{"id":4097,"date":"2021-01-18T13:25:00","date_gmt":"2021-01-18T13:25:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4097"},"modified":"2023-06-19T09:46:11","modified_gmt":"2023-06-19T09:46:11","slug":"mustafa-suphi-karanliktan-aydinliga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uzulmez.site\/?p=4097","title":{"rendered":"MUSTAFA SUPH\u0130, Karanl\u0131ktan Ayd\u0131nl\u0131\u011fa"},"content":{"rendered":"\n<p><em>\u201cBug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnden farkl\u0131 olmas\u0131n\u0131 istiyorsan, ge\u00e7mi\u015fte olup bitenleri iyi bilmelisin.\u201d -Spinoza<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye Kom\u00fcnist Partisi (TKP), T\u00fcrkiye\u2019nin en eski siyasi partilerinden biriydi. 10 Eyl\u00fcl 1920\u2019de Bak\u00fc\u2019de kuruldu. 7 Ekim 1987\u2019de T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi (T\u0130P) ile T\u00fcrkiye Birle\u015fik Kom\u00fcnist Partisi (TBKP) ad\u0131 alt\u0131nda birle\u015fme karar\u0131 al\u0131nca hukuksal varl\u0131\u011f\u0131 sona erdi.<\/p>\n\n\n\n<p>TKP, nicel g\u00fcc\u00fc olmasa da, nitel a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan veya \u00f6yle oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ya da rakip taraflarca b\u00f6yle g\u00f6r\u00fclmesi istenilen bir partiydi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ac\u0131l\u0131 ve sanc\u0131l\u0131 bir tarihi vard\u0131r. Ac\u0131l\u0131 olanlar\u0131n en ba\u015fta geleni TKP\u2019nin kurucu ba\u015fkan\u0131 Mustafa Suphi ve y\u00f6netici yolda\u015flar\u0131n\u0131n 28\/29 Ocak 1921\u2019de Karadeniz\u2019in derin sular\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeleridir. Bu olay, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti siyasi tarihinin kara lekelerinden biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>TKP\u2019ye 1977\u2019de Diyarbak\u0131r\u2019da kendi iste\u011fimle, hevesle \u00fcye oldum. 1989\u2019da Diyarbak\u0131r ve \u00e7evresine bakan biri olarak o zamanki parti politikas\u0131yla bir yere var\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek \u00fcz\u00fclerek g\u00f6revimi b\u0131rak\u0131p ayr\u0131ld\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>1984\u2019te Diyarbak\u0131r 5 No&#8217;lu Cezaevi\u2019nden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra ve \u00f6zellikle de TKP\u2019deki g\u00f6revimi b\u0131rak\u0131p ayr\u0131lmamla birlikte s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde politik ve ideolojik \u00f6nyarg\u0131lardan yava\u015f yava\u015f ar\u0131nmayla beraber baz\u0131 \u015feyleri yeniden sorgulamaya, neden ve ni\u00e7inlere yan\u0131tlar aramaya ba\u015flad\u0131m. Bunlardan biri de Mustafa Suphiler&#8217;in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi olay\u0131nda Lenin\u2019in, Stalin\u2019in, Bol\u015fevik Partisi ve Komintern\u2019in sessiz kalmalar\u0131 ve\/veya bu olay\u0131 ge\u00e7i\u015ftirmeleridir. TKP\u2019deyken o zamanlar bu ve benzeri \u015feyleri d\u00fc\u015f\u00fcnemezdim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir kom\u00fcnist olarak Lenin\u2019e, Bol\u015fevik Partisi\u2019ne sars\u0131lmaz bir inan\u00e7la inan\u0131yor ve g\u00fcven duyuyordum. Kitabi bilgiler pusulam\u0131zd\u0131. TKP\u2019deki g\u00f6revimi b\u0131rakmam, TBKP\u2019nin s\u00f6n\u00fcmlenmesi ve ard\u0131ndan kapanmas\u0131, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde Gorba\u00e7ov\u2019la birlikte Glastnost (A\u00e7\u0131kl\u0131k) ve Perestroyka (Yeniden Yap\u0131land\u0131rma) politikalar\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve sonras\u0131nda SSCB ba\u015fta olmak \u00fczere sosyalist \u00fclkelerin bir bir buharla\u015f\u0131p yok olmas\u0131 \u00f6nyarg\u0131lardan kurtulmama, olay ve olgulara ele\u015ftirel bakmama neden oldu. Benim gibi TKP\u2019li olan karde\u015fim Ali Haydar\u2019la ge\u00e7mi\u015fte zaman zaman bir araya geldi\u011fimizde TKP ve SBKP\u2019nin politikalar\u0131n\u0131 ele\u015ftirel bir bak\u0131\u015fla sorgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131; Mustafa Suphi olay\u0131nda da Lenin\u2019in, Bol\u015fevik Partisi ve SSCB\u2019nin sessiz kalmas\u0131n\u0131n arka plan\u0131nda nelerin oldu\u011funu \u00e7ok\u00e7a konu\u015ftu\u011fumuzu hat\u0131rl\u0131yorum. O zamanki konu\u015fmalar\u0131m\u0131zdan ortak \u015fu sonu\u00e7lara varm\u0131\u015ft\u0131k. Birincisi, Bol\u015fevik Partisi ile Mustafa Suphi aras\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnce ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. Dahas\u0131, Mustafa Suphiler&#8217;in \u00f6ld\u00fcr\u00fclme olay\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fct\u00fclmemesi, \u00f6nemli olan\u0131n Ankara-Moskova ili\u015fkilerinin bozulmamas\u0131, kapitalist\/emperyalistlerin ablukas\u0131 alt\u0131nda bulunan SSCB\u2019nin \u201ctek \u00fclkede sosyalizm\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir sonucu olarak T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi gereklili\u011fi nedenlerinden dolay\u0131 sessiz kal\u0131nd\u0131. \u0130kincisi, bu \u00f6ld\u00fcr\u00fclme olay\u0131nda d\u00f6nemin y\u00f6neticileri Kaz\u0131m Karabekir ve Mustafa Kemal\u2019in rol\u00fc vard\u0131r. Onlar\u0131n haberi olmadan, b\u00f6ylesi hassas bir d\u00f6nemde, bu cinayet i\u015flenemezdi. Aynen Dersim k\u0131r\u0131m\u0131nda oldu\u011fu gibi bu cinayet planl\u0131 bir \u015fekilde yap\u0131lm\u0131\u015f, plan\u0131n uygulay\u0131c\u0131s\u0131 da bizzat Kaz\u0131m Karabekir ve Mustafa Kemal\u2019dir. Bu yarg\u0131lara \u00f6yle \u00e7ok fazla bilgi ve belgeye ba\u015fvurarak de\u011fil, elimizdeki k\u0131r\u0131nt\u0131 bilgilerle sadece analitik d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp neden sonu\u00e7 ili\u015fkisi kurarak sezgiyle varm\u0131\u015ft\u0131k. Ahmet Kardam\u2019\u0131n Mustafa Suphi Karanl\u0131ktan Ayd\u0131nl\u0131\u011fa<sup>(*)<\/sup> kitab\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizde yan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi gibi, yan\u0131tlar\u0131n\u0131 arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir\u00e7ok soruyu da ayd\u0131nlatm\u0131\u015f oldu. Bu ayd\u0131nlatman\u0131n yan\u0131nda, kitab\u0131 okurken \u00e7o\u011fu zaman tarif edilmez bi\u00e7imde y\u00fcre\u011fimde derin ac\u0131lar hissetti\u011fimi de s\u00f6ylemeliyim.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ahmetkardam01-665x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4101\" width=\"301\" height=\"463\" srcset=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ahmetkardam01-665x1024.jpg 665w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ahmetkardam01-195x300.jpg 195w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ahmetkardam01-480x739.jpg 480w, https:\/\/www.uzulmez.site\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ahmetkardam01.jpg 735w\" sizes=\"(max-width: 301px) 100vw, 301px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>TKP\u2019nin tarihi \u00f6nemlidir, mutlaka iyi incelenmelidir. TKP tarihi bilinmeden: T\u00fcrkiye-Sovyetler Birli\u011fi ili\u015fkileri, T\u00fcrkiye-ABD\/Bat\u0131 ili\u015fkileri, T\u00fcrkiye\u2019nin NATO\u2019ya giri\u015fi ya da NATO\u2019ya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar, So\u011fuk Sava\u015f, ABD asker\u00ee \u00fcslerinin varl\u0131\u011f\u0131, 6. Filo\u2019nun T\u00fcrkiye\u2019ye geli\u015f nedenleri, ABD Marshall Plan\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n sendikal ve siyasi \u00f6rg\u00fctlenme m\u00fccadelesi, sosyalistlerin\/kom\u00fcnistlerin Kemalizmle ili\u015fkileri, de\u011fi\u015fik sol \u00f6rg\u00fctlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f nedenleri ile sol-sosyalist\/kom\u00fcnistlerin da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve maddi bir g\u00fc\u00e7 haline gelemeyi\u015fleri, \u201cK\u00fcrt Sorunu\u201d konusunda sosyalist\/kom\u00fcnist hareketlerin do\u011fru bir tutum alamay\u0131\u015flar\u0131 ve sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn gecikme nedenleri; N\u00e2z\u0131m Hikmet ba\u015fta olmak \u00fczere ayd\u0131nlar ve sanat\u00e7\u0131lar \u00fczerinde estirilen ter\u00f6r, siyasi partiler \u00fczerindeki k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmler, T\u00fcrkiye\u2019de do\u011fru d\u00fcr\u00fcst ciddi bir muhalefetin olmay\u0131\u015f\u0131, k\u0131sacas\u0131 bug\u00fcn her alanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131k\u0131nt\u0131lar nas\u0131l bilinecek\/anla\u015f\u0131lacak. TKP tarihini bilmenin, TKP tarihini ayd\u0131nlatman\u0131n \u00f6nemi bundan kaynaklan\u0131yor. TKP tarihi bilinmezse, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Tarihi\u2019nin bir k\u0131sm\u0131 karanl\u0131kta\/eksik kal\u0131r. Bu nedenle, kom\u00fcnist olsun olmas\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de tarihle, siyasetle, toplum sorunlar\u0131yla ilgilenen herkesin \u015fu veya bu \u015fekilde TKP tarihini bilmelerinde yarar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Herkesin kendine g\u00f6re bir tarih yazd\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Bu davran\u0131\u015f do\u011fru bir davran\u0131\u015f de\u011fildir. Tarih yaz\u0131c\u0131lar\u0131 sa\u011flam kaynak ve bilgilere, bilimsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip olmal\u0131, yan\u0131lg\u0131 ve yanl\u0131\u015flardan olabildi\u011fince uzak durmal\u0131 ve tutarl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Yalanla yaz\u0131lan tarih insanlar\u0131 ayd\u0131nl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcrm\u00fcyor. Elbette, tarih\u00e7inin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, bilgi birikimi, olaylar\u0131 de\u011ferlendirme tarz ve y\u00f6ntemi de \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ama her olay, her anlat\u0131, her yaz\u0131l\u0131 olan t\u00fcm\u00fcyle do\u011fru veya yanl\u0131\u015fm\u0131\u015f gibi ele al\u0131nmamal\u0131, olaylar ve eldeki veriler ak\u0131l s\u00fczgecinden ge\u00e7irilmelidir. Tarihin \u00e7o\u011fu kez tek tarafl\u0131 bir yaz\u0131m\/anlat\u0131m oldu\u011fu ve bu tek tarafl\u0131 yaz\u0131m\u0131n\/anlat\u0131m\u0131n da bizlere do\u011fruymu\u015f gibi sunuldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>TKP\u2019nin son d\u00f6nem merkez y\u00f6neticilerinden Ahmet Kardam, konuya yabanc\u0131 olmayan biri olarak analitik bir yakla\u015f\u0131mla, k\u0131l\u0131 k\u0131rk yaran titiz bir \u00e7al\u0131\u015fmayla belgelere dayal\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu Mustafa Suphi Karanl\u0131ktan Ayd\u0131nl\u0131\u011fa kitab\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir i\u015f \u00e7\u0131kararak tarihin karanl\u0131k sayfalar\u0131ndan birini birazc\u0131k aralayarak ayd\u0131nlatmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmet Kardam\u2019\u0131n anlat\u0131mlar\u0131ndan, Mustafa Suphi (ve Do\u011fulu\/M\u00fcsl\u00fcman Kom\u00fcnistler) ile Bol\u015fevik Parti ve Kom\u00fcnist Enternasyonal aras\u0131nda ya\u015fanan g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedenlerini -anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla- k\u0131saca \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebilirim:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Do\u011fu, yani Kafkaslar&#8217;da ve Yak\u0131ndo\u011fu\u2019da ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sorununa yakla\u015f\u0131mda Rus Bol\u015fevikleri&#8217;nin tutars\u0131z ve \u00fcstenci davranmalar\u0131; uluslar\u0131n kendi kaderlerini tayin etme hakk\u0131 konusunda verdikleri s\u00f6zleri tutmamalar\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla do\u011fru bir politikay\u0131 ya\u015fama ge\u00e7irmede isteksiz\/ikircimli davranmalar\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>2. Bol\u015feviklerin Bat\u0131\u2019da olu\u015facak \u201cD\u00fcnya Devrimi\u201dne \u00f6nem verdikleri kadar, s\u00f6m\u00fcrge ve yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrgelere \u00f6nem vermemeleri, beklenen d\u00fcnya devriminin ger\u00e7ekle\u015fmemesi sonras\u0131nda ise \u201cTek \u00dclkede Sosyalizm\u201de sar\u0131lmalar\u0131 ve kapitalist\/emperyalist \u00fclkelerle yan yana bir arada var olabilmek i\u00e7in Do\u011fu halklar\u0131n\u0131 \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 bir koz olarak kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, verilen s\u00f6zlerin tutulmamas\u0131 ve ayak oyunlar\u0131yla yolda\u015f\u00e7a olmayan bir tutum sergilemeleri,<\/p>\n\n\n\n<p>3. Bol\u015feviklerin, devrim ve i\u00e7 sava\u015f sonras\u0131nda \u00e7\u00f6ken ekonomiyi canland\u0131rmak, alt yap\u0131n\u0131n yeniden in\u015fas\u0131 i\u00e7in \u201cBat\u0131\u2019ya A\u00e7\u0131lma\u201d ve NEP diye an\u0131lan Yeniden Ekonomik Program\u2019\u0131 uygulamaya koyman\u0131n bir zorunlulu\u011fu olarak \u0130ngilizlerle 16 Mart 1921\u2019de Ticaret Antla\u015fmas\u0131 \u00f6ncesi uzla\u015fma aray\u0131\u015f\u0131na girmelerinin bir sonucu par\u00e7alar b\u00fct\u00fcne feda edilerek T\u00fcrkiye, \u0130ran ve Afganistan\u2019\u0131 g\u00f6zden \u00e7\u0131karmalar\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>4. Bol\u015feviklerin, b\u00fcy\u00fck \u201cRus \u015fovenizmi\u201dni kom\u00fcnizm k\u0131l\u0131f\u0131 alt\u0131nda y\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 (s.68), s\u0131n\u0131f temelli, tek\u00e7i, tepeden inmeci yakla\u015f\u0131mlar\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>5. Bol\u015feviklerin ba\u015fta Mustafa Suphi olmak \u00fczere ger\u00e7ek kom\u00fcnistleri bir kenara koyarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131: Enver Pa\u015fa, Talat Pa\u015fa, Cemal Pa\u015fa gibi \u0130ttihat ve Terakki liderlerini muhatap almalar\u0131 ve TKP i\u00e7erisinde ittihat\u00e7\u0131lar\u0131n yer almalar\u0131n\u0131, ittihat\u00e7\u0131lar\u0131n Mustafa Suphi\u2019ye kar\u015f\u0131 muhalefet ve karalama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na g\u00f6z yummalar\u0131, hatta te\u015fvik etmeleri.<\/p>\n\n\n\n<p>Mustafa Suphi, i\u015fte b\u00f6ylesi kritik bir s\u00fcre\u00e7te t\u00fcm riskleri g\u00f6ze alarak yasal bir kom\u00fcnist parti kurma, serbest \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 yaratma ve emperyalizme kar\u015f\u0131 oldu\u011fu s\u00fcrece ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesini desteklemek i\u00e7in; Stalin\u2019in, Bol\u015fevik Partisi ve Kom\u00fcnist Enternasyonal\u2019in, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve Mustafa Kemal\u2019in bilgileri d\u00e2hilinde Bak\u00fc\u2019den Ankara\u2019ya TKP y\u00f6neticileriyle birlikte d\u00f6nme karar\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yolda\u015flar\u0131yla birlikte 19 Aral\u0131k 1920\u2019de Bak\u00fc\u2019den yola \u00e7\u0131karak 29 Aral\u0131k\u2019ta Kars\u2019a kadar gelir. Bir s\u00fcr\u00fc \u015fifreli yaz\u0131\u015fma ve gizli planlar\u0131n ard\u0131ndan \u201c\u00f6l\u00fcm yolculu\u011funa\u201d \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r: Kars\u2019tan Erzurum\u2019a, Erzurum\u2019dan Trabzon\u2019a g\u00f6nderilir. Burada tekneye bindirilerek Karadeniz\u2019in derin so\u011fuk sular\u0131nda Ankara\u2019n\u0131n tetik\u00e7isi Yahya K\u00e2hya ve adamlar\u0131nca 28\/29 Ocak 1921\u2019de yolda\u015flar\u0131yla birlikte katledilerek Karadeniz\u2019in derinliklerine g\u00f6nderilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mustafa Suphi\u2019nin pe\u015finden hemen Yahya K\u00e2hya da \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u201cMuhaf\u0131z Alay\u0131 Komutan\u0131 olan \u0130smail Hakk\u0131 Tek\u00e7e, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yay\u0131mlanan an\u0131lar\u0131nda, \u2018ald\u0131\u011f\u0131m emir \u00fczerine\u2019 Topal Osman\u2019\u0131n adamlar\u0131n\u0131 da yan\u0131na al\u0131p Yahya K\u00e2hya\u2019y\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerini itiraf eder. Mustafa Suphiler&#8217;in katledilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131t\u0131 \u00e7\u0131kmayan B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Yahya K\u00e2hya\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi \u00fczerine Trabzon\u2019a bir tahkikat heyeti g\u00f6nderir. Bu heyet i\u00e7inde yer alan Trabzon mebusu Ali \u015e\u00fckr\u00fc Bey de daha sonra Mustafa Kemal\u2019in muhaf\u0131z\u0131 Topal Osman taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ard\u0131ndan Topal Osman da \u00fczerine sevk edilen asker\u00ee birliklerle girdi\u011fi \u00e7at\u0131\u015fmada, yaralan\u0131p sa\u011f olarak ele ge\u00e7irilmesi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu halde \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>28\/29 Ocak 1921 katliam\u0131n\u0131 izleyen bu \u2018faili me\u00e7hul\u2019 cinayetler zinciri, Mustafa Suphiler&#8217;in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmelerinin eksiksiz bir \u2018derin devlet operasyonu\u2019 oldu\u011funun ek g\u00f6stergesidir.\u201d (s.382)<\/p>\n\n\n\n<p>Mustafa Suphi ve yolda\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinde Ankara y\u00f6netiminin \u00e7evirdi\u011fi dolap ve f\u0131r\u0131ldaklardan sonra \u201c\u00fc\u00e7 maymunlar\u0131\u201d oynamas\u0131, Bol\u015fevik Partisi ve Kom\u00fcnist Enternasyonal\u2019in ise Mustafa Suphi ve yolda\u015flar\u0131n\u0131 sahiplenmemesi ve olay\u0131n hesab\u0131n\u0131 sormayarak b\u00fct\u00fcn umutlar\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131karmas\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Sanki olay\u0131n bu \u015fekilde geli\u015fmesinden ve sonu\u00e7lanmas\u0131ndan her iki taraf da sessizce bir memnuniyet duymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Mustafa Suphi\u2019nin \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc s\u0131radan bir olay de\u011fildir. Ahmet Kardam\u2019\u0131n da belirti\u011fi gibi:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOnun kayb\u0131yla birlikte, kom\u00fcnist-sosyalist hareket uzun y\u0131llar boyunca Kemalizmin devrimcili\u011fini, \u00e7e\u015fitli a\u015famal\u0131 devrim modellerini tart\u0131\u015f\u0131p durdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Mustafa Suphi, uluslar\u0131n kaderlerini tayin hakk\u0131n\u0131, \u2018h\u00fcr milletlerin h\u00fcr ittihad\u0131\u2019 esas\u0131na dayal\u0131 \u2018Federatif bir Cumhuriyet\u2019 hedefi olarak tespit edip T\u00fcrkiye Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin program\u0131na sokan liderdi. Onun bu y\u00f6n\u00fcn\u00fcn belleklerden silinmesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribat\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sembol\u00fc, TKP\u2019nin \u015eeyh Said \u0130syan\u0131&#8217;na ve Dersim Katliam\u0131&#8217;na kar\u015f\u0131 tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz k\u0131zart\u0131c\u0131 tutumdur. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 konusundaki suskunlu\u011fu da buna eklemek gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mustafa Suphi, din\u00ee inan\u00e7 ve ibadet meselelerini, din e\u011fitimi ve \u00f6\u011fretimini her dinden ve inan\u00e7tan insanlar\u0131n tercihlerine ba\u011fl\u0131 bir cemaat i\u015fi olarak g\u00f6ren, \u00e7e\u015fitli dinleri temsil amac\u0131ndaki ruhan\u00ee kurumlar\u0131n devletten ayr\u0131larak cemaat te\u015fkilat\u0131 halinde b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131, laikli\u011fi savunan bir liderdi. Ayn\u0131 zamanda \u0130sl\u00e2m\u2019la bar\u0131\u015f\u0131k bir kom\u00fcnistti. Onun kayb\u0131yla birlikte, T\u00fcrkiye kom\u00fcnist ve sosyalist hareketi \u0130sl\u00e2m\u2019la bir daha hi\u00e7 bar\u0131\u015famad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Katledilmeyip Ankara\u2019ya ula\u015fabilseydi ve Bol\u015fevik Partisi\u2019nin ve Sovyet Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fini alabilseydi, anti-kom\u00fcnizm daha en ba\u015ftan \u2018devlet politikas\u0131\u2019 haline gelmeyebilir, kom\u00fcnizm yasall\u0131\u011fa sahip olabilir, her t\u00fcrl\u00fc demokrat\/ilerici muhalefetin uzun y\u0131llar boyunca \u2018kom\u00fcnizm\u2019 su\u00e7lamas\u0131yla bast\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayabilirdi. Suphi\u2019nin kayb\u0131yla T\u00fcrkiye, hen\u00fcz \u00e7ok dar bile olsa, Birinci Meclis\u2019teki muhalefet yelpazesini ve o yelpazeyi geni\u015fletmek imk\u00e2n\u0131n\u0131, demokrasiyi, \u00e7o\u011fulculu\u011fu kaybetti.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6nebilseydi, sonunda belki gene ayn\u0131 ak\u0131bete u\u011frard\u0131 ama ard\u0131nda halka dayal\u0131 radikal bir muhalefet b\u0131rakarak&#8230;\u201d (s.395-396)<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><sup>(*)<\/sup> Ahmet Kardam, Mustafa Suphi Karanl\u0131ktan Ayd\u0131nl\u0131\u011fa, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 2020 \u0130stanbul, 408 sayfa.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">18 Ocak 2021 tarihinde ve sonras\u0131nda:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size\">https:\/\/www.ruhanews.com\/kose-yazisi\/545\/mustafa-suphi-karanliktan-aydinliga.html<br>https:\/\/www.gaphaberleri.com\/kose-yazisi\/782\/mustafa-suphi-karanliktan-aydinliga.html<br>https:\/\/www.3uncugoz.com\/mustafa-suphi-karanliktan-aydinliga\/<br>https:\/\/www.erganihaber.net\/haber\/8225\/mustafa-suphi-karanliktan-aydinliga.html<br>https:\/\/www.tigrishaber.com\/mustafa-suphi-karanliktan-aydinliga-i-4614yy.htm<br>https:\/\/www.tigrishaber.com\/mustafa-suphi-karanliktan-aydinliga-2-4621yy.htm<\/p>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=abd\" rel=\"tag\">abd<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=ahmet-kardam\" rel=\"tag\">ahmet kardam<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=baku\" rel=\"tag\">bak\u00fc<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=bolsevik-partisi\" rel=\"tag\">bol\u015fevik partisi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=diyarbakir\" rel=\"tag\">diyarbak\u0131r<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=enternasyonal\" rel=\"tag\">enternasyonal<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=karadeniz\" rel=\"tag\">karadeniz<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=kazim-karabekir\" rel=\"tag\">kaz\u0131m karabekir<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=kemalizm\" rel=\"tag\">kemalizm<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=komintern\" rel=\"tag\">komintern<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=komunizm\" rel=\"tag\">kom\u00fcnizm<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=kurt-sorunu\" rel=\"tag\">k\u00fcrt sorunu<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=lenin\" rel=\"tag\">lenin<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=moskova\" rel=\"tag\">moskova<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=mustafa-kemal\" rel=\"tag\">mustafa kemal<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=mustafa-suphi\" rel=\"tag\">mustafa suphi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=nato\" rel=\"tag\">nato<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=nep\" rel=\"tag\">nep<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=parti\" rel=\"tag\">parti<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=sbkp\" rel=\"tag\">sbkp<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=soguk-savas\" rel=\"tag\">so\u011fuk sava\u015f<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=sscb\" rel=\"tag\">sscb<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=stalin\" rel=\"tag\">stalin<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tarih\" rel=\"tag\">tarih<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tbkp\" rel=\"tag\">tbkp<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tip\" rel=\"tag\">tip<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=tkp\" rel=\"tag\">tkp<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=turkiye-birlesik-komunist-partisi\" rel=\"tag\">t\u00fcrkiye birle\u015fik kom\u00fcnist partisi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=turkiye-isci-partisi\" rel=\"tag\">t\u00fcrkiye i\u015f\u00e7i partisi<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.uzulmez.site\/?tag=turkiye-komunist-partisi\" rel=\"tag\">t\u00fcrkiye kom\u00fcnist partisi<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cBug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnden farkl\u0131 olmas\u0131n\u0131 istiyorsan, ge\u00e7mi\u015fte olup bitenleri iyi bilmelisin.\u201d -Spinoza T\u00fcrkiye Kom\u00fcnist Partisi (TKP), T\u00fcrkiye\u2019nin en eski siyasi partilerinden biriydi. 10 Eyl\u00fcl 1920\u2019de Bak\u00fc\u2019de kuruldu. 7 Ekim 1987\u2019de T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi (T\u0130P) ile T\u00fcrkiye Birle\u015fik Kom\u00fcnist Partisi (TBKP) ad\u0131 alt\u0131nda birle\u015fme karar\u0131 al\u0131nca hukuksal varl\u0131\u011f\u0131 sona erdi. TKP, nicel g\u00fcc\u00fc olmasa da, nitel a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan veya \u00f6yle oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ya da rakip taraflarca b\u00f6yle g\u00f6r\u00fclmesi istenilen bir partiydi. Ac\u0131l\u0131 ve sanc\u0131l\u0131 bir tarihi vard\u0131r. Ac\u0131l\u0131 olanlar\u0131n en ba\u015fta geleni TKP\u2019nin kurucu ba\u015fkan\u0131 Mustafa Suphi ve y\u00f6netici yolda\u015flar\u0131n\u0131n 28\/29 Ocak 1921\u2019de Karadeniz\u2019in derin sular\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeleridir. Bu olay, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti siyasi<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[449,97,1064],"tags":[187,510,521,514,115,519,509,517,516,518,520,496,320,515,153,505,196,335,511,512,190,104,513,481,507,148,138,508,506,141],"class_list":["post-4097","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-inceleme","category-politika","category-tarih","tag-abd","tag-ahmet-kardam","tag-baku","tag-bolsevik-partisi","tag-diyarbakir","tag-enternasyonal","tag-karadeniz","tag-kazim-karabekir","tag-kemalizm","tag-komintern","tag-komunizm","tag-kurt-sorunu","tag-lenin","tag-moskova","tag-mustafa-kemal","tag-mustafa-suphi","tag-nato","tag-nep","tag-parti","tag-sbkp","tag-soguk-savas","tag-sscb","tag-stalin","tag-tarih","tag-tbkp","tag-tip","tag-tkp","tag-turkiye-birlesik-komunist-partisi","tag-turkiye-isci-partisi","tag-turkiye-komunist-partisi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4097","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4097"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4097\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4102,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4097\/revisions\/4102"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uzulmez.site\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}