{"id":4356,"date":"2018-05-03T14:39:00","date_gmt":"2018-05-03T14:39:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4356"},"modified":"2024-05-26T15:47:53","modified_gmt":"2024-05-26T15:47:53","slug":"dil-zihnin-aynasidan-cok-daha-fazlasidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4356","title":{"rendered":"Dil, \u201cZihnin Aynas\u0131\u201ddan \u00c7ok Daha Fazlas\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"\n

\u201cAnadilim benim derim ve di\u011fer diller ise giysilerimdir. \u0130nsan ne zaman isterse kendi isteklerine g\u00f6re giysilerini de\u011fi\u015ftirebilir ama derisini de\u011fi\u015ftiremez<\/em>.\u201d \u2013Antti Jalava<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Bask\u0131n Oran hoca bir r\u00f6portaj\u0131nda; \u201cdil haklar\u0131n\u0131 yasaklama ba\u015fta olmak \u00fczere vahim bir asimilasyon politikas\u0131 uyguland\u0131 ve bu da K\u00fcrt az\u0131nl\u0131k bilincini diri tuttu\u201d tespitinde bulunur (https:\/\/www.demokrathaber.org\/<\/a> 26.03. 2018).<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer \u201cK\u00fcrt az\u0131nl\u0131k bilincini diri\u201d tutan etmenlerin ba\u015f\u0131nda K\u00fcrt Dili \u00fczerindeki yasak geliyorsa, o zaman dilin ne kadar \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu da kendili\u011finden anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oluyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc:<\/p>\n\n\n\n

Dil, do\u011fu\u015ftan gelen bir hakt\u0131r, insan ya\u015fam\u0131nda hayati bir fonksiyona sahiptir ve ileti\u015fimdeki en temel ara\u00e7lardan biridir. \u0130nsan evlad\u0131n\u0131n hayatta kalma m\u00fccadelesinde kulland\u0131\u011f\u0131 ba\u015fl\u0131ca y\u00f6ntemdir.<\/p>\n\n\n\n

Dil, belirli kurallara g\u00f6re bir araya getirilmi\u015f sesleri ve i\u015faretleri kullanarak ger\u00e7ekle\u015ftirilen simgesel ileti\u015fim sistemidir. \u0130nsanlar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 dil (T\u00fcrk\u00e7e, K\u00fcrt\u00e7e, Fars\u00e7a, Arap\u00e7a, Ermenice, \u0130ngilizce, Rus\u00e7a, \u00c7ince…) bilgiyi iletmenin, bireysel ve ortakla\u015fa ya\u015fanan deneyimleri payla\u015fman\u0131n arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Alman matematik\u00e7i ve filozof Gottfried Wilhelm Leibniz, \u201cdil, zihnin aynas\u0131d\u0131r\u201d der. Bence \u201czihnin aynas\u0131\u201dndan \u00e7ok daha fazlas\u0131d\u0131r, bir ulusun varolu\u015funun bizatihi kendisidir. Ulusu ulus yapan etmenlerin en ba\u015f\u0131nda dil gelir. Dil, k\u00fclt\u00fcrlerin yap\u0131ta\u015f\u0131d\u0131r. Do\u011frudan bireyin kimli\u011fiyle alakal\u0131d\u0131r. Her ulus kendi diliyle birlikte geli\u015fip ilerler…<\/p>\n\n\n\n

Orta\u00e7a\u011fda H\u0131ristiyan \u00fcmmetinin ortak k\u00fclt\u00fcr dili Latinceydi. R\u00f6nesans\u2019la birlikte, Avrupa\u2019da H\u0131ristiyan \u00fcmmetinin birle\u015ftiricili\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015flad\u0131. Uluslar kendilerine has \u00f6zelliklerini, kendi dillerini geli\u015ftirmeye giri\u015ftiler ve Latince ikinci s\u0131raya d\u00fc\u015fmek zorunda kald\u0131. Ulusal diller halklar\u0131n g\u00fcnl\u00fck anla\u015fma dili olmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda birer d\u00fc\u015f\u00fcnme ve bilim dili oldu. Ulusal benli\u011fin uyand\u0131\u011f\u0131 toplumlarda yabanc\u0131 \u00f6\u011felerden ar\u0131n\u0131p toplumun tarih i\u00e7inde olu\u015fmu\u015f kendi \u00f6z de\u011ferlerini ortaya \u00e7\u0131karma e\u011filimi belirdi. Bu e\u011filim do\u011frultusunda ulusal k\u00fclt\u00fcr dilini kurmada gerekli olan gere\u00e7leri elde etmek i\u00e7in halk dilinden derlemeler, eski metinlerden taramalar yap\u0131ld\u0131. Bu i\u015fleri d\u00fczenli olarak y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in, Bat\u0131\u2019da h\u00fck\u00fcmetlerin destekledi\u011fi dil dernekleri ya da akademiler kuruldu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130slam \u00fcmmetinin ortak k\u00fclt\u00fcr dili Kur\u2019an dili Arap\u00e7ayd\u0131. Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015fuyla birlikte T\u00fcrk Dili\u2019ne y\u00f6nelim oldu. \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Esaslar\u0131\u201d (1923) kitab\u0131n\u0131 yazan Ziya G\u00f6kalp\u2019in bilim terimlerinde Arap\u00e7aya ba\u015fvurulmas\u0131 gerekti\u011fini bildirmesine ra\u011fmen bizzat Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn emir ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc katk\u0131s\u0131yla 12 Temmuz 1932\u2019de kurulan T\u00fcrk Dil Kurumu vas\u0131tas\u0131yla Bat\u0131\u2019n\u0131n kavramlar sistemati\u011fini kar\u015f\u0131layacak bir dil olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in, yani T\u00fcrk Dili i\u00e7in yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flat\u0131ld\u0131. Tabi bundan \u00f6nce 1924\u2019te \u00d6\u011fretim Birli\u011fi yasas\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. 1928\u2019de T\u00fcrk\u00e7e resmi dil olarak ilan edildi. 1929\u2019un ilk g\u00fcn\u00fc de Latin harfleri kabul edildi.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in bunlar yap\u0131l\u0131rken; sosyal geli\u015fmenin do\u011fas\u0131na ayk\u0131r\u0131 olarak, Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda T\u00fcrklerle birlikte hareket eden K\u00fcrtlerin kendi ana dilleri i\u00e7in yasaklama getirildi ve K\u00fcrt Dili\u2019ni yok sayma yolu se\u00e7ildi. Ya\u015fama hakk\u0131ndan sonra en temel insani hak olan ana dilinde, K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fma ve yazma yasakland\u0131. Sonras\u0131nda da \u201ce\u011fitimin temel ilkesi olan kara bilgisizli\u011fin giderilmesi\u201d ve \u201c\u00fclkemiz i\u00e7inde uygar d\u00fc\u015f\u00fcncelerin, \u00e7a\u011fda\u015f ileriliklerin vakit yitirmeksizin yay\u0131lmas\u0131 ve geli\u015fmesi\u201d (Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn S\u00f6ylev ve Deme\u00e7leri, T\u00fcrk \u0130nk\u0131lap Tarih Enstit\u00fcs\u00fc. Cilt II, s. 44<\/em>) beklenmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Peki, olacak \u015fey mi bu? M\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, 100 y\u0131l i\u00e7erisinde sorunlar s\u00fcrekli katlanarak hep b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve neticede bug\u00fcn \u201cparlamenter rejim\u201din var olup olmayaca\u011f\u0131 noktas\u0131na gelip dayand\u0131\u011f\u0131 kaotik ortam\u0131 ya\u015far durumu geldik. Yakla\u015f\u0131k bir as\u0131rd\u0131r \u201ctek devlet, tek millet, tek dil ve tek bayrak\u201d tekerlemesi devletin en \u00fcst d\u00fczeydeki yetkili ve etkili y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan s\u00fcrekli tekrarlan\u0131yor. Oysa \u201cadalet ve g\u00fcvenli\u011fi, ekonomik kalk\u0131nma ve sosyal e\u015fitli\u011fi uluslararas\u0131nda t\u00fcm \u00fclkelere sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7 edinmi\u015f uluslararas\u0131 bir kurulu\u015f\u201d olan Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019e \u00fcye 35 \u00fclkede (toplam \u00fcye say\u0131s\u0131 193 t\u00fcr) \u00e7ok uluslu, \u00e7ok cumhuriyetli, \u00e7ok eyaletli, \u00e7ok otonomlu, \u00e7ok ba\u015fkentli, \u00e7ok bayrakl\u0131, \u00e7ok dilli, \u00e7ok leh\u00e7eli ve \u00e7ok alfabeli halklar bir arada ya\u015famaktad\u0131r. (Bkz. Amed Tigris, Anadili E\u011fitimi ve Birden Fazla Resmi Dil, We\u015fanen Apec, Stockholm, 2009.<\/em>)<\/p>\n\n\n\n

Bir insana yap\u0131lacak en b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fck dilini yasaklamakt\u0131r. Bir dilin yok say\u0131lmas\u0131, o dili konu\u015fan etnik toplulu\u011fun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ink\u00e2r\u0131n\u0131 da pe\u015finden getirir. Bu nedenle dillerin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi sadece bir \u201cdil\u201d ve \u201cinsan haklar\u0131\u201d sorunu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi sorunudur. T\u00fcrkiye\u2019de y\u0131llarca K\u00fcrtlerin yok, K\u00fcrt\u00e7e diye bir dilin de var olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenerek k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m uyguland\u0131. Peki, ne oldu? T\u00fcrkiye binlerce insan\u0131n\u0131, moral de\u011ferlerini, servet ve enerjisini bo\u015f yere ink\u00e2r politikas\u0131na kurban etmi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n

Bu yanl\u0131\u015f politika bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 de\u011fi\u015fik boyutlarda devam etmektedir. Bu yanl\u0131\u015ftan art\u0131k d\u00f6n\u00fclmelidir. Bunca ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131ktan sonra \u00f6\u011frenmi\u015f olmal\u0131y\u0131z: \u201cK\u00fcrt halk\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 yads\u0131nd\u0131\u011f\u0131, diline ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ambargo konuldu\u011fu, iktisad\u00ee ve sosyal bak\u0131mdan \u2018mahrumiyet\u2019 i\u00e7inde tutuldu\u011fu, yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131 tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131, \u00f6z\u00fcmlemeci \u0131rk ayr\u0131m\u0131 politikalar\u0131yla ezildi\u011fi ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece, T\u00fcrkiye\u2019de tek bir ayd\u0131n, tek bir sanat\u00e7\u0131 ve tek bir bilim adam\u0131 \u2018\u00f6zg\u00fcr\u00fcm\u2019 diyemez.<\/em>\u201d (Prof. Dr. Server Tanilli, Nas\u0131l Bir Demokrasi \u0130stiyoruz?, Ama\u00e7 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 1987, \u0130stanbul, s.184-185.<\/em>)<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

3 May\u0131s 2018 tarihinde ve sonras\u0131nda<\/em><\/strong>:
http:\/\/www.ruhanews.com\/kose-yazisi\/273\/dil-zihnin-aynasidan-cok-daha-fazlasidir.html
http:\/\/kovarabir.com\/muslum-uzulmez-dil-zihnin-aynasidan-cok-daha-fazlasidir\/
http:\/\/www.gaphaberleri.com\/kose-yazisi\/464\/dil-zihnin-aynasidan-cok-daha-fazlasidir.html
http:\/\/avrupaforum.org\/dil-zihnin-aynasidan-cok-daha-fazlasidir-muslum-uzulmez\/
http:\/\/www.tigrishaber.com\/dil-zihnin-aynasidan-cok-daha-fazlasidir-2825yy.htm
http:\/\/www.erganihaber.net\/koseyazisi-1280-Dil-Zihnin-Aynasidan-Cok-Daha-Fazlasidir.html
yay\u0131mland\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

Antti Jalava<\/a>, <\/span>Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn S\u00f6ylev ve Deme\u00e7leri<\/a>, <\/span>Bask\u0131n Oran<\/a>, <\/span>Dil<\/a>, <\/span>K\u00fcrt Dili<\/a>, <\/span>k\u00fcrt\u00e7e<\/a>, <\/span>Leibniz<\/a>, <\/span>\u00d6\u011fretim Birli\u011fi<\/a>, <\/span>Server Tanilli<\/a>, <\/span>T\u00fcrk Dil Kurumu<\/a>, <\/span>zihnin aynas\u0131d\u0131r<\/a>, <\/span>\u201cZihnin Aynas\u0131\u201ddan \u00c7ok Daha Fazlas\u0131d\u0131r<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cAnadilim benim derim ve di\u011fer diller ise giysilerimdir. \u0130nsan ne zaman isterse kendi isteklerine g\u00f6re giysilerini de\u011fi\u015ftirebilir ama derisini de\u011fi\u015ftiremez.\u201d \u2013Antti Jalava Bask\u0131n Oran hoca bir r\u00f6portaj\u0131nda; \u201cdil haklar\u0131n\u0131 yasaklama ba\u015fta olmak \u00fczere vahim bir asimilasyon politikas\u0131 uyguland\u0131 ve bu da K\u00fcrt az\u0131nl\u0131k bilincini diri tuttu\u201d tespitinde bulunur (https:\/\/www.demokrathaber.org\/ 26.03. 2018). E\u011fer \u201cK\u00fcrt az\u0131nl\u0131k bilincini diri\u201d tutan etmenlerin ba\u015f\u0131nda K\u00fcrt Dili \u00fczerindeki yasak geliyorsa, o zaman dilin ne kadar \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu da kendili\u011finden anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oluyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc: Dil, do\u011fu\u015ftan gelen bir hakt\u0131r, insan ya\u015fam\u0131nda hayati bir fonksiyona sahiptir ve ileti\u015fimdeki en temel ara\u00e7lardan biridir. \u0130nsan evlad\u0131n\u0131n hayatta kalma m\u00fccadelesinde kulland\u0131\u011f\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[449,1197,97],"tags":[1177,1181,1184,1174,1180,130,1176,1183,1182,1178,1179,1175],"class_list":["post-4356","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inceleme","category-kultur","category-politika","tag-antti-jalava","tag-ataturkun-soylev-ve-demecleri","tag-baskin-oran","tag-dil","tag-kurt-dili","tag-kurtce","tag-leibniz","tag-ogretim-birligi","tag-server-tanilli","tag-turk-dil-kurumu","tag-zihnin-aynasidir","tag-zihnin-aynasidan-cok-daha-fazlasidir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4356","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4356"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4356\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7580,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4356\/revisions\/7580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4356"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4356"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4356"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}