131l almaz boyutta&#8230; Son derece ciddi ve sayg\u0131n bilim adamlar\u0131, George Orwell\u2019in <strong>Bin Dokuz Y\u00fcz Seksen D\u00f6rt <\/strong>ya da Aldous Huxley\u2019in <strong>Yeni Cesur D\u00fcnya <\/strong>romanlar\u0131n\u0131 an\u0131msat\u0131rcas\u0131na, insan\u0131n t\u00fcylerini diken diken edebilecek olas\u0131l\u0131klardan s\u00f6z etmektedirler. Ve \u00fcrpertici olas\u0131l\u0131klar\u0131 pe\u015f pe\u015fe s\u0131ralamaktad\u0131rlar:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\">\n<li>Besin sorununu hafifletmek i\u00e7in saman ve ot yemek \u00fczere inek gibi i\u015fkembesi olan insanlar yeti\u015ftirelim mi?<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130\u015f\u00e7iyi yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin gereklerine uymas\u0131 i\u00e7in biyolojik bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirelim mi?<\/li>\n\n\n\n<li>Daha \u00e7abuk tepki g\u00f6sterebilmeleri i\u00e7in pilotlar\u0131n ya da bizim i\u00e7in fazla tekd\u00fcze gelen i\u015fleri yapmalar\u0131 i\u00e7in montaj hatt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilerin sinirsel yap\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirelim mi?<\/li>\n\n\n\n<li>\u201c<em>A\u015fa\u011f\u0131l\u0131k<\/em>\u201d insanlar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131p \u201c<em>\u00fcst\u00fcn \u0131rk<\/em>\u201d yeti\u015ftirmeye kalkal\u0131m m\u0131? (Hitler bunu yapmaya kalkt\u0131, ama onun elinde bug\u00fcnk\u00fc d\u00fczeyde laboratuarlar yoktu!!!)<\/li>\n\n\n\n<li>U\u011frumuzda sava\u015fs\u0131n diye askerler \u00fcretelim mi?<\/li>\n\n\n\n<li>\u201c<em>Yarars\u0131z<\/em>\u201d \u00e7ocuklar\u0131 \u00f6nceden elimine etmek ya da sipari\u015f \u00fczerine istenen \u00f6zelliklerde bebek \u00fcretilmesi i\u00e7in genetik tahminlerinden yararlanal\u0131m m\u0131?<\/li>\n\n\n\n<li>\u201c<em>Sperm bankalar\u0131<\/em>\u201dn\u0131n yan\u0131nda, kendimiz i\u00e7in yedek organ, yani yedek b\u00f6brek, karaci\u011fer, kalp vs. saklanan \u201c<em>tasarruf bankalar\u0131<\/em>\u201d a\u00e7al\u0131m m\u0131 diye sormaktad\u0131rlar.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p>Bir\u00e7ok insan\u0131 korkutuyor bu durum.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Kayg\u0131lar ve Vanter\u2019in yapay hayat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/em><\/strong><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ana babalar, genetik yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 d\u00fczelten \u0131smarlama \u00fcniteler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla embriyonlar\u0131n\u0131 ya da onlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 programlayabilecek. Kuramsal olarak, ana babalar \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n boyunu, g\u00f6z rengini \u00f6nceden belirleyebilecek. B\u00f6yle bir olas\u0131l\u0131k, kimilerine Hitler\u2019in <strong>Aryan<\/strong> genetik program\u0131n\u0131 an\u0131msat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ama daha beter bir geli\u015fme s\u00f6z konusu. Genetik\u00e7i J. Craig Venter, \u00f6nce insano\u011flunun genetik \u015fifresini \u00e7\u00f6zd\u00fc. \u015eimdi de laboratuvar\u0131nda \u00e7ok yak\u0131n bir zamanda d\u00fcnyan\u0131n ilk kendi ba\u015f\u0131na ya\u015fayan yapay canl\u0131s\u0131n\u0131 yarataca\u011f\u0131na inan\u0131yor. \u00c7ok g\u00f6r\u00fclecek bir \u015fey de\u011fil bu, sadece birka\u00e7 y\u00fcz gen ta\u015f\u0131yan minicik bir bakteri. Ger\u00e7ekle\u015ftirilebilirse, bu \u201c<em>insano\u011flunun tarihinde, hayat\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirecek \u00e7ok \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olacak<\/em>\u201d diyor. Ayr\u0131ca canl\u0131 yaratman\u0131n milyarlarca veya trilyonlarca dolar de\u011ferinde oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu geli\u015fmeler \u00fclkemizde yeterince \u00f6nemsenmemekte; magazin, futbol ve TV dizileri daha fazla itibar g\u00f6rmektedir. Ama arada s\u0131rada da olsa bas\u0131nda konuya ili\u015fkin haberler \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin 7 Ekim 2007 tarihli hemen hemen t\u00fcm gazetelerde yer alan \u201c<em>\u0130lk yapay kromozom elde edildi<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 haber gibi. Bas\u0131nda yer alan Londra kaynakl\u0131 bu haberde \u015funlar yaz\u0131lmakta:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>ABD\u2019li \u00fcnl\u00fc DNA ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Craig Venter, laboratuvarda kromozom \u00fcretti. D\u00fcnya \u00fcst\u00fcndeki ilk yeni yapay ya\u015fam formunu birka\u00e7 hafta i\u00e7inde resmen a\u00e7\u0131klayacak olan Venter, bu ke\u015ffiyle \u2018tasar\u0131m genomu\u2019 geli\u015fiminde dev bir ad\u0131m at\u0131yor. Venter, yeni t\u00fcrler yaratman\u0131n etik a\u00e7\u0131dan do\u011fru olup olmayaca\u011f\u0131 gibi ate\u015fli tart\u0131\u015fmalar ba\u015flataca\u011f\u0131 kesin olan yapay kromozomun, k\u00fcresel \u0131s\u0131nmayla m\u00fccadelede yeni enerji kaynaklar\u0131 ve teknikleri geli\u015ftirmesini umuyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yapay kromozomun t\u00fcrlerin tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli bir felsefi ad\u0131m oldu\u011funu s\u00f6yleyen Venter, \u2018Art\u0131k genetik kodumuzu yazabilece\u011fiz. Bu da bize daha \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz \u015feyleri yapma imk\u00e2n\u0131 sa\u011flayacak\u2019 diyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Venter, bir araya getirdi\u011fi, Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc bilim insan\u0131 Hamilton Smith\u2019in y\u00f6netti\u011fi 20 \u00f6nemli uzman\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ekip, yapay kromozomu yaratarak, daha \u00f6nce yap\u0131lmam\u0131\u015f bir biyo-m\u00fchendislik harikas\u0131 yaratmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Laboratuvar yap\u0131m\u0131 kimyasallar\u0131 kullanan uzmanlar 381 gen uzunlu\u011funda ve 580 bin genetik kod \u00e7iftini i\u00e7eren kromozomu elde etti.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ekip \u2018Mycoplasma genitalium\u2019 adl\u0131 bakterinin genetik yap\u0131s\u0131ndan, ya\u015fam\u0131 destekleyecek kadar\u0131n\u0131 al\u0131p kromozomu yapay olarak yeniden olu\u015fturdu. Yapay kromozom, daha sonra canl\u0131 bir bakteri h\u00fccresine yerle\u015ftirildi. \u0130\u015flemin son a\u015famas\u0131nda kromozomun, h\u00fccrenin kontrol\u00fcn\u00fc eline al\u0131p yeni bir ya\u015fam formu olu\u015fturmas\u0131 konusunda onu etkilemesi bekleniyor<\/em>.\u201d (<strong>Radikal<\/strong> -7.10.2007)<\/p>\n\n\n\n<p>Sentetik biyoloji alan\u0131nda Venter\u2019in pek \u00e7ok rakibi var. Amyris Biotechnologies s\u0131tma \u00f6nleyici ila\u00e7lar yapmak ve yeni \u00e7\u0131kan biyoyak\u0131tlar \u00fcretmek \u00fczere mayaya veya bakteriye gen gruplar\u0131 zerk ediyor. Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn yan kurulu\u015fu olan Codon Devices gibi d\u00fczinelerce kurulu\u015f, sentetik DNA zincirleri ve ba\u015fka \u00fcr\u00fcnler satmak \u00fczere piyasada boy g\u00f6steriyor. Madison, Wisconsin\u2019de bulunan EraGen Biosciences adl\u0131 \u015firket do\u011fada bulunmayan temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131 kullanarak DNA \u00fcretiyor ve b\u00f6ylece <strong>Yeni Hayat T\u00fcrlerine <\/strong>kap\u0131y\u0131 ard\u0131na kadar a\u00e7\u0131yor. Pek \u00e7ok bilim insan\u0131 da s\u0131f\u0131rdan kendi ba\u015f\u0131na ya\u015fayan canl\u0131lar yaratmaya u\u011fra\u015f\u0131yor. \u015eu ana kadar Poli Vir\u00fcs\u00fc ve 1918 Grip Vir\u00fcs\u00fc gibi basit mikroplar\u0131 sentetikle\u015ftirdiler.<\/p>\n\n\n\n<p>Stanford \u00dcniversitesi Biyolojik T\u0131p Eti\u011fi Merkezi\u2019nin M\u00fcd\u00fcr\u00fc David C. Magnus\u2019un baz\u0131 endi\u015feleri var, ter\u00f6ristlerin DNA par\u00e7alar\u0131n\u0131 al\u0131p bunlar\u0131 feci bir patojen yaratmak \u00fczere birle\u015ftirmelerine nas\u0131l engel olunabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Kendisi ve ba\u015fkalar\u0131 DNA kurulu\u015flar\u0131yla birlikte, tehlikeli canl\u0131lar\u0131n birilerince maksatl\u0131 ya da istemsiz \u015fekilde \u00e7evreye b\u0131rak\u0131lmas\u0131 riskini asgari d\u00fczeye indirecek \u00f6nlemler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. D\u00fc\u015f\u00fcncelerinden biri, yaz\u0131l\u0131m kullanarak silah olarak kullan\u0131labilecek DNA zincirlerinin takip edilmesi. Bir di\u011feri, laboratuvarlarda \u00fcretilen patojenlerin kontrol alt\u0131nda tutuldu\u011funu denetleyecek \u201c<em>biyog\u00fcvenlik<\/em>\u201d yetkililerinin s\u00fcrekli ara\u015ft\u0131rma yapmas\u0131. Magnus, \u201c<em>Bilimin her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fc kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 hep bir ad\u0131m \u00f6nde olaca\u011f\u0131na ili\u015fkin bir kumar oynamaktay\u0131z<\/em>\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Baz\u0131 bilim insanlar\u0131 ve aktivistler sentetik biyoloji ter\u00f6ristlere kar\u015f\u0131 korunsa bile, bunlar\u0131n ticari kazan\u00e7 i\u00e7in kilit alt\u0131nda tutulabilece\u011finden endi\u015fe ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Haziran 2007\u2019de, Kanada merkezli bir g\u00f6zlem ve denetim \u00f6rg\u00fct\u00fc ETC Group, Venter\u2019in patent ba\u015fvurusu aleyhine kampanya ba\u015flatt\u0131. ETC\u2019den Jim Thomas Vanter\u2019in sentetik canl\u0131s\u0131n\u0131n kolon koyun Dolly\u2019den \u00e7ok daha \u00f6nemli olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor. Vanter\u2019in \u015firketini sentetik biyolojinin \u201c<em>Mikropsoft<\/em>\u201du olmay\u0131 ama\u00e7lamakla su\u00e7luyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Vanter ise, patentin \u201c<em>kritik bir s\u00f6zc\u00fck<\/em>\u201d oldu\u011funu, insanlar\u0131n \u201c<em>sentetik canl\u0131lardan<\/em>\u201d korktu\u011funu belirtmektedir. Ekibinin yak\u0131nda bu konuda bir rapor yay\u0131nlamas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ku\u015fkular dinmi\u015f de\u011fil, Pennsylvania \u00dcniversitesi Biyoetik Merkezi\u2019nin M\u00fcd\u00fcr\u00fc Arthur L. Caplan, yeni hayat yaratman\u0131n \u201c<em>Tanr\u0131\u2019y\u0131 oynamak<\/em>\u201d anlam\u0131na gelmeyebilece\u011fini, ancak \u201c<em>kendimizi nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze ili\u015fkin devrimci etkiler yarataca\u011f\u0131n\u0131<\/em>\u201d; ve \u201c<em>hayat\u0131 sentetikle\u015ftirebiliyorsak, ya\u015fayan canl\u0131 kavram\u0131n\u0131n se\u00e7kinli\u011fi azalacakt\u0131r<\/em>\u201d diye buyurmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7: \u00c7al\u0131\u015fmalar tam h\u0131z gidiyor, kayg\u0131lar devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Yukarda anlatt\u0131klar\u0131m, genetik alan\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kamuoyuna yans\u0131yan \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00f6zeti. Bu \u00f6zet bile nas\u0131l bir niteliksel bir s\u0131\u00e7ramayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu g\u00f6stermektedir. Peki, geli\u015fmeler veya gidi\u015fat k\u0131yametin mi, yeniden varolu\u015fun mu <strong>al\u00e2meti<\/strong>?<\/p>\n\n\n\n<p>Bence her yeni bir bulu\u015f, zihnimizi ve irademizi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmede at\u0131lm\u0131\u015f ileri bir ad\u0131md\u0131r. Bu nedenle, geli\u015fmeler veya gidi\u015fat ne k\u0131yametin ve ne de yeniden varolu\u015fun <strong>al\u00e2meti<\/strong>dir: \u0130\u00e7erisinde olumsuzluklar ta\u015f\u0131sa dahi insanl\u0131\u011f\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z ve s\u0131n\u0131fs\u0131z topluma \u201c<em>uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc<\/em>\u201dd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Yararlan\u0131lan Kaynaklar:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li class=\"has-small-font-size\">John Naisbitt&amp;Patricia Aburdene, Megatrends 2000 B\u00fcy\u00fck Y\u00f6nelimler, (\u00c7ev: Erdal G\u00fcven), Forum Yay\u0131nlar\u0131, \u0130st. 1990, s. 219\u2013244.<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-small-font-size\">Alvin Toffler, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Dalga, (\u00c7ev: Ali Seden), Alt\u0131n Kitaplar, 3. Bask\u0131, \u0130stanbul 1996, s. 207\u2013210.<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-small-font-size\">John Carey, \u201cYapay Hayata Ramak Kald\u0131\u201d, BusinessWeek (T\u00fcrkiye) dergisi, \u0130nfomag Yay\u0131n. Ltd. \u015eti., Say\u0131: 2007\/24, 17-23.06.2007, s. 27<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-small-font-size\">\u201c\u0130nsan klonlamaya gerek kalmad\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 haber. Radikal (19.11.2007).<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-small-font-size\">\u201cK\u00f6k h\u00fccreden Nobel T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc \u00e7\u0131kard\u0131lar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 haber. Zaman (9.10.2007).<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-small-font-size\">\u201c\u0130lk yapay kromozom elde edildi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 haber. Radikal (7.10.2007).<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2007\/12\/01\/gidisat-kiyametin-mi-yeniden-var-olusun-mu-alameti-yapay-hayatin-eli-kulaginda\/\" data-type=\"URL\" data-id=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2007\/12\/01\/gidisat-kiyametin-mi-yeniden-var-olusun-mu-alameti-yapay-hayatin-eli-kulaginda\/\" target=\"_blank\">Bilim ve Gelecek Dergisi, Aral\u0131k 2007, say\u0131: 46<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=16-uluslararasi-genetik-kongresi\" rel=\"tag\">16. Uluslararas\u0131 Genetik Kongresi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=1984\" rel=\"tag\">1984<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=biotechnica-international\" rel=\"tag\">BioTechnica International<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=biyoteknoloji\" rel=\"tag\">biyoteknoloji<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=calgene-sirketi\" rel=\"tag\">Calgene \u015firketi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=dna\" rel=\"tag\">DNA<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=dolly\" rel=\"tag\">Dolly<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=dr-robert-haynes\" rel=\"tag\">Dr. Robert Haynes<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=genetik-muhendisligi\" rel=\"tag\">Genetik M\u00fchendisli\u011fi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=george-orwell\" rel=\"tag\">george orwell<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ian-wilmut\" rel=\"tag\">Ian Wilmut<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=insanin-temel-ihtiyaclari\" rel=\"tag\">\u0130nsan\u0131n Temel \u0130htiya\u00e7lar\u0131<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=isao-karube\" rel=\"tag\">Isao Karube<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=j-craig-venter\" rel=\"tag\">J. Craig Venter<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=jeremy-rifkin-ve-ted-howard\" rel=\"tag\">Jeremy Rifkin ve Ted Howard<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=john-mchale-ve-esi\" rel=\"tag\">John McHale ve e\u015fi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=lord-ritchie-calder\" rel=\"tag\">Lord Ritchie-Calder<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=new-scientist\" rel=\"tag\">New Scientist<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=synthetic-genomics\" rel=\"tag\">Synthetic Genomics<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tanri-rolunu-kim-oynayacak\" rel=\"tag\">Tanr\u0131 Rol\u00fcn\u00fc Kim Oynayacak?<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=the-new-york-times\" rel=\"tag\">The New York Times<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=theodore-j-gordon\" rel=\"tag\">Theodore J. Gordon<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bilim ve Gelecek Dergisi Aral\u0131k 2007, Say\u0131: 46 Gidi\u015fat K\u0131yametin mi, Yeniden Varolu\u015fun mu Al\u00e2meti? Yeni bir \u00e7a\u011f\u0131n kap\u0131s\u0131 araland\u0131; farkl\u0131 bir \u00e7a\u011fa girmek \u00fczereyiz. Bilgi devriminin ger\u00e7ek devrimci etkisi yeni yeni hissedilmeye ba\u015flan\u0131yor. Bilgi paradan daha h\u0131zl\u0131 hareket ediyor; ak\u0131llara durgunluk veren teknolojik geli\u015fmeler ya\u015f\u0131yoruz. Teknolojideki geli\u015fmeler; kendimizi, de\u011ferlerimizi ve kurumlar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden incelemeye ve de\u011fi\u015fime zorluyor. Bu, fizi\u011fin sundu\u011fu model ve metafordan biyolojinin sundu\u011fu model ve metaforlara ge\u00e7i\u015fle ba\u015flad\u0131, ama biyoloji fizi\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti. Bundan sonra \u00e7ekirdek, k\u00f6k, gen, genetik, DNA, hormon, vir\u00fcs, bakteri, mantar, biyolojik silah\/sald\u0131r\u0131 ve benzeri biyolojik terimleri s\u0131k s\u0131k duyaca\u011f\u0131z\/kullanaca\u011f\u0131z. Biyoteknolojik ilerleme ve biyolojik-elektronik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3901,449],"tags":[1577,1150,1588,1572,1587,805,1590,1578,1576,324,1589,1583,1581,1582,1574,1579,1575,1573,1585,1580,1584,1586],"class_list":["post-4623","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilim","category-inceleme","tag-16-uluslararasi-genetik-kongresi","tag-1150","tag-biotechnica-international","tag-biyoteknoloji","tag-calgene-sirketi","tag-dna","tag-dolly","tag-dr-robert-haynes","tag-genetik-muhendisligi","tag-george-orwell","tag-ian-wilmut","tag-insanin-temel-ihtiyaclari","tag-isao-karube","tag-j-craig-venter","tag-jeremy-rifkin-ve-ted-howard","tag-john-mchale-ve-esi","tag-lord-ritchie-calder","tag-new-scientist","tag-synthetic-genomics","tag-tanri-rolunu-kim-oynayacak","tag-the-new-york-times","tag-theodore-j-gordon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4623","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4623"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4623\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6815,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4623\/revisions\/6815"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4623"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4623"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4623"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}